Last Update : 20-March-2012, Tuesday
 

રેલવે બજેટે પહેલી વખત એક પ્રધાનનો ભોગ લીધો છે

 

દિનેશ ત્રિવેદી રાજકારણના ખેલાડી નહોતા પણ એક આદર્શવાદી માનવી હતા, જેને કારણે તેમને રેલવેપ્રધાન તરીકે રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે

ડૉ. મનમોહન સિંહની કેબિનેટના એકમાત્ર કચ્છી પ્રધાન દિનેશ ત્રિવેદી તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સુપ્રિમો મમતા બેનરજીની ધૂનનો ભોગ બન્યા છે. અગાઉ કેન્દ્રના ઘણા પ્રધાનોએ ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો હેઠળ રાજીનામા આપ્યા હોય તેવું બન્યું છે. સ્વ. લાલબહાદુર શાસ્ત્રી જ્યારે રેલવે પ્રધાન હતા ત્યારે એક ગમખ્વાર અકસ્માતની જવાબદારી સ્વીકારીને તેમણે રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ રામનાઇક, લાલુપ્રસાદ યાદવ, નીતિશકુમાર, મમતા બેનરજી વગેરે પ્રધાનોના રાજમાં ઘણાં રેલવે અકસ્માતો થયા, પણ તેની જવાબદારી સ્વીકારીને કોઈ પ્રધાને રાજીનામું આપ્યું નથી. દિનેશ ત્રિવેદીને રેલવે પ્રધાન તરીકે રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી છે, કારણ કે તેઓ મમતા બેનરજીના ખોફનો ભોગ બન્યા છે. રેલવે બજેટમાં ભાડાં વધારવાને કારણે કોઈ પ્રધાને રાજીનામું આપવું પડયું હોય તેવી આ પહેલવહેલી અજીબ ઘટના છે.
સ્વ. લાલબહાદુર શાસ્ત્રીને બાદ કરતાં અત્યાર સુધી જેટલા રેલવે પ્રધાનો આવ્યાં છે તેમણે રેલવે તંત્રનો ઉપયોગ ઉતારુઓને સુવિધા આપવાને બદલે પોતાના વિસ્તારના મતદારોને આકર્ષવા માટે કર્યો છે. રામવિલાસ પાસવાન અને લાલુપ્રસાદ યાદવ રેલવે પ્રધાન હતા ત્યારે બિહારની રાજધાની પટનાને અને અન્ય શહેરોને જરૃર હોય કે ન હોય તો પણ થોકબંધ ટ્રેનોની લહાણી કરવામાં આવી હતી. મમતા બેનરજી રેલવે પ્રધાન બન્યા ત્યારે રેલવેના અર્થતંત્રની હાલત કફોડી હતી. તેની ચિંતા કર્યા વગર મમતાએ પશ્ચિમ બંગાળમાં લ્હાણી કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આ મુજબ હાવરાને સંખ્યાબંધ નવી ટ્રેનો મળી હતી અને રેલવેના અનેક પ્રોજેક્ટો પશ્ચિમ બંગાળમાં નાખવામાં આવ્યા હતા. મમતા બેનરજીની વોટ બેન્ક ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના નાગરિકો છે. તેમને ખુશ કરવા મમતાએ મોંઘવારી વધતી હોવા છતાં રેલવેના ભાડાઓ વધારવાનું ટાળ્યા કર્યું હતું. એક તબક્કો એવો આવી ગયો કે જો રેલવેની આવક ન વધે તો તેણે પણ એર-ઇન્ડિયાની જેમ સરકાર પાસે ભીખ માગવી પડે તેમ હતું. આ પરિસ્થિતિમાંથી રેલવેને બહાર લાવવા દિનેશ ત્રિવેદીએ ભાડાવધારાની દરખાસ્ત કરી તો તેમણે નોકરી ગુમાવવી પડી હતી.
૬૧ વર્ષના કચ્છી માડુ દિનેશ ત્રિવેદીએ રાજીનામું આપતી વખતે જે વચનો ઉચ્ચાર્યા તે બે લીટીઓની વચ્ચે વાંચવા જેવા છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, ''ભારતમાં આપણને માનવીય જિંદગીની બહુ કિંમત નથી. મુંબઈની લોકલ ટ્રેનમાં દરરોજ ૧૦ માણસો મરે છે. આ મોત અટકાવવા રેલવેના આધુનિકીકરણની આવશ્યકતા છે. બાબતમાં ચીન ભારત કરતા ૫૦ વર્ષ આગળ છે. આ બાબતમાં મારો આદર્શ જાપાન છે જ્યાં છેલ્લા ૪૭ વર્ષમાં એક પણ રેલવે એક્સિડન્ટ નથી થયો. આપણે ત્યાં દરેક બાબતમાં રાજકારણ રમાય છે. હકીકતમાં વહીવટીતંત્ર રાજકારણથી મુક્ત હોવું જોઈએ. રેલવે રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ છે અને તેનો એ રીતે જ ઉપયોગ થવો જોઈએ.''
હવે ભૂતપૂર્વ રેલવે પ્રધાન બની ગયેલા દિનેશ ત્રિવેદીનો બાયો-ડેટા તપાસતા ખ્યાલ આવે છે કે રાજકારણના જંગલમાં તેઓ ભૂલા પડી ગયેલા પ્રતિભાસંપન્ન આદમી છે. દિનેશ ત્રિવેદીના મા-બાપ કચ્છથી સ્થળાંતર કરીને કરાંચી રહેવા ગયા હતા. ઇ.સ. ૧૯૪૭માં ભારતના ભાગલા પડયા ત્યારે તેઓ કરાચી છોડીને ભારતમાં આવી ગયા હતા. છેવટેે તેઓ દિલ્હીમાં રહેવા લાગ્યા હતા, જ્યાં દિનેશનો જન્મ થયો હતો. થોડા સમય પછી દિનેશના પિતા હિરાલાલે કોલકાતાની હિન્દુસ્તાન કન્સ્ટ્રક્શન કંપની માટે કામ કરવાનું શરું કરતા તેમનો પરિવાર કોલાકાતા શિફ્ટ થયો હતો. દિનેશને ભણવા માટે હિમાચલપ્રદેશની એક બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં મૂકવામાં આવ્યો હતો. બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં ભણીને દિનેશ કોલાકાતા પાછો આવ્યો હતો અને ત્યાંની વિખ્યાત સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાં ભણવા લાગ્યો હતો. દિનેશ ત્રિવેદી સેન્ટ ઝેવિયર્સમાંથી સ્નાતક થઈને અમેરિકા ભણવા ગયા અને ત્યાંની ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીમાંથી એમબીએની ઉપાધિ તેમણે મેળવી હતી. અમેરિકા જવા માટે તેમણે ૨૦,૦૦૦ રૃપિયાની લોન લીધી હતી.
દિનેશ ત્રિવેદી ઇ.સ. ૧૯૭૪માં એમબીએ થઈને શિકાગોની ડેટેક્સ કંપનમાં બે વર્ષ માટે નોકરી કરતા હતા તેમણે શિકાગોમાં રામકૃષ્ણ મિશનની એક જાહેરાતમાં સ્વામી વિવેકાનંદનું ચિત્ર જોયું એટલે તેઓ તેમના જીવનથી પ્રભાવિત થયા હતા. એક તબક્કે તો તેમણે સંસારનો ત્યાગ કરીને સાધુ બનવાનો વિચાર પણ કર્યો હતો પણ શિકાગોના એક સ્વામીએ જ તેમને તેમ કરતા વાર્યા હતા.
અમેરિકામાં બે વર્ષ નોકરી કરીને દિનેશ ત્રિવેદી પાછા ભારત આવ્યા. તેમણે બાળપણથી વાયુદળમાં પાયલોટ બનવાનું સપનું જોયું હતું. આ માટે તેઓ પાયલોટ બન્યા પણ પરિવારજનોની અનિચ્છાને કારણે એરફોર્સમાં જોડાયા નહીં. તેમને ફિલ્મમાં અભિનય કરવાનો શોખ જાગ્યો એટલે પૂનાની ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટયૂટમાં એડમિશન લીધું તેમને લાગ્યું કે અહીં બહુ યાંત્રિકતા છે એટલે ત્યાં ભણવાનું છોડી દીધું. દિનેશ ત્રિવેદીને રવીન્દ્ર સંગીતમાં ઉંડો રસ પડયો એટલે તેઓ સિતાર વગાડતા પણ શીખ્યા. દિનેશ ત્રિવેદી જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં પણ રસ ધરાવે છે. મંગળના ગ્રહની અશુભ અસરથી મુક્ત થવા તેઓ પોતાના જમણા હાથની આંગળીમાં મંગળના ગ્રહની લાલ વીંટી પણ પહેરે છે. ભારતના રાજકારણમાં પ્રવર્તમાન ભ્રષ્ટાચારથી દિનેશ ત્રિવેદી તંગ આવી ગયા હતા. આ ભ્રષ્ટાચારનો મુકાબલો કરવા તેમણે કોલકાતામાં એક કોન્ઝ્યુમર પ્રોટક્શન સેન્ટર નામની બિન સરકારી સંસ્થા શરુ કરી અને અદાલતમાં જાહેર હિતની અરજીઓ કરવા લાગ્યા. આ દરમિયાન તેમને જાણવા મળ્યું કે રાજકારણમાં ગુનાઇત તત્ત્વોની બાબતમાં છાનબીન કરવા માટે સરકાર તરફથી વોહરા કમિશનની રચના કરવામાં આવી છે. આ કમિશને તેનો હેવાલ આપી દીધો હતો, પણ સરકારે આ હેવાલ દબાવી રાખ્યો હતો. આ હેવાલ પ્રગટ કરાવવા તેઓ સુપ્રિમ કોર્ટ સુધી લડયા અને જીત્યા. આ જીતને કારણે કેન્દ્રમાં માહિતી મેળવવાના અધિકાર બાબતની ઝુંબેશ પ્રબળ બની અને છેલ્લે એ કાયદો આવ્યો.
દિનેશ ત્રિવેદીએ પોતાની રાજકીય કારકિર્દીનો પ્રારંભ ઇ.સ. ૧૯૮૦માં કોંગ્રેસ પક્ષમાં જોડાઈને કર્યો. કોંગ્રેસમાં તેમને સંતોષ ન થયો એટલે ઇ.સ. ૧૯૯૦માં તેઓ જનતા દળમાં જોડાયા. ઇ.સ. ૧૯૯૮માં મમતા બેનરજીએ કોંગ્રેસમાંથી છૂટા પડીને તૃણમૂલ કોંગ્રેસની સ્થાપના કરી ત્યારથી તેઓ તૃણમૂલમાં જોડાયા અને તેના પ્રથમ મહામંત્રી બનીને મમતા બેનરજીનો વિશ્વાસ સંપાદન કર્યો. ઇ.સ. ૧૯૯૦થી ૨૦૦૮ સુધી તેઓ રાજ્યસભાના સભ્ય તરીકે સંસદમાં રહ્યા. ઇ.સ. ૨૦૦૯માં તેઓ બરાકપોર લોકસભાની બેઠકમાં તૃણમૂલની ટિકિટ પર ચૂંટણી લડયા અને જીતી ગયા. ઇ.સ. ૨૦૦૯માં તેઓ મનમોહનસિંહના પ્રધાનમંડળમાં આરોગ્ય ખાતાના રાજ્ય પ્રધાન તરીકે જોડાયા ઇ.સ. ૨૦૧૧માં તેમને અણ્ણા હજારેના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનમાં જોડાવાની એટલી પ્રબળ ઇચ્છા થઈ ગઈ હતી કે એ માટે તેઓ પ્રધાનપદ છોડવા માટે પણ તૈયાર થઈ ગયા હતા ઇ.સ. ૨૦૧૧માં મમતા બેનરજી પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યપ્રધાન બન્યા ત્યારે દિનેશ ત્રિવેદી કેન્દ્રમાં રેલવે પ્રધાન બન્યા.
દિનેશ ત્રિવેદી કેન્દ્રમાં રેલવે પ્રધાન તરીકે માંડ એક વર્ષ રહ્યા છે. આ દરમિયાન તેમણે રેલવેના આધુનિકીકરણની અનેક યોજનાઓ બનાવી છે. તેમના માટે જપાનની રેલવે આદર્શ છે. જપાનના સહયોગથી ભારતમાં બુલેટ ટ્રેન શરુ કરવા માટે તેમણે અથાક પ્રયત્નો કર્યા છે. તેમણે તૈયાર કરાવેલા હેવાલ મુજબ ભારતીય રેલવેનું સંપૂર્ણ મોર્ડનાઇઝેશન કરવું હોય તો તેના માટે ૧૪ લાખ કરોડ રૃપિયાની મૂડીની જરૃર છે. આ રકમ માત્ર ઉતારુ ભાડા વધારીને આવી શકે નહિ તેેેની તેમને પણ ખબર છે. આ મૂડી સરકારે જ રેલવેને આપવી જોઈએ એવી તેમની માગણી હતી. રેલવેનું આધુનિકીકરણ કરવામાં આવશે તો જ તેની સલામતી વધી શકશે એમ તેઓ માનતા હતા.
ભારતીય રેલવેના સંચાલનમાં અર્થકારણનો વિચાર ઓછો કરવામાં આવે છે અને રાજકીય દાવપેચ વધુ ખેલવામાં આવે છે. દિનેશ ત્રિવેદી રેલવેના સંચાલનનેે રાજકારણથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત અને પ્રોફેશનલ બનાવવા માંગતા હતા. આ માટે રેલવે બોર્ડનું પુનર્ગઠન કરવાની યોજના પણ તેમણે વિચારી રાખી હતી. ભારતીય રેલવેમાં ખાનગીકરણ કરીને બહારની મૂડી લાવવાના પણ તેઓ હિમાયતી હતા. રાજકારણના દાવપેચ રમવામાં નિષ્ફળ જવાના કારણે દિનેશ ત્રિવેદીને રેલવે પ્રધાન તરીકે રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી છે. રેલવે પ્રધાન તરીકે દિનેશ ત્રિવેદીની વિદાયને કારણે રેલવેના બજેટનું ગુંચવાયેલું કોકડું ઉકલી જવાનું નથી. મમતા બેનરજીની માંગણી આ બજેટમાં કરવામાં આવેલો ભાડા વધારો સંપૂર્ણપણે પાછો ખેંચી લેવાની છે. મમતા બેનરજીની નજર આવતા વર્ષે પશ્ચિમ બંગાળમાં આવી રહેલી પંચાયતોની ચૂંટણીઓ છે. મમતા બેનરજી પોતાની ગરીબોના બેલી તરીકેની છાપ કાયમ રાખે તો આ ચૂંટણીઓ આસાનીથી જીતી શકે તેમ છે. આ છાપ ટકાવી રાખવાના સાધન તરીકે રેલવે બજેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. મમતા બેનરજીના નાટકોથી અને ધતિંગોથી કંટાળી ગયેલું યુપીએ ગઠબંધન હવે નવા સાથીઓની તલાશમાં છે. આ માટે સમાજવાદી પક્ષના મુલાયમસિંહ યાદવને મનાવવાની કોશિષો ચાલી રહી છે. મુલાયમસિંહ પર સરકારને ટેકો આપવાની કિંમત માગ્યા વગર રહેશે નહીં. આ કિંમત કદાચ મમતા બેનરજીને ચુકવવી પડતી કિંમત કરતા મોટી હશે.
- સુપાર્શ્વ મહેતા

Share |

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
 

Science and Technology

માર્સ - ૫૦૦ ''પૃથ્વી પરનો સ્પેસ ટ્રાવેલનો સૌથી લાંબો પ્રયોગ''

પપુઆ ન્યુગીનીના દરિયામાં ઃ સોલ્વારા-૧
માઇફો-લિપો ફિલિંગ
વ્યાયામ અને આહારથી BP ઘટાડી શકાય... !
બ્રો-લિફટ કે પાળ લિફટ
 

Gujarat Samachar Plus

ફૈટી ફૂડથી આક્રમકતામાં વધારો થાય છે
સંસ્કૃતિ અને સેહતનો સાથી પાન
 

Gujarat Samachar Plus

હેરિટેજનું રિસ્ટોરેશન કે શાળાનું ડિસ્ટ્રક્શન?
અમદાવાદ યુનિ.માં હેરિટેજ કોર્સનું કમઠાણ
સચિનની સો સદીઓની પ્રત્યેક ક્ષણોનું સરવૈયું
એલ.ડી એન્જિ દ્વારા ૧૮ અર્થ ક્વેક રેઝિસ્ટન્સ લેબ
ચોગ્ગા-છગ્ગાની રમઝટને વઘુ ૧૫ લાખ ક્રિકેટ ક્રેઝી માણશે
મઘ્યમ વયની મહિલાઓના હૃદય નબળા બની રહ્યા છે
ડોર નોબ્સનો મિડાઈવલ લુક હવે ગુજરાતમાં પણ
  More Stories
 

84th Oscar Awards

   

પાંચ રાજ્યોમાં ચૂંટણી ....

election
 
amul
   
   

Gujarat Samachar POLL

લાઠીચાર્જ @ ગાંધીનગર

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   
 
   

ARCHIVES
સમાચાર સંગ્રહ જોવા અહી ક્લિક કરો

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
       
 
 

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
   
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2012 All Rights Reserved