Last Update : 23-Dec-2011,Friday
 

UID પ્રોજેક્ટ નિષ્ફળતા ભણી આગળ વધી રહ્યો છે

 

UID અને NPR બાબતમાં એટલો બધો ગૂંચવાડો પ્રવર્તે છે કે અમુક રાજ્યોમાં બંને એજન્સીઓ નાગરિકોની વિગતો એકઠી કરી રહી છે અને આંગળાની છાપ પણ
લઇ રહી છે

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા મહત્વાકાંક્ષી આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર (UID)ના પ્રોજેક્ટની જ્યારે ઘોષણા કરવામાં આવી અને તેના અધ્યક્ષ તરીકે ઇન્ફોસીસના નંદન નિલેકનીની નિમણુક કરવામાં આવી ત્યારે આપણને એવી આશા બંધાઇ હતી કે દેશના તમામ નાગરિકોને એક અલાયદો નંબર મળશે અને સ્પેશિયલ કાર્ડ મળશે, જેના મેળવ્યા પછી તેને કોઇ બીજા નાગરિકત્વના પુરાવાની જરૃર નહીં પડે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ માર્ચ, ૨૦૧૨ સુધીમાં દેશના આશરે ૨૦ કરોડ નાગરિકોને 'આધાર' કાર્ડ આપવાની ગણતરી હતી. તે પૈકી આજની તારીખમાં ૫૦૦ કરોડ રૃપિયાના ખર્ચે ૮.૭ કરોડ લોકોને કાર્ડ પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે. દેશના ૧૨૦ કરોડ નાગરિકોને આધારના કાર્ડ ક્યારે પૂરા પાડવામાં આવશે તેનો જવાબ કોઇની પાસે નથી. વળી આ પ્રોજેક્ટને કારણે સલામતીથી માંડીને ઉપયોગિતાની જે સમસ્યાઓ પેદા થઇ છે તેને કારણે તેનુ ભવિષ્ય અધ્ધરતાલ જણાઇ રહ્યું છે. અગાઉ સરકાર દ્વારા મોટા ઉપાડે ઇલેકશન કાર્ડ આપવાનો પ્રોજેક્ટ શરૃ કરવામાં આવ્યો હતો તે આજે પણ હવામાં લટકી રહ્યો છે. આ સંયોગોમાં આધાર કાર્ડના હાલહવાલ પણ ઇલેકશન કાર્ડ જેવા જ થશે એમ જણાઇ રહ્યું છે.
કેન્દ્ર સરકારે જ્યારે 'આધાર કાર્ડ'ના પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરી ત્યારે લોકોને એવી આશા બંધાઇ હતી કે આ યોજના અલાઉદ્દીનના જાદુઇ ચિરાગની જેમ પ્રજાની બધી સમસ્યાઓ હલ કરી શકશે. ઉત્તર પ્રદેશના આઝમગઢથી આવીને દિલ્હીમાં વસનારી દુર્ગાવતીદેવી અભણ છે. તે દિલ્હીની એક ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહે છે અને મજૂરી કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે. દુર્ગાવતી જ્યારે દિલ્હીમાં રહેવા આવી ત્યારે તેની પાસે માત્ર ચૂંટણીનું વોટર કાર્ડ હતું. જેની ઉપર આઝમગઢનું સરનામું લખવામાં આવ્યું હતું. દુર્ગાવતી પાસ રેશનકાર્ડ નહોતું. જેને કારણે તેને ગરીબોને બીપીએલ કાર્ડ હેઠળ આપવામાં આવતાં સસ્તા અનાજનો લાભ મળતો નહોતો. જ્યારે તેની ઝૂંપડપટ્ટીમાં 'આધાર' કાર્ડ માટે નોંધણી થઇ ત્યારે દુર્ગાવતીએ આખો દિવસ લાઇનમાં ઊભા રહીને પોતાનું નામ નોંધાવ્યં હતું. દુર્ગાવતી પોતાના ૧૨ આંકડાના જાદુઇ નંબરની રાહ જોઇ રહી હતી ત્યાં જ તેને સમાચાર મળ્યા કે વસતિ ગણતરી વિભાગ દ્વારા 'નેશનલ પોપ્યુલેશન રજીસ્ટર' તૈયાર થઇ રહ્યું છે. દુર્ગાવતીએ આ કેમ્પમાં પહેલા તેની નોંધણી કરાવવી પડશે; પછી જ તેને 'આધાર' મળશે. દુર્ગાવતીને એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તેને આ કાર્ડ ઉપર સસ્તું અનાજ નહિ મળે. એ માટે તેણે રેશન કાર્ડ તો કઢાવવું જ પડશે. દુર્ગાવતી હવે નિરાશ થઇ ગઇ છે. ભારતના કરોડો નાગરિકો પણ દુર્ગાવતીની જેમ નિરાશ થઇ ગયા છે.
કેન્દ્ર સરકારે UIDપ્રોજેક્ટની જોરશોરથી જાહેરાત તો કરી દીધી પણ શાકમાં આખું કોળું જતું રહે એવો ઘાટ થયો છે. આ પ્રોજેક્ટ શરૃ કરતા પહેલાં તે માટેનો કાયદો ઘડવો જરૃરી હતો અને તેના માટે સંસદની મજૂરી લેવી પણ જરૃરી હતી. આવી કોઇ ઔપચારિકતા કર્યા વિના જ આ પ્રોજેક્ટ ઉતાવળે શરૃ કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટના ઉપક્રમે લોકોની અત્યંત ગુપ્ત અને સંવેદનશીલ માહિતીઓ સરકારી અધિકારીઓ ેકઠી કરે છે. આ માહિતીને ગુપ્ત રાખવાની બાબતમાં નાગરિકોને કાયદાનું કોઇ સંરક્ષણ મળ્યું નથી. આ માહિતીઓનું વિશ્લેષણ કરવાની જવાબદારી એક વિદેશી કંપનીને સોંપવામાં આવી છે, જેને કારણે આ માહિતી વિદેશીઓના હાથમાં પહોંચી જવાનો ભય પણ ઊભો થયો છે.
કેન્દ્ર સરકારે પહેલાં UIDપ્રોજેક્ટ શરૃ કરી દીધો અને હવે તેણે સંસદમાં કાયદો લાવવાની કવાયત શરૃ કરી છે. આ માટે સરકાર તરફથી નેશનલ આઇડેન્ટીટી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા બિલ, ૨૦૧૦ નામનો ખરડો તૈયાર કરીને સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ખરડો જ્યારે સંસદની આર્થિક બાબતોની સ્ટેન્ડીંગ કમિટિને સોંપવામાં આવ્યો ત્યારે તેણે એમ કહીને આ ખરડો ફગાવી દીધો હતો કે તેમાં અનેક ત્રુટિઓ છે. આ કમિટિની દલીલ એવી છે કે આ સ્કીમને લીલી ઝંડી બતાવતા અગાઉ આર્થિક નફાતોટાની કોઇ ગણતરી કરવામાં આવી હતી. દાખલા તરીકે સરકારના સસ્તા અનાજનો લાભ બોગસ લોકો લઇ જતા હોય તો તેને નિવારવા હોલોગ્રામયુક્ત રેશનકાર્ડ સસ્તામાં આપી શકાય તેમ છે. આવા સસ્તા વિકલ્પો બાબતમાં વિચાર કર્યા વિના જ આ ખર્ચાળ યોજના શરૃ કરી દેવામાં આવી હતી.
સંસદની આર્થિક બાબતોની સ્ટેન્ડિંગ કમિટીએ UIDપ્રોજેક્ટ માટે જે વાંધાઓ ઉઠાવ્યા છે તે ખરેખર ગંભીર છે. તેણે એક વાંધો એવો ઉઠાવ્યો કે આ પ્રોજેક્ટ બાબતમાં સરકારની વિવિધ એજન્સીઓમાં સંકલનનો અભાવ છે, જેને કારણે બિનજરૃરી ખર્ચાઓ થાય છે. દાખલા તરીકે 'આધાર'ના પ્રોજેક્ટ માટે જે પ્રકારની માહિતી એકઠી કરવામાં આવી રહી છે તેવી જ માહિતી નાણાં ખાતું તેની વિવિધ રાહત યોજનાઓના લાભાર્થીઓ બાબતમાં એકઠી કરી રહી છે. જો સરકારનાં વિવિધ ખાતાંઓ વચ્ચે સંકલન હોય તો આ ખર્ચો બચી શકે તેમ છે. સૌથી ગંભીર મુદ્દો એ છે કે 'આધાર' પ્રોજેક્ટ માટે જે માહિતીઓ એકઠી કરવામાં આવી છે તેને જો કાયદાનું સંરક્ષણ નહીં મળે તો આ માહિતીની ચોરી થઇ શકે છે અને તેનો દુરુપયોગ અથવા વ્યાપારી ઉપયોગ પણ થઇ શકે છે. જે દસેક કરોડ નાગરિકોએ 'આધાર' કાર્ડ મેળવવા પોતાની ખાનગી માહિતી સરકારી અધિકારીઓને આપી તેમને ખ્યાલ પણ નહીં હોય કે આ માહિતીની ગુપ્તતાને સંરક્ષણ આપે તેવો કાયદો હજી ઘડાયો જ નથી.
અત્યારે જે પદ્ધતિએ 'આધાર' પ્રોજેક્ટ આગળ ધપી રહ્યો છે તેને કોઇ કાયદાનું સંરક્ષણ નથી. આ કારણે કોઇ સરકારી એજન્સી 'આધાર' કાર્ડને રહેઠાણના કે આવકના પુરાવા તરીકે માન્યતા આપી શકે તેમ નથી. આપણી પાસે મોબાઇલનું ૧૦ આંકડાનો નંબર ધરાવતુ સીમ કાર્ડ હોય તેની જેટલી કિંમત છે, એટલી જ 'આધાર'ની કિંમત છે. અત્યારે આપણે એડ્રેસ પ્રુફ તરીકે પાસપોર્ટ, ડ્રાઇવીંગ લાઇસન્સ કે રેશનકાર્ડનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ એટલો પણ 'આધાર'નો ઉપયોગ નથી. સંસદની આર્થિક બાબતોને લગતી કમિટીના ૩૦ પૈકી ૨૯ સભ્યોએ સરકારના ખરડાનો વિરોધ કર્યો છે તેનો અર્થ એ થયો કે સરકારે હવે આ ખરડામાં ધરમૂળથી સુધારાઓ કરીને નવો ખરડો લાવવો પડશે અને તેને સંસદમાં પાસ પણ કરાવવો પડશે. આ ખરડામાં સુધારાઓ કરવાનો અર્થ એવો થાય છે કે આ પ્રોજેક્ટના સંચાલકોએ અત્યાર સુધી જે મહેનત કરી છે તે નકામી જશે. તેમણે નવા કાયદા મુજબ આખી કસરત નવેસરથી કરવી પડશે અને કદાચ કાર્ડ પણ નવા ઇશ્યૂ કરવાં પડશે.
UIDપ્રોજેક્ટના અધ્યક્ષ નંદન નિલેકની હવે કહે છે કે તેઓ નાગરિકોને માત્ર તેમની અલાયદી ઓળખ આપે તેવો નંબર જ આપી શકે છે. આ નંબરને તેમણે રેશનકાર્ડ, પાસપોર્ટ, પેન કાર્ડ, વોટર કાર્ડ વગેરે સાથે લિન્ક કરવો જોઇએ. આ નંબરને લિન્ક કરવાનું કામ વિવિધ સરકારી એજન્સીઓનું છે. જો તેઓ આ નંબરને અન્ય સેવાઓ સાથે લિન્ક ન કરી શકે તો આ નંબરની કોઇ કિંમત રહેતી નથી. ભારતની નોકરશાહી જે રીતે કામ કરે છે તે જોતાં આગામી ત્રણ વર્ષમાં પણ આ કામ પૂરું થાય તેમ લાગતું નથી. જો 'આધાર'નું કાર્ડ મેળવ્યા પછી પણ દેશના નાગરિકે રેશન કાર્ડ, પેનકાર્ડ, પાસ-પોર્ટ, ડ્રાઇવીંગ લાઇસન્સ, ઇલેકશન કાર્ડ વગેરે સાથે રાખવા જ પડતા હોય તો 'આધાર'ની ઉપયોગિતા શી છે?
અગાઉ કેન્દ્ર સરકાર UIDથકી જે કામ હાંસલ કરવા માંગતી હતી એ કામ હવે NPR ના પ્રોજેક્ટને સોંપવામાં આવ્યું છે. NPRનો અર્થ થાય છે, નેશનલ પોપ્યુલેશન રજીસ્ટર. આ રજીસ્ટર ભારતના વસતિ ગણતરી કમિશનર તૈયાર કરી રહ્યા છે, જેને કાયદાનું સંરક્ષણ છે. આ રજીસ્ટર તૈયાર કરવા માટે નાગરિકોના આંગળાની છાપ વગેરે લેવામાં આવે છે. આ બાબતે કાયદો સંસદમાં છેક ઇ.સ. ૨૦૦૩ની સાલમાં પસાર થઇ ગયો હતો. આ પ્રોજેકટમાં વિલંબ થયો એટલે UIDનો પ્રોજેક્ટ શરૃ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે UID પ્રોજેક્ટમાં માત્ર ૨૦ કરોડ લોકોને જ યુનિક નંબર આપવાની વાત કરવામાં આવી હતી. વળી UIDમાં કોઇને કાર્ડ આપવાની વાત જ નહોતી. તેને બદલે NPR પ્રોજેક્ટમાં સત્તાવાર રીતે કાર્ડ આપવાની વાત છે, જેને તમામ સરકારી કામોમાં માન્યતા આપવામાં આવશે.
UIDઅને NPR બાબતમાં એટલો બધો ગૂંચવાડો પ્રવર્તે છે કે અમુક રાજ્યોમાં બંને એજન્સીઓ નાગરિકોની વિગતો એકઠી કરી રહી છે અને તેમના આંગળાની છાપ વગેરે પણ લઇ રહી છે. નંદન નિલેકનીને આ ગૂંચવાડા બાબતમાં પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે આ સવાલનો ઉડાઉ જવાબ આપતાં કહ્યું હતું કે આ ગૂંચવાડો દૂર કરવાનું કામ કેન્દ્ર સરકારનું છે. UIDના સંચાલકોએ તેમનું કામ પુરું કરવા માર્ચ, ૨૦૧૨ની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી છે; જ્યારે NPRને તેમનું કામ પુરું કરવા ડિસેમ્બર ૨૦૧૨ની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી છે. UIDના પ્રોજેક્ટમાં ભાગ લેવાનું નાગરિકો માટે મરજીયાત છે, જ્યારે NPRનો પ્રોજેક્ટ નાગરિકો માટે ફરજિયાત છે.
આ બંને પ્રોજેક્ટની વર્તમાન પરિસ્થિતિનો અભ્યાસ કરતાં ખ્યાલ આવે છે કે વડાપ્રધાન ડો. મનમોહનસિંહે ઉત્સાહના અતિરેકમાં આવીને જ UIDના પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરીને તેનો પ્રારંભ ઉતાવળે કરી દીધો હતો. હવે આ પ્રોજેક્ટ પાછળ ૫૦૦ કરોડ રૃપિયા ખર્ચાઇ ગયા પછી તેને રદ્દ કરવામાં વડાપ્રધાનને પોતાની આબરૃ જવાનો ભય લાગી રહ્યો છે. જોકે નાગરિકોને હવે ખબર પડી ગઇ છે UID નો પ્રોજેક્ટ તેમના માટે કંઇ કામનો નથી. એટલે તેમણે આ યુનિક નંબર માટે લાઇન લગાવવાની બંધ કરી છે. સરકાર આ પ્રોજેક્ટને રદ્દ કરે તે અગાઉ નાગરિકો જો તેને સહકાર આપવાનું બંધ કરી દેશે તો ધોળા હાથી જેવો આ પ્રોજેક્ટ આપોઆપ જ રદ્દ થઇ જશે.
- સુપાર્શ્વ મહેતા

Share |

વૈવિધ્ય

• તંત્રી લેખ • પ્રસંગપટ
• દિલ્હીની વાત • આસપાસ
• ન્યુઝ વ્યુઝ •વાતવાતમાં
• નેટવર્ક • અવસાન નોંધ
 
 

Science and Technology

માર્સ - ૫૦૦ ''પૃથ્વી પરનો સ્પેસ ટ્રાવેલનો સૌથી લાંબો પ્રયોગ''

પપુઆ ન્યુગીનીના દરિયામાં ઃ સોલ્વારા-૧
માઇફો-લિપો ફિલિંગ
વ્યાયામ અને આહારથી BP ઘટાડી શકાય... !
બ્રો-લિફટ કે પાળ લિફટ
 

Gujarat Samachar Plus

'રોબોટ'ની જોડી ફરી જામશે
મહારાણીના રોલમાં અમૃતા રાવ

'ડોન-૩' પણ બનાવીશઃફરહાન

યુવરાજને સાજા થવાની શુભેચ્છા ઃ દિપિકા

ઈમરાનનો ફેરારી લવ
પ્રિયંકાને કારણે 'બર્ફી'માં વિલંબ
  More Stories
 
   

2G Spectrum Scam Exposed

webad3 lagnavisha
   

Follow Us

Facebook Twitter
   

Archives

aaj

આજનું પંચાગ

આજનું ભવિષ્ય
સુપ્રભાતમ્

આજનું ઔષધ

આજની જોક આજની રેસીપી
   
 
plus
 

આજનું કાર્ટુન

arc archive

પૂર્તિઓ

 
 
Gujarat Samachar © 2011 All Rights Reserved