Last Update : 22-March-2012, Thursday
 

ગરીબીઃ વ્યાખ્યા અને વાસ્તવિકતા

આયોજન પંચના ઉપાઘ્યક્ષ મોન્તેકસંિઘ અહલુવાલિયાએ દેશવાસીઓ સમક્ષ વધામણી ખાતાં જાહેર કર્યું છે કે ભારતમાં ગરીબોનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. નવા આંકડા પ્રમાણે, વર્ષ ૨૦૦૪-૦૫માં દેશમાં ગરીબોનું પ્રમાણ ૩૭.૨ ટકા હતું, જે ૨૦૦૯-૧૦માં ઘટીને ૨૯.૮ ટકા સુધી પહોંચ્યું છે. લાખ રૂપિયાનો સવાલ એ છે કે ગરીબની વ્યાખ્યા શી? સરકાર ગરીબ કોને ગણે છે? એક પદ્ધતિ રોજ લેવાતા ખોરાકમાં કેલરીનું આદર્શ પ્રમાણ નક્કી કરીને, તેનાથી ઓછો ખોરાક લેતા સૌને ગરીબ ગણવાની હતી. પરંતુ સુરેશ તેંડુલકર સમિતિના અહેવાલમાં એવું સૂચવવામાં આવ્યું કે ફક્ત કેલરીને બદલે વ્યક્તિ રોટી, કપડા, મકાન, શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતો પાછળ માથાદીઠ કેટલા રૂપિયા ખર્ચે છે, તેના આધારે ગરીબી નક્કી કરવી. સમિતિના સૂચન પ્રમાણે ૨૦૦૯-૧૦માં કરાયેલા નેશનલ સેમ્પલ સર્વેના આધારે ગરીબીના અને તેના પ્રમાણમાં થયેલા ઘટાડાના આંકડા આપવામાં આવ્યા છે.

 

બદલાયેલી માર્ગદર્શિકા પ્રમાણે, શહેરી વિસ્તારોમાં માથાદીઠ રોજના રૂ.૨૮ અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં માથાદીઠ રોજના રૂ.૨૨.૫૦ થી ઓછી રકમ ખર્ચનારને ગરીબ ગણવામાં આવે છે. એ માપદંડથી જોતાં ગરીબોના પ્રમાણમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. સંખ્યાની રીતે જોતાં, ૨૦૦૪-૦૫માં ૪૦ કરોડ ભારતીયો ગરીબ હતા, જ્યારે ૨૦૦૯-૧૦માં ગરીબોની સંખ્યા ૩૬ કરોડે પહોંચી છે. ગરીબીની વ્યાખ્યા છેલ્લા થોડા વર્ષથી વિવાદનો મુદ્દો રહી છે. તેનું મુખ્ય કારણ નેશનલ સેમ્પલ સર્વે દ્વારા મળતા વ્યક્તિદીઠ ખર્ચના આંકડા અને સેન્ટ્રલ સ્ટેટેસ્ટિકલ ઓર્ગેનાઇઝેશન દ્વારા તૈયાર કરાતા રાષ્ટ્રિય આવકના આંકડા વચ્ચેની વિસંગતી છે. આ બન્ને આંકડા વચ્ચે મોંમાથું મળતું નહીં હોવાની ટીકા આહલુવાલિયાએ પણ કબૂલ રાખી છે અને તેમાં ગંભીર આંકડાકીય ક્ષતિ હોવાનું સ્વીકાર્યું છે.

 

જૂન, ૨૦૧૧માં ગરીબની વ્યાખ્યા માટે રોજની આવકમર્યાદા વધારીને શહેરી વિસ્તારોમાં રૂ.૩૨.૨૦ અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રૂ.૨૫.૩૦ ઠરાવવામાં આવી છે. પરંતુ સરકારની જ વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા અપાતા આંકડા વચ્ચે મોટો તફાવત ઘ્યાનમાં રાખતાં, લાભાર્થીઓ માટે સરકારે ચોખવટ કરેલી જ છે. આહલુવાલિયાએ પણ તેનો પુનરોચ્ચાર કરતાં કહ્યું છે કે ગરીબોની આ વ્યાખ્યા સમજણ પૂરતી અને સરકારી આર્થિક નીતિની અસરોનો અંદાજ મેળવવા પૂરતી છે. સરકારી યોજનાઓના લાભાર્થીઓ આ વ્યાખ્યાના આધારે નક્કી કરવામાં નહીં આવે. રોજના ખર્ચની બાબતમાં તે સરકારી વ્યાખ્યા પ્રમાણે ‘ગરીબ’ હશે તો પણ તે સરકારી સબસિડી અને યોજનાઓનો લાભ મેળવી શકશે.

 

ગરીબીની વ્યાખ્યા અને ગરીબી દૂર કરવાની યોજનાઓનો આખો વહીવટ છેવટે સરકારની આર્થિક નીતિની સફળતાનો જયજયકાર કરવાનો હોય છે. આહલુવાલિયાએ આંકડા ટાંકીને જાહેર કર્યું છે કે યુપીએ સરકાર પહેલાંના ૧૧ વર્ષની સરખામણીમાં યુપીએ સરકારના શાસનનાં ૧૧ વર્ષમાં ગરીબોનો ઘટાડો બમણી ઝડપે થયો છે. શહેરી વિસ્તારોમાં ગરીબીના પ્રમાણમાં ૨૦૦૪-૦૫ની સરખામણીમાં ૪.૮ ટકાનો ઘટાડો થયો છે, જ્યારે ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ઘટાડાનો દર ૮ ટકા જેટલો છે. એટલે કે ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં શહેરી વિસ્તારો કરતાં લગભગ બમણા દરે ગરીબી ઘટી રહી છે. આયોજન પંચની સમિતિના એક સભ્યે ત્રિરાશી માંડીને કહી દીઘું છે કે આ જ તરાહ જળવાઇ રહેશે તો આવતાં ૨૦ વર્ષમાં ભારતમાંથી ગરીબી નાબૂદ થઇ જશે.

 

પરંતુ આંકડાની માયાજાળની પછવાડેનું ચિત્ર ગુલાબી આશાવાદને પોષે એવું નથી. કારણ કે આ જ નેશનલ સેમ્પલ સર્વેના આંકડામાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે ગરીબો ઘટવાની સાથોસાથ અસમાનતાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. સરકાર અને આયોજન પંચ ગરીબલક્ષી યોજનાઓમાં ખર્ચાયેલાં નાણાં પર મુસ્તાક છે. એ માને છે કે મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રિય ગ્રામિણ રોજગાર સુરક્ષા જેવી યોજનાઓની સફળતાના પ્રતાપે ગરીબોનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. વર્ષ ૨૦૦૬માં શરૂ થયેલી ગ્રામિણ રોજગાર સુરક્ષા યોજનામાં ગામડાના લોકોને વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ૧૦૦ દિવસ રોજના ઓછામાં ઓછા રૂ.૧૦૦ના દરે રોજગારી આપવાની જાહેરાત સરકારે કરી હતી.

 

આ જ દલીલનો બીજો પક્ષ રજૂ કરતાં કેટલાક અભ્યાસીઓ કહે છે કે સરકાર પોતે સીધો ખર્ચ કરે અને તેના પરિણામે ગરીબી ઘટે, તેમાં આર્થિક વિકાસ અને તેનાં પરિણામ ક્યાં આવ્યાં? સરકારી દાવા પ્રમાણે અને સરકારી આર્થિક નીતિના કારણે દેશનો આર્થિક વિકાસ થયો હોય તો, ગ્રામિણ રોજગાર સુરક્ષા જેવી યોજનાઓમાં મોટી રકમ નાખ્યા વિના, એકંદર વિકાસનાં પરિણામ છેવાડા સુધી પહોંચવાં જોઇએ. એવું બન્યું નથી એટલે બિહાર જેવું રાજ્ય આર્થિક વિકાસનો ઊંચો દર ધરાવતું હોવા છતાં, ગરીબી ઘટાડાની બાબતમાં તે નબળું રહ્યું છે. થોડા વખત પહેલાં જાહેર થયેલા સરકારી આંકડા પરથી ફોન વધારે ને શૌચાલય ઓછાં- એ પ્રકારની વિકાસની વિસંગતી પણ ઉઘાડી પડી છે, ત્યારે સરકાર આંકડાબાજીથી ગરીબી ઘટ્યાનો હરખ કરવાને બદલે, ખરા અર્થમાં સર્વસમાવેશક વિકાસનું ઘ્યેય રાખે તે ઇચ્છનીય છે.

 
Share |

News From

International National Entertainment Business Sports
             
News from Gujarat Ahmedabad Vadodara Surat Bhavnagar Rajkot  

 

Kutch Kheda-Anand North Gujarat
           
મેક્સિકોમાં ૭.૪નો ભૂકંપ હજારો ઘરને ભારે નુકસાન

ઈલિનોઈસમાં રોમનીએ જંગી સરસાઈથી સેન્ટોરમને હરાવ્યા

ફ્રાન્સમાં ગોળીબારો કરનાર અલ કાયદાનો સભ્ય
પાકિસ્તાની સંસદના સંયુક્ત સત્રમાં વિપક્ષનો ભારે દેકારો
યુએસ સાથે ફરીથી સંબંધ વધારવા સંસદીય ભલામણની પાકિસ્તાની સરકારને પ્રતીક્ષા
ફિલ્મ અભિનેત્રી અને ક્રિકેટર વચ્ચેનો વધુ એક પ્રેમસંબંધ જાહેરમાં આવ્યો
પ્રિયંકા ચોપરા ઝંજીરની રિમેકમાં જયા બચ્ચનનનું પાત્ર ભજવે તેવી શક્યતા
શાહિ કપૂર અને કરણ જોહરને છેવટે સાથે કામ કરવાની તક મળી
સુપર હીરોના નિવાસ સ્થાન માટે રૃા. એક કરોડનો બંગલો બંધાશે
પાકિસ્તાનમાં સૈફઅલી-કરીનાની જાસૂસી ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ ઃ
માર્ચ એન્ડિંગની NAV ગેમ શરૃ ઃ શેરોમાં સાર્વત્રિક તેજી
રૃપિયા ૭૬,૨૫૧ કરોડના ેવાના પુનઃગઠન માટે અરજ
ઇરડા LIC દ્વારા બેંકોમાં કરાયેલ રોકાણની મર્યા ાની ચકાસણી કરશે
IPO ભંડોળના ુરૃપયોગ અને ભાવ સાથે ચેડાની તપાસના વ્યાપમાં વધારો
ટેક મહિન્દ્રામાં મહિન્દ્રા સત્યમનું સબસિડિયરીઝ સહિત વિલીનીકરણ
એશિયા કપમાં આજે બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ફાઇનલ
સેહવાગે ફિટનેસ મેળવી ઃઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગમાં રમવા માટે તૈયાર
ઓસ્ટ્રેલિયન સ્વિમર ટ્રિકેટ લંડન ઓલિમ્પિક માટે ક્વોલિફાય થઇ

આમેર પ્રતિબંધ બાદ ક્રિકેટમાં પરત ફરે તો સારૃ કહેવાય

ઓસ્ટ્રેલિયા અને વિન્ડિઝની વન ડે ભારે રોમાંચ બાદ ટાઇમાં પરિણમી

આદર્શ કૌભાંડ ઃ લશ્કરના નિવૃત્ત મેજર જનરલની હૈદરાબાદમાંથી ધરપકડ
મુંબઇ નજીક બાંગ્લાદેશીઓની વસ્તીમાં થઇ રહેલો વધારો
એરપોર્ટ પર દુબઈથી આવેલા પ્રવાસી પાસેથી ૧૦ હજાર મેમરી કાર્ડ મળ્યા
તેલંગણાની માગણીની ઉપેક્ષા આંધ્રના મોટા પક્ષો માટે જોખમી
જો મેં રાજીનામું ન આપ્યું હોત તો કદાચ કેન્દ્ર સરકાર તૂટી હોત ઃ ત્રિવેદી
ભાજપ સરકારના અંતની શરુઆત માણસાના મતદારોએ કરી છે ઃ કોંગ્રેસ
વિજયોત્સવ અટકાવતા ગુલાલને બદલે લાઠી અને પથ્થરો ઉછળ્યા
'શંકર ચૌધરીની માનહાનિ પાછળ ચોક્કસ તત્ત્વોનો હાથ'
ગુજરાતમાં હજુ એક દિવસ વાતાવરણ ધૂંધળું રહેશે
મેડિકલ-ડેન્ટલ કોલેજના ડૉક્ટર અધ્યાપકો આજથી હડતાલ પર
 
 

Gujarat Samachar Plus

ચોગ્ગા-છગ્ગાની રમઝટને વઘુ ૧૫ લાખ ક્રિકેટ ક્રેઝી માણશે
મઘ્યમ વયની મહિલાઓના હૃદય નબળા બની રહ્યા છે
ડોર નોબ્સનો મિડાઈવલ લુક હવે ગુજરાતમાં પણ
ફૈટી ફૂડથી આક્રમકતામાં વધારો થાય છે
 

Gujarat Samachar Plus

હેરિટેજનું રિસ્ટોરેશન કે શાળાનું ડિસ્ટ્રક્શન?
અમદાવાદ યુનિ.માં હેરિટેજ કોર્સનું કમઠાણ
સચિનની સો સદીઓની પ્રત્યેક ક્ષણોનું સરવૈયું
એલ.ડી એન્જિ દ્વારા ૧૮ અર્થ ક્વેક રેઝિસ્ટન્સ લેબ
 

84th Oscar Awards

   

પાંચ રાજ્યોમાં ચૂંટણી ....

election
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

લાઠીચાર્જ @ ગાંધીનગર

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
   
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved