vtrhò;ltu vrhmkJt’

øþsht;lt ¿ttlg¿tltu vnujtu vztJ

øþsht;btk ftulu Ct»tt, mtrnðg fu mkMf]r;btk hm Au yuÔþk fnelu øþsht;e «òle c’ctuE fhlthtytulu nJu yultu matux sJtc b¤Nu. øþsht;lu btºt "lmkvr•tle rak;t Au ylu ¿ttlmkvr•tle juNbtºt vhJt l:e, yuJe C{tbf btLg;tLþk Fkzl :Gþk Au. øþsht;e «òlu yultu vtu;eftu rJµftuN mtkvzâtu Au ylu 187 rJ»tglt vaem nòh jFtKtu "htJ;t yt øþsht;e rJµftuNu øþsht;le ¿ttldrhbtltu vrhag ytÃgtu Au.

ytùgole Jt; yu Au fu øþsht;lu vtu;tltu rJµftuN ntuJtu òuEyu yuJtu rJath mtrnðg fu rNûtK ûtuºtlt ftuE yd{Kelu lrn, vhkðþ øþsht;lt fbogtude mk; ÃËßg©e btuxtlu ytÔgtu. øþsht;le «òbtk vzuÕþk Fbeh ͤn¤u yu btxu yubKu ’rhgtE ;hKMv"toytuLþk ytgtusl fGþO, ;tu ceS ctsw yubKu Ji¿ttrlf mkNtu"ltulu W•tusl ytvJt btxu y:td «gítu fgto. yuble yuf fÕvlt n;e fu øþsht;e Ct»tt, mkMf]r;, mtrnðglt rJftm btxu rJµmbM;lt ;btb ¿ttlrJ¿ttlle btrn;e yuf s M:¤u Wvjç" :tg yuJtu rJµftuN øþsht;ebtk ;igth fhJtu . øþsht;eCt»telu sd;lt ;btb rJ»tgtuLþk ¿ttl vtu;efe Ct»ttbtk b¤e hnu yuJtu yubltu mkfÕv n;tu. ckdt¤e Ct»tt vtmu ytJt ºtK rJµftu»t n;t. rnL’e Ct»ttbtk cu rJµftuN n;t ylu øþsht;e Ct»ttbtk mb FtJt btxu vK yufug rJµftuN l n;tu.

yt ytùgobtk J¤e ceswk ytùgo yu mstoGþk fu øþsht;btk yt «Ô\r•tltu «thkC fhJtLþk W•th øþsht;lt fbogtude ©e mtkf¤ak’CtE vxuju cezwk ÍzÃGþk. ytb ;tu mtkf¤ak’CtE mt; øþsht;e C½gt n;t, vhkðþ yublu jtøGþk fu øþsht;lu vtu;tltu rJµftuN ntuJtu s òuEyu. ytlu btxu yubKu btuztmt mkfwjlt ytatgo ylu fKo"th yuJt rlÔ\•t :guj 67 J»tolt øþsht;lt mb:o rJJuaf "ehwCtE Xtfhlu ftb mtukÃGþk. rlÔ\r•t vtBgt vAe yægtvf ßgthu rlhtk;u ythtb fhJtltu rJath fhu, ðgthu "ehwCtE Xtfhu 25 J»to atjltht ¿ttlg¿tltu vzfth Íeje je"tu ylu vtu;tle øþsht;e Ct»ttlu øþsht;e rJµftuN ytvJt btxu ztp. "ehwCtE Xtfhu yuJtu CuF je"tu fu ºtK-ºtK JF; Ó’gle dkCeh cebthe (ntxo yuxuf) ylu cu dkCeh ytpvhuNl fhtÔgt A;tk ytsu 94 J»tuo øþsht;e rJµftuNlt yt ftgolu ytd¤ "vtJu Au.

ftuKu fÌtwk øþsht;btk ¿ttltuvtmlt l:e? frjftjmJo¿t nubak÷tatgole yt ÇËrb Au. bntðbt dtk"eS, frJ ltltjtj, WbtNkfh òu»te suJtytuyu yult mtrnðg ylu mkMfthLþk Dz;h fGþO Au. rJµftuN btxu vnujtu mc¤ mt: ytvlth mtkf¤ak’CtE vxuju :tuzt s mbgbtk rJ’tg je"e. 1987le 27 rzmuBchu yuble «:b Ãþ½gr;r:lt r’Jmu øþsht;e rJµftu»tltu ÇËrbft Fkz «dx :gtu. mtbtLg he;u rJµftuN (yuLmtR¾jtuverzgt) ÃËhtu :gt vAe AuÕju ‘RLzuût¥lt d{k:tu ;igth fhJtbtk ytJu Au, vhkðþ øþsht;e rJµftuNu yuf yuJe lJe Ct; vtze fu subtk rJµftuN ;igth :;tk vnujtk yule gt’e BËfJtbtk ytJe. yt gt’elu fthKu rJµftuNltk ;btb yr"fhKtule Jtaftulu MËra b¤e dE ylu yule mt:tumt: ftuE lÔþk yr"fhK WbuhÔþk ntug ;tu Jtafltk MËaltu vK b¤;tk dgtk. yt he;u yt yuf lJe Dxlt n;e ylu ;u:e yturhmtle ÇþJluµhle yuf M:trlf mkM:tyu øþsht;e rJµftuNbtk BËfujt yr"fhKtule gt’eLþk Wrzgt Ct»ttbtk Ct»ttk;h fhJtltu vK «ck" fgtuo n;tu.

øþsht;le yt rJ¼t«Ô\r•tbtk mk;tu, rJ¿ttleytu, msoftu, W¼tudø\ntu, ’tlJeh ylu mhfth mnw ftuEyu vtu;tLþk gtud’tl ytÃGþk Au. ytlu vrhKtbu rJµftuNLþk ftb yuxju sdLlt:ltu h: yub fnuJtbtk ytÔGþk. mnw yubtk vtu;tle ÇËrbft còJu. sd;ltk yLg yuLmtR¾jtuverzgtbtk l ntug ;uJt fexfNtMºt, yti»t"rlbtoKNtMºt, JlMvr;htudNtMºt, mjtb;e muJt suJt rJ»tgtu ylu rJ»tgsq:tu mbtJJtbtk ytÔgt. øþsht;e Ct»ttbtk «:bJth s 187 suxjt rJ»tgtuLþk Ôgtvf Vjf vh ytjuFl :Gþk. yubtk vK burzfj mtgLm, Rsluhe, yk;rhût rJ¿ttl ylu xufTltpjtuSlt rJrJ" rJ»tgtu rJNu ytbtk øþsht;e rJ»tgbtk btuxt vtgu FuztK :Gþk ylu yuLþk vrhKtb yu ytÔGþk fu ’huf rJ»tgbtk lJt lJt vtrhCtr»tf Nç’tu mstoJt jtøgt ylu ’huf d{k:lu yk;u yu vtrhCtr»tf Nç’tule gt’e BËfJtbtk ytJe.

«:b 20 Ctdbtk «ftrN; fhJtle yule gtuslt n;e, vhkðþ yubtk lJtk lJtk WbuhKtu :;tk dgtk ylu fwj 25 Fkzbtk 25,000 Ã\»Xtu "htJ;tu rJµftuN ;igth :gtu. yult îtht øþsht;lu vnuje Jth Ïgtj ytÔgtu fu yule vtmu GþØNtMºt, Jibtrlf Rsluhe, Rjufx[turl¾m, yk;rhût rJ¿ttl, mk’uNtJnl Rsluhe, mBþ÷rJ¼t suJe rJ¼tytult yluf ;sT¿ttu Au. sw’t sw’t 50 rJîtltuyu rlgrb; vjtkXe jdtJelu yt ftgo mtfth fGþO.

ytb yt ftuE yuf Ôg¾;Lþk mtnm clJtlu c’ju «akz mtkMftrhf ytk’tujl sdtzu ;uÔþk rJathftu ylu JtaMvr;ytuLþk mkGþ¾; mtnm cle hÌtwk. sw’t sw’t ;sT¿ttuyu mtbu atjelu yt ¿ttlg¿tbtk vtu;tLþk «’tl fGþO. øþsht;le SJt’tuhe lbo’tgtuslt Au, ;tu øþsht;le mkMfth’tuhe rJµftuN Au yu Jt; «arj; cle.

øþsht;e rJµftuNlt 25 d{k:tu yu ;tu btºt vnujtu vztJ cle hÌttu. Jzbtk:e JzJtE Vqxu ;ub ct¤rJµftuN, arhºtftuN, vrhCt»ttftuN, rJ¿ttlftuN òuJt sw’t sw’t ftuN ;igth :E hÌtt Au. ct¤rNûtKlt c{ñt rdswCtEle fÕvlt n;e fu øþsht; vtmu ct¤ GþrlJrmoxe ylu ct¤ rJµftuN ntuJt òuEyu. ytsu ct¤ GþrlJrmoxeLþk mhfth îtht ytgtusl :Gþk Au, ðgthu øþsht;e rJµftuNu ct¤ rJµftuNLþk ytgtusl fGþO Au ylu yultu «:b Ctd rdswCtEle 125be sLbsgkr;lt J»tobtk yuxju fu ytdtbe 15be rzmuBchu «ftrN; :Nu. øþsht;lu ftuE bnu½þk bthu fu yulu btð\Ct»ttbtk hm l:e, ;tu yult W•th Yvu fnuÔþk òuEyu fu yt rJµftuNlt ythkClt d{k:tule ceS ylu ºteS ytÔ\r•t «ftrN; :E hne Au. øþsht;e «òlu ¿ttlbtk Qkze hwra Au. frJ ’jv;htbu fÌtwk nðþk,

‘‘ytJ rdht øþsht;e,

yr; NturC; NKdth mòÔþk.¥¥

ytsu rJµftuNle cnwBþFe «Ô\r•t yu øþsht;e Ct»ttltu yuf yr; NturC; NKdth cle Au.

ûtKltu mtûttðfth

;bu ‘rJjl¥lu ytu¤Ftu Atu? rVÕbbtk ;bu ‘nehtu¥lu nth vnuhtJtu Atu ylu ‘rJjl¥ vh rVxfth JhmtJtu Atu, vhkðþ SJllt ajraºtbtk ;tu ;bthu ‘rJjl¥lu ytu¤FJtu vzNu ylu yule Jt;lu yt’h ytvJtu vzNu. yt ‘rJjl¥ m;; ;btht rA÷tultu Ntu"f ntug Au. ;bthe ÇËjtulu Ftu¤lthtu Au. fgto l ntug yuJt ;btht ’tu»t rJNu rJathlthtu Au.

yu ;btht:e ht;r’Jm cuaul Au, vhkðþ ;blu cuaul htFJtLþk yulu Jæþ vmk’ Au. yule ûtKuûtK ;bthe vtA¤ Fatog Au ylu ;bu òu yult:e yf¤tJ, ;tu yu Jæþ yt¢bf clelu ;btht vh nwbjtu fhu Au. yulu ;bthe çËhtEbtk s hm Au. yubtk:e yu f’e cnth ln´ lef¤u yuxju ;bthu ;btht vhle xeftytu ylu ytûtuvtu mtkC¤Jtle yt’; fu¤JJe vzNu. yu mtkC¤elu rnkb; htFJe vzNu. yuKu fhujt ytûtuvtult fzJt ÎËkxzt nm;t nm;t d¤e sJt vzNu.

yt sd;btk ylu yubtkg ytvKt ’uNbtk ;tu ’tu»t’Neoytultu ¾âthug ’wft¤ vzâtu l:e. aesJMðþytule yA; lz;e ntug, vhkðþ xeftfthtule ¾âthug yA; QCe :E l:e ylu yt:e ;bthtu Wb’t ÔgJnth ylu vhdsw MJCtJ nNu, ;tu vK ;btht ‘rJjl¥ ;tu ntuJtlt s. yu ftuE fthK:e ’tu»t’Neo cLgt ntug ylu fthK rJlt vK ;btht rlk’f :gt ntug. yt:e ;bthu ;btht ‘rJjl¥le Jt;tulu mtkC¤Jtle "ehs htFJe vzNu. yuLþk yt’hÃËJof ©JK fhÔþk vzNu. yub fhNtu ;tu s ;bu rsk’debtk mtat ltgf cle NfNtu.

blÍYFtu

£tLmlt Wðf]Ð htsJe nul{e atu:t (1553-1610)yu £tLmlu GþØtubtk:e cnth ftZelu «dr;lt v: vh B˾âwk. rJ’uNtu mt:u yuKu Juvth fgtuo ylu ytdJt ÷rÐftuK:e ht»x[lt rJftm btxu «gtmtu fgto. vtu;tlt mJo «òsltulu mbtl dK;tk nul{e atu:tle lshu dhece fu ybeh, hts’hcthe fu mtbtLg btlJe - mnw ftuE mhFt n;t.

yufJth nul{e atu:tu vtu;tlt yr"ftheytu mt:u ftuE mbthkCbtk s;tu n;tu, ðgthu hM;tbtk QCujt yuf rCFtheyu npx W;thelu btÚþk ÍwftJelu mb{txLþk yrCJt’l fGþO. mb{txu vK rCûtwflt yrCJt’lltu yu s rJlb{;t:e «ðGþ•th ytÃgtu. yt òuElu nul{e atu:tle mt:u hnujt yr"ftheytu ylu ’hctheytu yf¤tE QXât ylu yubtklt yufu fÌtwk,

‘‘mb{tx, ftuE mtbtLg rCFthelt yrCJt’lltu ytJtu W•th ytvJtu ;u ytvlu btxu NtuCtYv dKtg ln´. òu ytJe he;u ;bu rCFtheytulu yt’h ytv;t hnuNtu, ;tu htòNtneLþk dtihJ mtJ ÍtkÏþk vze sNu.¥¥

yr"fthele Jt; mtkC¤elu mb{txu nm;tk-nm;tk fÌtwk, ‘‘CtEytu, mÇg;t ylu mkMfth yu fnu Au fu ytvKu «ðguf Ôg¾; «ðgu lb{;t ylu mtisLg ’tFJJt òuEyu. òu mb{tx ytJe rJlb{;t ylu Ntjel;t ln´ ’tFJu, ;tu «ò fE he;u vhMvhlu yt’h ytvNu?¥¥

’hctheytuyu fÌtwk, ‘‘ytvu ;tu «òltu yt’h MJefthJtltu ntug, yulu ytvJtltu ln´.¥¥

mb{tx ctuÕgt, ‘‘swytu, «ò ðgthu s htòlu yt’h ytvu, ßgthu htò yublt «ðgu ÃËKo yt’h ylu «ub ’NtoJu. jtuftulu yub jtdÔþk òuEyu fu m•tt «òle mt:u Au. yult:e ’qh l:e. htòNtneltu y:o ltdrhftulu yt;krf; fhJtltu l:e, vhkðþ yublt Ce;hbtk ytðbrJµtm vu’t fhJtltu Au. yu ðgthu s N¾â clu, ßgthu mb{tx ylu mbM; yr"ftheytu mtbtLgbtk mtbtLg Ôg¾; mt:u mtint’oÃËKo ÔgJnth fhu.¥¥

‘‘vK mb{tx, ftuE Cu’ ;tu ntuJtu òuEyu lu htò ylu rCFthe Jåau ?¥¥ yf¤tElu yuf hts’hcthe ctuje QXâtu.

nul{e atu:tyu W•th ytÃgtu, ‘‘mb{tx ntug fu rCFthe ntug vK yu ÇËjÔþk òuEyu ln´ fu c"t s btlJ Au. mb{tx ßgthu Lgtg ytvJt cumu Au, ðgthu yult htßgbtk mnw ftuE mbtl ntug Au. yubtk yr"fthe, ’hcthe, ’w&Fe fu dhec Jåau ftuE Cu’ ntu;tu l:e. yu mbtl;tle ytkFu swyu, ;tu s yu mtatu Lgtg ;tu¤e Nfu.¥¥

mb{tx nul{e atu:tltu W•th mtkC¤elu yr"ftheytuyu vtu;tle ÇËj c’j mb{txle ûtbt btde.