Last Update : 01-April-2012,Sunday
 

સોમવાર-બીજી એપ્રિલે ૧૭૮૧ના શુભદિને પ્રાગટ્ય
અનુયાયીઓને ચેતનાનો સંસ્પર્શ કરાવનાર સ્વામી સહજાનંદ

- ચૈત્ર સુદ-૯, રામનવમીની પણ ઉજવણી સફળ તત્ત્વદર્શન; ધર્મ પરંપરા

૧૯મી સદીના ગુજરાતના સામાજીક-ધાર્મિક ઇતિહાસમાં શ્રી સહજાનંદ સ્વામીએ એક નવો અઘ્યાય રચ્યો છે. જે સમયે સામાજિક જડતા, લોકોની અસલામતી, રાજકીય અંધાઘુંધી, ધર્મનું ઘુંધળું ચિત્ર અને સામાન્ય જન તથા નિમ્નસ્તરના લોકો માટે આશ્વાસન પ્રાપ્તિ મુશ્કેલ બની ગયેલી ત્યારે શ્રી સહજાનંદ સ્વામીએ ધર્મનું યથાર્થ સરળ સ્વરૂપ રજૂ કરી માનવ મૂલ્યોનું પુનઃસ્થાપન કર્યું. છેક નીચલા સ્તરના લોકો સુધી પહોંચી તેઓશ્રી તેમની શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસના આધાર બની ગયા. સંપ્રદાયનું સાતત્ય જાળવવા શ્રી સહજાનંદ સ્વામીએ આચાર્યો, મંદિરો, સંતો તથા શાસ્ત્રોની વ્યવસ્થા કરી તેથી સંપ્રદાય અક્ષુણ્ણ રીતે દિન પ્રતિદિન વિકાસ પામતો રહ્યો છે. આજથી ૨૩૧ વર્ષ પૂર્વે છપૈયા ગામમાં સોમવાર તા. ૨-૪-૧૭૮૧ના શુભ દિને રાત્રે ૧૦-૧૦ કલાકે શ્રી હરિનું પ્રાગટ્ય થયું. જે દિવસ ચૈત્ર સુદ-૯ રામનવમી હતી. પિતાશ્રી ધર્મદેવ એ હરિપ્રસાદ પાંડે અને માતા પ્રેમવતી એટલે ભક્તિમાતા.
નિમ્નસ્તર માટે લોકનિષ્ઠ ચળવળ
શ્રી સહજાનંદ સ્વામીએ સમગ્ર સ્વામિનારાયમ સંપ્રદાયને એવું ગતિશીલ સ્વરૂપ આપ્યું કે જેના પાયામાં ગ્રામજનો, ગ્રામવાસીઓને સર્વ પ્રકારે ઉન્નત કરવાના હતા. તેઓએ ગામડાને તથા ગ્રામજનોના સર્વાંગી વિકાસને નજર સમક્ષ રાખીને જ અભૂતપૂર્વ વિકાસોન્મુખ કાર્ય આદરેલું છે.
ઉત્સવ સમૈયા દ્વારા ઉત્કર્ષ - અશિક્ષિત ગ્રામ્યજનોનો પ્રત્યેક સ્તરે વિકાસ થવા પામે તે માટે તેઓ ગ્રામવાસીઓની વચ્ચે ગાડાં કે માણકી ઘોડી પર સવાર થઈને ગામડે ગામડે કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર, ગુજરાતમાં અનેક સ્થળે વિચરી ઉપદેશ આપતા રહ્યા. પોતાના સંતોને ગામડામાં જઈ ગ્રામવાસીઓને ઉન્નત કરવા મોકલતા રહ્યા. ગામડામાં લોકોને પ્રત્યક્ષ મળી તેમના પ્રશ્નો ઉકેલતા રહ્યા.
વિશેષમાં ગામડાઓમાં કથા-વાર્તા, ઉત્સવ સમૈયાઓ પ્રયોજતા રહ્યા. જેથી શહેરીજનો તથા ગ્રામવાસીઓ વચ્ચે સંવાદ શક્ય બનવા લાગ્યો. ગ્રામજનોને સંસ્કારવાની આ નૂતન પ્રણાલી ઘણી સફળ નીવડી. પરિણામે ગામડાની પ્રજામાંથી વહેમ અંધશ્રદ્ધા નાબૂદ થયા. નવા જીવનનો પ્રારંભ થયો.
હિન્દુ ધર્મ પરંપરા - ખાસ કરીને વેદો, ઉપનિષદો, મંદિરો, યજ્ઞો, તીર્થો, મૂર્તિપૂજા, કથા કિર્તન આદિ હિન્દુ ધર્મ પરંપરાનું સાતત્ય તેમણે ચાલુ રાખ્યું. પરિણામે સાંસ્કૃતિક ધારા અત્રે અવિચ્છિન્ન રહેવા પામી. આપણી સાંસ્કૃતિક પરંપરાને વિશુદ્ધરૂપ પણ આપ્યું. પરિણામે શ્રમજીવીઓ જેવા કે ખેડૂતો, સુથારીકામ, લુહારીકામ કરનાર, કાપડ વણાટ કરનાર અને રંગરેજ, કડિયાકામના કારીગરો, ગૃહકાર્યો કે કુટીર ઉદ્યોગ કરનાર કે ચર્મકામ કરનારા વર્ગોને વિકાસની નવી દિશા સાંપડી.
સફળ તત્વદર્શન - શિત્રાપત્રી અને વચનામૃત દ્વારા શુદ્ધ, સાત્વિક અને સુંદર શૈલીમાં લોકોને તાત્વિક શિક્ષણ પ્રદાન કરનાર સ્વામી સહજાનંદજી પ્રથમ સ્થાન ધરાવે છે. લોકોના પ્રશ્નો નંદ સંતો તેમને પૂછે અને તેનો સરળ શૈલીમાં સ્વામીશ્રી ઉત્તર પાઠવતા. પરિણામે આઘ્યાત્મ તત્વ ગહન વિષય હોવા છતાં લોકો વિશિષ્ટ અદ્વૈતના સ્વામીશ્રીના સિદ્ધાંતને સમજી શક્યા. સરળ શબ્દોમાં તેમણે આ સિદ્ધાંત સમજાવ્યો છે. એ મુજબ, ‘જીવ મુક્ત બન્યા પછી પણ પરમાત્માનો સેવક રહે છે.’ આમ વિશિષ્ટાદ્વૈતને તેની ચરમસીમાએ લઈ ગયા.
ભગવાનને પ્રાપ્ત કરવાની સરળતા - ભગવદ્‌ પ્રાપ્તિ આ જન્મમાં જ અર્થાત્‌ મનુષ્યજ્નમમાં જ સંભવે છે. તેની સહેલી રીત એ દર્શાવી કે શબ્દ, સ્પર્શ, રસ, રૂપ અને ગંધ એ પંચ વિષયો સાથે એક માત્ર ભગવાનનું અનુસંધાન જોડવાથી વિષય નિવૃત્તિ થઈ જતાં અંતઃકરણ શુદ્ધ બની જાય છે. તેને ભક્તિ અને વૈરાગનો પુટ ચડી જતાં આ જીવ ભગવાનના સામર્થ્યપણાને જરૂર પામે છે. અર્થત્‌ મોક્ષભાગી બની જાય છે. જીવતર દરમિયાન ઘ્યાન સિદ્ધ કરી શકે છે. ભગવાનની મૂર્તિનું અલૌકિક સુખ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
બિન હંિદુઓને સમાવવાની ક્ષમતા
ગુજરાતનો કદાચ આ પહેલો જ સંપ્રદાય છે કે જે સંપૂર્ણપણે હિન્દુધર્મની સનાતન પરંપરાને અનુસરતો હોવા છતાં તેણે બિન હિન્દુ જેવા કે મેમણ, વોરા, ખોજા, પારસી જેવા વર્ગને સંપ્રદાયમાં આવકાર્યા. ખ્રિસ્તી ધર્મગુરૂ બિશપ હીબર પણ આકર્ષાયા. જેની વાત તેમણે પોતાના ગ્રંથમાં વણી લીધી છે.
અહંિસા ધર્મ - શ્રી સહજાનંદ સ્વામીએ અહંિસાધર્મને અનુમોદન આપ્યું - હંિસક યજ્ઞો બંધ કરાવ્યા. સતી પ્રથા તથા દીકરીને દૂધપીતી કરવાના ક્રૂર રિવાજો બંધ કરવા ખાસ શીખ આપી, સમાજ ઉન્નતિનું વિરાટ કાર્ય કર્યું.
સદાચારીકરણ - સ્ત્રી શિક્ષણ - આચાર વિચારના શુદ્ધ ધોરણો દ્વારા સમાજના નીચલા સ્તરને પોષી કલા, સ્થાપત્ય, શિક્ષણ, સાહિત્ય તથા સ્ત્રીઓના વિકાસને ઉન્નત બનાવ્યું. બ્રાહ્મણ, નાગર અને કેટલાક જૈનોએ પણ આ સંપ્રદાય સ્વીકાર્યો. તો બીજી તરફ એ સમયે અસ્પૃશ્ય લેખાતા ભંગી, હરિજન આદિ વર્ગને આચાર શુદ્ધિ શીખવાડી. સમાજમાં સ્થાન આપ્યું તેમનો ઉત્કર્ષ કર્યો. અસ્પૃશ્યતાના ખ્યાલો સમાજમાંથી દૂર કર્યા. ઉપરાંત મંદિરો આદિમાં સ્ત્રી-પુરૂષ મર્યાદા જાળવવા ખાસ અનુરોધ કર્યો. સ્ત્રીઓના શિક્ષણની હિમાયત કરી. સાહિત્ય, સંગીત, પેઈન્ટીંગ જેવા કલાક્ષેત્રો અને કસબીઓને પ્રોત્સાહિત કર્યા.
આ સંપ્રદાયની વિશિષ્ટતા તો એ છે કે સંપ્રદાયનું સામર્થ્ય માત્ર મંદિરોની કે અનુયાયીઓની સંખ્યા કે પછી વૈભવમાં સમાયેલું નથી. પરંતુ શ્રમજીવીઓ અને નીચલા સ્તરના હજારો અનુયાયીઓમાં સંપ્રદાયને કારણે જે ચેતનાનો સંસ્પર્શ થયો એ જ તેનું સાચું સામર્થ્ય ગણાય. આમ સંપ્રદાયનું મૂલ્ય સંખ્યાત્મક કરતાં ગુણાત્મક વિશેષ છે.

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
નિફ્ટી ૫૧૮૮થી ૫૪૧૧, સેન્સેક્ષ ૧૭૦૫૫થી ૧૭૭૭૭ની રેન્જમાં ફંટાશે
જેમ્સ-જ્વેલરીની નિકાસ ૩૯ ટકા ગગડીને ૨.૭ અબજ ડોલર
સોના-ચાંદીમાં માર્ચ વર્ષાન્તે રેફરન્સ દરો ઘટયા
ઓરિસ્સામાં પોસ્કોના રૃપિયા ૬૧૦૦૦ કરોડના પ્લાન્ટને મંજૂરી સસ્પેન્ડ
ત્રણ વર્ષમાં પ્રથમવાર ભારતની ચૂકવણીની તુલા વિપરિત થઈ
ઓઈલ કંપનીઓનો પેટ્રોલના ભાવ વધારાનો નિર્ણય મોકૂફ
એક માસમાં સિંગતેલમાં રૃ.૨૦૦નો તોતિંગ વધારો
આઇપીએલ-૫માં જાહેરખબરોમાંથી રૃપિયા ૭૬૦ કરોડની આવક થશે
ભારતીય ટીમ ૨૭.૫ ઓવરો રમીને સાઉથ આફ્રિકાથી પરત આવશે
તેંડુલકરનો ૧૦૦ સદીનો રેકોર્ડ ક્યારેય નહીં તુટે ઃ ગિલક્રિસ્ટ

આઇપીએલમાં દિલ્હી અને ડેક્કનની મેચોના કાર્યક્રમમાં ફેરફાર

માયામી માસ્ટર્સ ઃ યોકોવિચ અને મરે વચ્ચે ફાઇનલ મુકાબલો

રેલ્વેમાં ભાડાવધારો આજથી અમલી એસી વર્ગ ૧- ૨માં ભાડા વધશે
સૌથી શ્રીમંત એશિયનોની યાદીમાં લક્ષ્મી મિત્તલ ટોચના ક્રમે
રશિયામાં સૌથી મોટા મંદિરને તોડવાનો કોર્ટનો આદેશ
 

 

 

Gujarat Samachar Plus

વાસ્તવિક જીવનમાં નેકને છે, પ્રેગનેન્સીની સ્ટ્રોંગ 'કહાની'
સોરી બાપુ... ખરાબ અક્ષરો અધૂરા ભણતરની નિશાની નથી રહ્યા...
શહેરની પ્રાચીન સ્ટ્રીટલાઇટ, પીર મહંમદ લાઇબ્રેરીમાં અકબંધ છે
અદિતી ગોવિત્રીકર કહે છે, બાળકો મારી ફર્સ્ટ પ્રાયોરિટી છે
 

Gujarat Samachar Plus

ચોગ્ગા-છગ્ગાની રમઝટને વઘુ ૧૫ લાખ ક્રિકેટ ક્રેઝી માણશે
ગરમીની સીઝનમાં મેંગો માસ્કથી લાવો ત્વચામાં નિખાર
સફળતાનો આધાર સારા લોકેશન પર રહેલો છે
તમારા કોસ્મેટિક્સની સારસંભાળ કેવી રીતે કરશો?
 

84th Oscar Awards

   
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

અંબાણીની પાર્ટીમાં તેંડુલકર અને ફિલ્મસ્ટાર્સ

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved