Last Update : 11-April-2012, Wednesday
 

યે ઇશ્ક નહીં આસાં, ઇતના હી સમજ લીજે,
ઇક આગ કા દરિયા હૈ, ઔર ડૂબ કે જાના હૈ...

સંવેદનાના સૂર - નસીર ઇસમાઇલી

અનુભૂતિ ! તમારો પત્ર અને અહેસાસનો પત્ર, બંને મને લગભગ સમાંતરે મળ્યા છે. એક અનામ સંબંધની ખળખળ વહેતી નદીના સામસામા કિનારે મૌનમાં થિજીને ઉભેલાં બે વૃક્ષોની જેમ એ બંને પત્રો એક પ્રશ્નાર્થ પહેરીને ચુપચાપ છે. તમારા બંનેના સરનામાં તો એમાં છે જ નહીં, અને નામો શાયદ કલ્પિત. પણ એમાં સમાયેલ તમારા બંનેની સંવેદનાનું સરનામું શાયદ એક જ છે, અને એટલે જ કદાચ તમે બંનેએ લખેલાં તમારાં નામોનો અર્થ પણ એક જ છે....
અનુભૂતિનો પત્ર ઃ મારું નામ આવા પત્રમાં લખવાની હામ ન ભીડી શકું એવા એક ઉચ્ચ પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબમાં હું જન્મેલી છું. યુનિવર્સિટીની માસ્ટર ડિગ્રી ધરાવું છું. અને આજે ચાલીસના ચૌરાહે પણ એવું શરીર સૌષ્ઠવ અને સૌંદર્ય ધરાવું છું કે, પુરૂષ નામના પતંગિયા મારી આસપાસ મંડરાતા રહે છે. અલબત્ત પુરુષોના ઇજારાવાળા વ્યવસાયમાં ઝંપલાવીને પણ અગ્રેસર રહેલી મારી પ્રખર તેજસ્વીતાની લક્ષ્મણરેખાનું ઉલ્લંઘન કરવાની હંિમત એમાનું કોઈ ‘પતંગિયું’ નથી કરી શકતું.
પિતા હયાત નથી. વૃદ્ધ માતા સાથે તાલુકાના ગામે એકલી રહું છું. ભાઈઓ તેમની નોકરીઓના સબબે દૂરના મથકોએ વસે છે. વિવિધ સામાજિક સંસ્થાઓમાં અગત્યના હોદ્દાઓ ધરાવતી હું, ગામમાં અને આસપાસના પંથકમાં એક સ્પષ્ટવક્તા અને સન્માન્ય મહિલા તરીકે જાણીતી છું.
વીસીની વસંતમાં એક યુવાનના પ્યારનો સંસ્પર્શ મારા હૈયાને થયેલો, પણ એની સંવેદનાને હું પૂરી પારખું તે પહેલાં તો એ ઉચ્ચ અભ્યાસ અર્થે અમેરિકા ચાલી ગયો. અમારા વચ્ચે પ્યારભર્યા પત્રોનો સિલસિલો ચાલુ રહ્યો, પણ એ મિલનમાં પરિણમે તે પહેલાં જ અમેરિકામાં જ એક અકસ્માતમા ંએનું અવસાન થયું. અને આજીવન અપરિણીત રહેવાનો સંકલ્પ કરી મેં મારી જાતને વ્યવસાય અને સામાજિક કાર્યોમાં ખુંપાવી દીધી.
જંિદગી શાયદ એમ જ પૂરી થઈ ગઈ હોત પણ યુવાનીની સાડત્રીસી સંઘ્યાએ, વ્યવસાયના સિલસિલામાં એક સરકારી અમલદારનો પરિચય થયો, અને એની અલગાવ ઉભરતી રિક્ત વિષાદી આંખોના આકાશે વર્ષો પહેલાં ખોવાઈ ગયેલી મારી સંવેદનાને પુનઃ ઝંકૃત કરી દીધી. અને ઉંમરમાં મારા કરતાં બાર વર્ષ મોટા એ પુરૂષને હું પ્રણયમાં પૂર્ણ સમર્પિત થઈ ગઈ, એમ ન થાય તેની મારી તમામ કોશિશોની બાવજુદ. એ પરિણીત છે, બચરવાળ છે, પત્ની હયાત છે. અમારા બન્નેની સામાજિક, ધાર્મિક અને આર્થિક, તમામ પરિસ્થિતિઓ એકબીજાથી વિપરીત છે. છતાંય અનેક પુરુષોના પ્રલોભનો આગળ આડત્રીસના ઉંબરા સુધી અડગ ઊભી રહેલી હું આ પુરુષના પ્યારમાં પીગળી ગઈ છું. મારી કુંવારી જંિદગીની ધરતીને, મન મૂકીને વરસીને એના પ્યારે તરબોળ કરી દીધી છે. એણે મને છેતરી છે, એવું હું નહીં કહી શકું. કેમકે એણે એની જંિદગીની કિતાબના તમામ પાનાં અમારા પ્રણયની શરૂઆતમાં જ મારી સમક્ષ ખુલ્લાં મૂકી દીધા હતાં, અને હું સાવ અબુધ બાળકી નથી.
અમારો પ્રણય સંબંધ પાંગર્યાના એક વર્ષમાં તો તેની ટ્રાન્સફર બીજે ગામ થઈ ગઈ, પણ અમારો સંબંધ હજી એમને એમ જ અકબંધ છે. એની વાસ્તવિક દૂરીથી અકળાઈને હું ઘણીવાર છેડાઈને એને કહું છું,
‘મારે તારી પત્નીનો સામાજિક દરજ્જો અને તારી કાયમી નજદીકી જોઈએ છે. મારે તારા બાળકોની મા બનવું છે. આ બઘું તું આપી શકે તેમ નહોતો તો શા માટે મારી આટલી નજદીક આવ્યો ?’ તો ઉત્તરમાં એની વિષાદી નીલી આંખો ઝળઝળી ઉઠે છે, અને એ કહે છે,
‘તું આવું કહે છે, ત્યારે હું તારો ગુનેગાર હોવાનો અપરાધભાવ અનુભવું છું. તું મારું સર્વસ્વ છે. પણ તારી અને મારી સામાજિક પરિસ્થિતિઓ-પ્રતિષ્ઠાના કિલ્લાને આ ઉંમરે ઓળંગવાનું હું યોગ્ય નથી ગણતો. મારી સમજદારી તને કદાચ કાયરતા લાગશે. પણ પરિસ્થિતિઓને પડકારીને આપણી સંવેદનાને સામાજિક સંબંધનો માન્ય દરજ્જો આપવાની હંિમત દાખવવાની આપણા બંનેની ઉંમરની મૌસમ વીતી ગઈ છે. આ કડવી હકીકત આપણે બંનેએ સ્વીકારવી જ રહી.’ અને એના સચ્ચાઈ રણકતા તરફડતા સંવેદના-શબ્દો સમક્ષ હું મૌન બની જાઉં છું.
મારે તમને એ પુછવું છે સર, કે વર્ષાની મોસમ વીતી ગયા પછી આવતા અ-મોસમી (હું એને ક-મોસમી નહીં કહી શકું) વરસાદના માવઠાની ‘ભીનાશ અને ઠંડક’ શું મોસમી વર્ષાની ‘ભીનાશ અને ઠંડક’થી ભિન્ન હોય છે ? અને માતૃત્વની ઝંખના પૂર્ણ કરવા અન્ય કોઈ પુરુષને પરણીને ‘નજીક’ જવાનો તો વિચાર માત્ર પણ આ પુરુષના પ્રેમથી પરિપ્લાવિત થયા પછી મને કમકમા લાવી દે છે. તો શું મારે એની સાથેના કોઈ સામાજિક સંબંધની પ્રતિષ્ઠા વિનાની માત્ર એની ‘પ્રેયસી’ રહીને જ, માતૃત્વની ઝંખનાને હૈયામાં દફન કરી દઈને જ જીવવાનું અને મરવાનું સર ?..... અનુભૂતિ
અહેસાસનો પત્ર ઃ હું પચાસ પાર કરી ચૂકેલો એક ક્લાસ-વન સરકારી અમલદાર છું. જન્મ થયો ને પિતાનું છત્ર ગુમાવ્યું. પાંચ મોટી બહેનો અને માતાએ જેમતેમ મોટો કર્યો. ખેરાતના પૈસાથી ભણતાં ભણતાં સરકારી નોકરી જોઈન કરી. ખાતાકીય પરીક્ષાઓ પાસ કરીને આજે ક્લાસ-વન ઑફિસર છું. દેખાવે સ્માર્ટ હોવા છતાં પરિસ્થિતિઓ અને જવાબદારીઓએ હૈયામાં ક્યારેય કોઈ સંવેદનાના ફૂલને ખિલવા નથી દીઘું. બધી જવાબદારીઓ એકલા હાથે પૂરી કરવામાં અને સમાજના સરેરાશ આદમીની રાહે લગ્ન, પત્ની, બાળકો, બાળકોના લગ્ન વગેરેમાં જ જંિદગીની અર્ધી સદી પૂરી થઈ ગઈ હતી. મારી મરજી મુજબ જંિદગીની ઇમારતને સંજોગોએ ક્યારેય ચણાવા ન દીધાનો એકરિક્ત વિષાદ હંમેશા મારી આંખોમાં ઉભરતો રહ્યો છે.
મારી કોમની દ્રષ્ટિએ હું એક વેલ-સેટલ્ડ સાધન સંપન્ન વ્યક્તિ ગણાવા છતાં, જંિદગી શાયદ એ જ વિષાદી રિક્તતાને આંખોમાં આંજીને અલવિદા કહી ગઈ હોત, જો એક તાલુકાના મથકે બદલી થતાં અનાયાસ હું એ રૂપાળી ભણેલી યુવતીના સંપર્કમાં ન આવ્યો હોત તો. એનું કે મારું નામ લખી હું એને રૂસવા નથી કરવા માંગતો એટલે હું એને મારી ‘અનુભૂતિ’ જ કહીશ.
પાંત્રીસની આસપાસની ખુબસુરત ગણાય એવી એ ઉચ્ચ કોમની અપરિણીત યુવતીની અલ્લડ છટા, વાણીની મીઠાશ, આનંદી બિન્ધાસ્ત સ્વભાવ અને આકરી તેજસ્વી આંખોએ, પચાસ વર્ષનો પથ્થર બની ચુકેલા મારા પીઢ હૈયામાં એક હલચલ મચાવી દીધી. ઉંમર, ધર્મ, ભાષા, સામાજિક પ્રતિષ્ઠા વગેરે પરિસ્થિતિઓની અનેક દિવારોની બાવજુદ અનાયાસ અમે બંને એકબીજામાં ઓતપ્રોત થઈ જવાની નજદીકીઓને આંબી ચુક્યા છીએ. પરંતુ એના આગ્રહ અને હંિમત છતાંય હું એને સામાજિક રીતે અપનાવી નથી શકતો. મારા સંતાનની મા બનવાની એની તડપને પૂરી નથી કરી શકતો. એના કુટુંબની અને સામાજિક કાર્યકર તરીકે એની પોતાની આખા ગામમાં ને પંથકમાં જે ઊંચી પ્રતિષ્ઠા છે, અને મારા યુવાન થઈને પરણી ચુકેલાં સંતાનો મારા પ્રત્યે અત્યારે જે માનદ્રષ્ટિ ધરાવે છે, એ એ બધાં પર અમારા આવા કોઈ પગલાથી કેવા પ્રચંડ ઝંઝાવાત આવી પડે એનાથી હું પૂરો સભાન છું. ‘અનુભૂતિ’ શાયદ એને મારી કાયરતા ગણે છે. પણ તેમ છતાં ય એ મને એટલી વફાદાર છે કે, એના ભાઈઓએ શોધેલા સારામાં સારા મુરતિયાઓને એણે જોવા સુદ્ધાંનો ઇનકાર કરી દીધો છે.
જંિદગીએ આપેલી પરિસ્થિતિઓ અને જવાબદારીઓના મશીની સાંચામાં ઢળીને જ્યારે હું એક જીવતી લાશની જેમ મિકેનીકલી જંિદગી બસર કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ઢળતી ઉંમરે મારા હૈયાની બંજર જમીન પર અનાયાસ સંવેદનાનું ફૂલ ખિલવી જઈ મને ‘જીવતો’ કરી જનાર એ ‘અનુભૂતિ’ને હવે આ ઉંમરે હું સામાજિક રીતે ન્યાય આપી શકું તેમ નથી, મા બનવાના એના નૈસર્ગિક હકને પૂરો કરી શકતો નથી એનો મને ભારોભાર રંજ છે. પણ એનાથી દૂર જઈને ફરી ‘જીવતી લાશ’ બની જવાની તો કલ્પના પણ મારા માટે અસહ્ય છે.
તો મારે તમને એ પુછવું છે સર ! કે, ‘વસંત’ વીતી ગયા પછી પણ અનાયાસ ખીલી ગયેલા સંવેદનાના ફૂલની સુગંધ શું દુર્ગંધ ગણાય ? શા માટે સમાજની બંધિયાર હવા એને સુગંધ તરીકે સ્વીકારવાની ના પાડે છે ? શા માટે ?..... - અહેસાસ
- અનુભૂતિ ! અહેસાસ ! શાયદ એકી સમયે પણ જુદા જુદા લખાયેલા આ બંનેના પત્રોનો એક સરખો સૂર એ વાતનો પુરાવો છે કે, તમારા બંનેની સંવેદનાના સૂર તો મળી જ ગયેલા છે. અને એ રીતે મળી ગયેલાં છે કે, એને જુદા ન પાડી શકાય. તો પછી શા માટે તમે બંને એ ‘અ-મૌસમી વરસાદ’ કે ‘વસંત પછી ખિલી ગયેલા ફૂલની સુગંધ’ની સામાજિક સ્વીકૃતિની ઝંખના સેવો છો ?
સૂકાઈ ન શકે એવા એક અનામ વાસંતી સંબંધની વહેતી નદીના સામસામા કિનારે સમાંતર ચાલીને, આયખાના બાકીના વર્ષો, એ સંબંધની ભીની સંવેદના સુગંધને શ્વાસમાં ભરતાં રહીને પૂરાં કરવામાં તમને બંનેને શાની અઘૂરપ લાગે છે, એ જ મને સમજાતું નથી !
તમારા બંનેની સંવેદના જો સિર્ફ શારીરિક સપાટી પરની નહીં હોય, અને પ્યારની ગહેરાઈનો પારસ-સ્પર્શ પામેલી હશે તો યાદ રાખજો અનુભૂતિ-અહેસાસ ! એક દિવસ અનુભૂતિના ખોળામાં મુકાયેલા અહેસાસના મસ્તક પર પ્યારથી હાથ પસવારતાં જ અનુભૂતિની માતૃસંવેદના પરિતૃપ્ત થઈ ગઈ હશે. અને એ માટે કોઈ બે-નામ બાળકને ધરતી પર અવતારવાની જરૂર નહીં રહી હોય. બાકી તો શાયર જિગર મુરાદાબાદીએ કહ્યું છે તેમ, ‘યે ઇશ્ક નહીં આસાં, ઇતના હી સમજ લીજે...’

Share |
 

Gujarat Samachar Plus

આ બેહાલ રસ્તા ફૂવારે ફૂવારે
બાંઘી મુઠ્ઠી લાખની
યંગ આઈકોનને આવકાર
 

Gujarat Samachar Plus

મોબાઈલ તો અમારું બીજું સંતાન છે
ફેસબુક પર મળ્યા... ચાની કીટલીએ હળ્યા...
 
 

84th Oscar Awards

   
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

એન.આર.ઈન્સીટ્યુટ ડાન્સ પાર્ટી

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved