rJrJ"t

lJe vuZelu dtJtMfhle ¾jtrmf Rrlkdle xeJebtk ntEjtRx c;tJt;e ntug ;tu ;u òuJtbtk Mnus vK r’ja~ve l:e. 1983lt JÕzo fv rJsglt hufturzOdlu vzðþk Bþfelu BGþrÍf aulj NY fhe ’u Au
sbtlt ;tu ni VtMx VtuhJzo ft

yuf Mvtuxom aulj vh dtJtMfhle JuMx RkrzÍ mtbule 1971le ¾jtrmf curxkdle ntEjtExTm c;tJtE hne n;e. yðgthlt VtMx ctujhtulu jtufj x[ul suJt fnuJztJu ;uJt rJÂLzÍlt ft¤BþFe ctujhtule ;uytule s vea vh dtJtMfh Jdh nuÕbuxu ftuveçþf xufrlfmCh NtuxTm:e ytnTjt’f "tujtE fh;tu n;tu.

yt «mthK JF;u Dhbtk mtbtrsf «mkd ntuE 10 :e 25 J»tolt Jg sw:lt rfNtuhtu ylu ÃþÉ GþJtltule vK ntshe n;e. yt øþ{v ;u JF;u yûtgfwbthle ;tsu;hbtk hejeÍ :guje rVÕb:e btkze huMxtuhtlt Vwz, lJt Ïþjujt c{tLzuz fvztlt Mxtuhle Jt;tu:e Ntuhcftuh batJ;t n;t. WvÂM:; Jzejtuyu lJe vuZelt yt sw:Lþk ægtl ’tuh;t fÌtwk fu ‘:tuze Jth rjxj btMxh dtJtMfhle curxkd ;tu swytu fuxjtf GþJtltuyu sJtcbtk ftubuLx fhe fu bu’tl vh fuxÕþk ~þ»f Jt;tJhK jtdu Au. hkdel fvztk, lgl hBg «uûtftu, øjubh ylu :{ej JdhLþk zj r¢fux. ;blu ytbtk bÍt ~þk ytJu Au. ;uJtbtk rJÂLzÍlt VtMx ctujhu Cth;lt cuxTmbulle rJfux Ízve, rzv VtEl jud vh rVÕzhu y’TÇþ; ztRrJkd fua ÍzÃgtu n;tu. vK lt ;tu ctujhlu ’tuzelu ftuE CuxJt dGþk fu lt ;tu suKu fua vfzâtu n;tu ;u rVÕzh ’tuzelu yrClk’l ÍejJt Auf vea lSf ytJe dgtu. rJfux juJtLþk ftb ctujhLþk Au ylu fua ÍzvJtLþk ftb rVÕzhLþk Au ;ubtk ~þk lJe "tz bthe ;uJe mns;t mt:u bua ytd¤ atje. dtJtMfhu ’Noleg juxfx mt:u cuJze m’e Ãþhe fhe ðgthu òKu 50 hl Ãþht fgto ntug ;u s he;u cux Wkåþ fhelu yrCJt’l fGþO ylu z[urmkd Ybbtk ;t¤eytu vK ;u s he;u vze.¥ nJu Ctøgu s òuJt b¤u ;uJt rJµ ©u»X Fujtzeytule ntshe "htJ;e ;u ntEjtExTm lJe vuZelt sw:u btkz vtkauf rbrlx òuR ðgtk ;tu c"t Jzejtule lsh mhftJe sw’t sw’t cntlt ftZelu ceò Ybbtk sJt jtøgt. ;u Ybbtk xeJe ntuE BGþrÍf aulj Bþfelu ;ult DtukDtx nuX¤ Vhe Vl Vqz ylu CßS (nhCsl) ylu GþJhtslt VuNl Ntult lFhtle Jt;tubtk zwce dgt.

1971:e 1980lt yhmtle dtJtMfh, yuÂLsrlgh, mh’umtE, cu’e, ak÷ NuFhlt frh~bt mt:ule rJÂLzÍ fu RkøjuLz mtbule ©uKe ;tu Xef 1983btk Cth; JÕzofv SðGþ ;ule ntEjtExTm Mvtuxom auljbtk c;tJtg Au ðgthu swle mbftrjl vuZelt ’Noftu ;ulu swyu Au vK yðgthlt fèh r¢fux «ube (ztgntzo VuLm) blt;t lJe vuZelt sw:lu btºt ylu btºt J;obtl r¢fuxbtk s hm ylu Yra Au. Fhtu atnf ntug ;tu ;uKu ;ult ct¤ Jg JF;lt fu sLb vnujtlt r¢fuxlu òKJtle vK Rk;uòhe ntuJe òuRyu. yn´ lJe vuZelt mk’Cobtk r¢fuxLþk ;tu btºt W’tnhK s ytÃGþk Au. juFltu ytNg lJe vuZe mkde;, fjt, rVÕb, hb;db; fu Çþ;ft¤le ;btb mebtranTlYv Jiµef Dxltytu ylu Ôg¾; rJNu»tbtk hm ju ;uJe ÷rÐ vh ;t¤t jdtJe åþfe Au su WDtzJtltu Au. SJllt ’huf vtmtytubtk J;obtl s ln´ vK ;ðft¤lu s mJoMJ dKe mtJ lSflt ÇË;ft¤lu vK ðËåA dKelu Çþje sJtle su ybtlJeg ;ubs mkJu’ltrJrnl btlrmf;t Dzt;e òg Au ;ule ;hV mtJ" fhJtltu Au. ytvKu VtMx Vqz fjahle mt:u £esbtk Jtme vzuÕþk vK FtJtle mbtk;h mkMf]r;btk SJl SJeyu Aeyu vK ftuRle lSflt Çþ;ft¤le f’h fh;t fu ;ubtk:e «uhKt mt:u ytlk’ btKJtle jtdKelusLb l:e ytve N¾;t. vnuatl s l:e ðgtk ÷rÐ ylu f’h ;tu ¾âtk:e ntug. Vhe r¢fux jtufr«g Au yuxju ;ulu s fuL÷ M:tlu htFeyu. yðgthu r¢fuxbtk d¤tzwc lJe vuZelu 1977 ylu 1980lt ’tgftlt rJµlt ©u»XFujtzeytult ltb ylu ftbltu vrhag Au. ? DKt lJe vuZelt GþJtltu fnuNu fu ‘vK, ;u JF;u ybthtu sLb vK lntu;tu :gtu.¥ ytJt r¢fux ¢uÍeytulu yuxÕþk s fnuJtLþk fu ;btht rv;tSlu ;uble ct¤Jg fu sLb vnujtlt r¢fux ylu r¢fuxhtu rJNu òKfthe n;e. xeJe ylu r«Lx berzgtbtk ytxje n’u fJhus lntuðþk ;tu vK. ;bthe ylu ;uble NtuFle btºtt mbtl nNuvK ;uytu r¢fuxlu VtMx Vwzle ‘GþÍ yuLz :{tu¥le btlrmf;t:e lntu;t btK;t. yuf bltuhksl rbr©; ftuE ¿ttl mkÃþxltu hm:t¤ ;hefu òu;t n;t. ;ubtk Wkze zwcfe bthelu Fhtu ytlk’ bu¤J;t n;t. r¢fuxltu «mth-«ath fhJtltuytNg l:e. juFle ctuxb jtEl yu Au fu ;bu Rr;ntm,ÇËdtu¤, rJ¿ttl-xufltujtuS, mtrnðg, vºtfthðJ, rVÕb, Vqz, fjt, mkMf]r;, hb;sd; fu Ôg¾; rJNu»tbtk btºt yðgthlt «Jtnbtk s hm jtu ;ult fh;t ;ule «r¢gt ylu yðgthu yt Bþftb vh fgt ;c¬tbtk ylu ftult «’tl:e ytJe ;ubtk zwcfe bthNtu ;tu ;u bÍt vzu ;uÔþk ntug Au. gt’ hnu Rr;ntmlt fu ¿ttlftuNlt Ftk clJtle Jt; l:e. sJtc’the fu yÇgtm¢blt vtXle sub ln´ rlòlk’le Ô\ræ" btxu ytJe vtfx ÷rÐ fu¤JJtle sYh Au. suÔþk vtka-’m J»to swltu huVhLm ytJu fu ltfLþk xuhÔþk aZtJe ’uJtLþk ntug ðgtk cu-ath ’tgft swle Jt; fwðþnj;t ¾âtk:e ytve Nftg ? ;btht r¢fux atnf vÃvtlu ÃþANtu ;tu ;ult ct¤Jg fu sLb ydtWlt nubLz, zurJzml, rbjh, rJLþ btkfz, rJÂLzÍlt ‘:{e zcÕGþ¥ jufh, cuzmh, ftW¨e, mxrfjV, d{uJle suJt r¢fuxhtu:e vrhra; n;t. ;ult yFcthtu lu Mvtuxom Jeflt Vtuxtlt frxkd mtaJ;t n;t. ytsle lJe vuZelu ;ult bldb;t NtuFbtk vK mtat y:uo limrdOf ytlk’ btK;t l:e ytJzðþk ;u ’w&Fle Jt; Au.

rVÕbLþkW’tnhK vK fkRf ytÔþk s Au. r:guxhtubtk ’tgftytubtk lJe hejeÍ :guje Wvhtk; ydtWle swle rVÕbtu vK ytJ;e n;e. sYh lntu;e fu ;u yhmtle GþJt vuZe btºt lJe hejeÍ :guje rVÕbtu s òu;t.1975btk 1955-1960-65le JFKtguje rVÕbtu hejeÍ :tg ;tu vK ;ðftrjl lJe vuZe rVÕble yufrxkd, de;tu fu mkJt’tule he;u ;ulu btKJt RJl çjuf yuLz ÔntRx rVÕb ntug ;tu vK s;t n;t. htsfÃþh, r’jev fwbth, ’uJytlk’ Jduhule rVÕbtu S;uL÷, "buoL÷ fu htsuN FLltlt xtualt Gþd JF;u vK rVÕb hrmftu òuJt s;t. ceS ºteS JF; vK rVÕbtu òuJt sltht n;t. rVÕblt vz’tvh ylu vtA¤lt fjtfth-fmceytule f’h fhe Nfu ;uJtu atnf mBþ’tg hnu;tu burxle Ntultu swle rVÕbtulu fthKu s sLb :gtu n;tu.

yuf r:guxhbtk ;tsu;hle rVÕb hsw :tg ylu ;ule ctswbtk 10 :e 25 J»to swle rVÕb Vhe hsw :;e. cklulu «uûtftu b¤;t n;t. DKe JF; lJe hejeÍ :guje rVÕbtult r:guxhtu Ftje s;t

rVÕbtu vK yuJe cl;e sule hevex JuÕGþ ntug. 1980lt rVÕb «uûtftu ’uJytlk’le ‘dtRz¥~þk ftb JFKtE n;e ;u fwðþnwj;t mt:u vK òuJt s;t n;t. ’t’ ytvelu gt’dth rVÕbtule gt’ebtk vK ;ulu Bþft;t n;t. ‘J¾;¥ suJe rVÕb ;tu htsfwbthlt mkJt’lu fthKu fu ‘gt’tu fe ctht;¥ ;ult ythzecbol VuRbde;tulu je"u 1990lt ’Noftu vK r:guxhbtk memtuxe Jdtz;t òu;t n;t.

rVÕbe de;tuLþk vK yuÔþk s nðþk. NBbefÃþhlt sbtltlt de;tu, htsuN FLlt ylu S;uL÷lt sbtltbtk yuxjts xtua vh hnu;t. ytsu swle vuZe ytJe sw’esw’e slhuNllt rVÕbtu, hb;, mkde;, fjt, rmÂæ"ytulu btKe Nfu Au.

ytsu ;bu fÕvlt fhe Nftu fu r:guxhbtk ‘ysc «ub fe dsc fntle¥le mt:u yÂb;tCle ‘rºt~þj¥ fu htsuN FLltle ‘ytlk’¥ vK «uûtftu:e AjftE sE Nfu Fhtk ? ;bu catJbtk ntsh sJtce clelu ’jej fhNtu fu yt c"e swle rVÕbtu xeJele auljtubtk fuxje c"e JF; hevex :R dE. ytlt sJtcbtk yuxÕþk s fnuJtLþk fu xeJe vh vK ßgthu ‘ytJtht¥:e btkze dkdt sBþlt, Ãgtmt, nb’tultu, ;emhe bkrÍj, J¾;, lJhkd, dtEz, ytlk’, yrCbtl, dtujbtj, rºt~þj suJe mukfztu rVÕbtu c;tJtg Au ðgthu ;ult bn•tb ’Noftu yuf mJuo «btKu 40 J»to:e Jæþ Jg sq:lt s ntug Au. ntjlt 15:e 25 J»tolt Jg sw:lu ;ublt rv;t 15:e 25 J»tolt Jg sw:btk n;t ;u fh;t ðþjltðbf he;u rVÕbltk btægble Fhe bÍt, f’h fu mbs l:e.

lÔþ yvltJ;e FhuFh ;tsdemCh, ÷rÐ ftule fnuJtg ;u rJathtu. ;btht bBbe-vÃvt yðgthle ylu swle rVÕbtu ylu ;uLþk mkde; cklu yufmt:u btKe Nfu Au. ;uytu fuxhelt ylu lhdem, Nrbojt xtdtuh ylu rÍLl; ;btb Gþdle çGþxelu vtbe Nfu Au vK ytsle vuZelu ftòuj, btæþhe òu;t s Wc ytJe òg Au ðgtk vhJelctce, ©e’uJe Mþ"e vK lsh vntuka ¾âtk:e ntug. lJe vuZelt rVÕblt Fht atnftulu W’tnhK ;hefu beltûte Nu»tt÷e yrCrl; ‘’trbrl¥, ytubÃþhe yrCrl; ‘y"omðg¥ fu bltuhkslle he;u åþvfu åþvfu vK ytf»toJe òuRyu. ntujeÔþzle rVÕbtult lJe vuZelt atnflu rVÕblt mtat r’Jtlt ;tu s fnuJtg òu ;uytu xul fbtLzbuLxm, dtul Je: " JeLz, dLm ytuV ltJthtul, dtuz Vt"h suJe vatmuf rVÕbtule zeJeze swyu.

lJe vuZelu Jtjeytu ;hV:e :tuzw yt he;Lþk ;btb ûtuºttubtk rJ»tg, NtuF, msolle «r¢gtbtk fu Rr;ntmlt ;c¬tbtk zwcfe bth;t NeFJJtle sYh Au. ’huf swle ctc;le ytsle xufltujtuS mt:u ðþjlt fhelu fu ftbajtW RL÷egtr;; MþFle sub WvCtude btlm:e òuJt- btKJtle sYh l:e. ;bu ytsu su swytu Atu ;u yuf «r¢gtltu ytæþrlf ;c¬tu Au. ;ule Çþ;ft¤le gtºtt vK yuxje s htuaf ntug Au. yðgthu ;tu yuÔþk jtdu Au fu ytuÕz RÍ dtuÕz... vK btºt ytuÕzle (JgMftu) lshu s ;ukzwjfhlu 10 J»to vAe ;u JF;le lJe vuZe vM;e cltJe ’u ;tu... ? ;ubtk ;ukzwjfhlu ln´ ;u JF;le lJe vuZelu ‘hegj Srlgm¥ln´ btKe NfJtLþk LþfNtl :Nu. subtk vK hm, Yra ntug ;ule zuÃ:btk zwcfe bthJt:e btu;e vK nt: jtdNu ylu mVh vK htubtkaf clNu.

****

ytsle rVÕbtu rhrjÍlt «:b yXJtrzgtlt btºt ~þ¢, Nrl ylu hrJJth yub ºtK s r’Jmlt «uûtftu bu¤JJt btxu clu Au. lJe vuZelu rhJtRLz vmk’ l:e. rhrb¾m nsw vK æËb batJu Au. - htsfwbth mk;tu»te

Top