yltÔ\;btlJò;ltu
‘" yuLz¥ - mtu dgt gu sntk, mtu dgt ytmbtk! 2012.
‘£tEzu " :xeoL:¥lt htus rhrjÍ :guje yt rVÕbu dscltf ¢uÍ sdtÔgtu Au.
bg mkMf]r;lt fujuLzhbtk ytJ;e fgtb;le ;theFlu yt"th cltJe mstoguje htujtLz
yubrha (ELzevuLzLm zu, dtuzrÍjt, zu ytVxh xwbtuhtu)le yt CÔg rVÕb r’j"zf
÷~gtu, atux’th mkJt’tu ylu hm«’ vtºttu:e yåËf rmlubtDhbtk btKJt
suJe culBËl cle Au. «akz ÏþkJtheltu mJoltN Xkzebtk vhmuJtu Jt¤e ’u ;uJtu
Au! «jgltu «;tve «CtJ! «jg gtlu
Ã\ÚJelt jgLþk FtuhJtE sÔþk. yjc•t, ytvKt btxu ;tu «jg yuxju btlJòr;ltu yk;.
vK fw’h; btxu yt M\rÐ btºt btKmle cluje l:e. btxu fw’h;le «jgle ÔgtÏgt
yuxju Ã\ÚJe d{nlt dtu¤tLþk rJmsol! ‘zqBm zu¥ gtlu «jg r’Jmlt ltb:e VVze
WX;t ntujeÔËzbtk ;tu ytvKt ctujeÔËzlt mtgLm rVfNllt ltbu 2012 suJe rVÕbtubtk «f]r;lu
s rJf]; rJjl cltJtE Au. r:guxhbtk vtuvftulo F;b :gt ct’ yule cud fahtxtuvjebtk
òg, yub F;b :gt ct’ ytJe rVÕbtule gt’tu nsb :E òg Au. vK btlJòLþk mBˤwk
rlfk’l lef¤e òg yule N¾â;tytu mtgÂLxMxm mtJ nme ftZ;t l:e! rJ¿ttl
rl»Kt;tu Ã\ÚJelt «jglu cu Ctdbtk Jnukau Au. yuf r’Nt ‘mtJl òu ydl jdtgu,
Wmu ftil çËÍtgu¥ suJe MJgk msof fw’h;lt s hti÷ mknthf Yvle Au. c{ñtyu msuoÕþk
rJµ rNJ;tkzJbtk CMbeÇË; :E òg yuÔþk s fkEfk! ceS r’Nt ‘Dh ftu ytd jd
dE Dh fu rahtd mu¥ Jt¤e Au. subtk ’uJ’tmle sub ÇËjtultu yr;huf fhe btlJò;
ò;u s muÕV rzMx[fNllt btduo mJoltNlu ltu;Ák ytve Nfu Au. ytsftj
Ã\ÚJe vh «jgle Jt; lef¤u yuxju ‘d{elntWm EVu¾x¥ ylu ‘øjtucj JturbOd¥le
aato fhJtle òKu VuNl :E dE Au. yt ytV;tu btKmu ‘yt cij BþÍu bth¥le btVf ò;u
s mseo ftZe Au. ctuxturlfj dtzollt øjtm ntWmbtk MËgole dhbelt EL£thuz (y"tuh¾;)
rfhKtu sfze htFJtbtk ytJu Au. Ã\ÚJe vh yti¼turdf «’q»tKlu je"u ftcol
ztgtufmtEzLþk «btK J"u Au. ’h J»tuo ’tuZmtu fhtuz xl ftcol ztgtu¾mtEz
Jt;tJhKbtk XjJt;tu ntug ðgtk Ã\ÚJeLþk ;tvbtl nkbuN btxu J"ðþk atjJtLþk...
vAe ;tu ct»veCJlle r¢gt Jud vfzu. æþ{J«’uNtultu chV ytud¤;t mtdhmvtxe vK
ôau azu. Fzftubtk hnujtu ftcol vK Aqxtu vz;tu òg. Ã\ÚJe dhbtdhb CSGþk cle òg!
ytJe s he;u htuctux fu ftuBÃGþxh vtmu vtu;tle y¬j (ytrxorV~gj ELxujesLm) ytJe
òg, ylu yu c¤Jtu fhe btlJò;lu øþjtb cltJu... ;uJtu Ãjtux ;tu nJu ykd{uS Jt;toytubtk
vK sqltu :E dgtu Au. vK btKmlu F;htu
btºt ytJt s cnw dJtgujt ylu JdtuJtgujt vrhc¤tultu l:e. s¤, ÇËrb, yÂøl, JtGþ ylu
ytftN yt ‘vkabntÇË;¥btk:e ’wrlgt Dztguje Au yub btltu, ;tu yt vtkau
vhb ;ðJtubtk:e dbu ðgthu btu;ltu bntft¤ «dxe Nfu ;ub Au! zuLshmtElLþk jtj hkdLþk
ctuzo ;tu ytvKt yLl’t;t yuJt MËgole Wvh s Íqje hÌtwk Au! MËgo«ftN
òu Ã\ÚJe vh l ytJu, ;tu yubtklt Vtuxtul fKtu mt:u jeje JlMvr;btkLþk nrh;÷Ôg (¾jtuhturVj)
«r¢gt l fhe Nfu. ;tu «ftNmk¹ju»tK (VtuxturmL:umem) yxfe òg ylu JlMvr;rJµ F;b :tg
yuxju sd;le ‘Vqz auEl¥lt yufu yuf ykftuzt Aqxt vze òg! vK m;; ntEz[tusl:e
rnrjgbLþk Yvtk;h fhelu skde slhuxh clujt MËhs’t’t yuf JF;u ;tu ntEz[tuslltu
sÚ:tu ÏËxe s;t XÃv :E sNu. vAe rnjegblt ’nl:e J";e dhbe MËgolu Vwødtle
btVf VwjtJNu. yk;u yu Xkztu :Elu vtuZe sNu. yu dt¤tbtk mF; dhbe ylu mF; Xkzelt
btuòu btlJò; s lrn, Ã\ÚJe vhle mD¤e mSJM\rÐLþk ltbturlNtl rbxtJe ’eæþk nNu.
cx, ztuLx Jhe, ce nuve. ytÔþk :Jtlu nsw vtkauf ycs J»tole Jth Au! Ã\ÚJeltu
ytJtu rlrù; blt;tu ykr;b yægtg vtu;tlt Ctudu Mþhs jFu, yu vnujtk vK yult CtRytule
lsh ytvKt vh vzu ;tu ykdtht Jhme Nfu ;ub Au! MËhslt
CtRytu? yuxju fu ;thtytu? vhef:tytule øþjtce mVh fhtJe ’uðþk ‘xrJkfj
xrJkfj rjxj Mxth¥Jt¤w ytftN fuÔþk ÔntÕþk jtdu Au! vK xbxrbgtkJt¤t ytCjt szujt
ytftNbtk yJlJe rJfht¤ Dxltytu cle hne Au. MËgo:e ylufdKt «akz rm;thtytu ’uFtg
Au, yuxjt ztÌttzbht l:e. MËgole Vh;u jvftht suJe ydlsJt¤tytu (mtujth VjuBm) òuJt
b¤u Au. DKtk ;thtytu vK ytJe yÂøl rNFtytu "htJu Au. sub ;thtu Jæþ a¤f;tu,
yub yule sJt¤t Jæþ òuh’th! ytJtu ftuR ;thtu ytvKe ytftNdkdtle lSf ytJelu
CÇËfe WXu ;tu, buølurxf yufmÃjtuÍl WVuo åþkcfeg rJMVtux :tg, y½þ rJMVtux suJt
yult rfhKtuðmdeo (hurzgtu yufrxJ) fKtu "h;e vh ytJu. Ã\ÚJeLþk Jt;tJhK òu
yuLþk åþkcfðJ Íeje ju ;tu Ã\ÚJe ;ujlt ;tJztbtk cxuxwJzwk ;¤tR òg, yub ÇËkòR òg! ;thtytu
rcathe Ã\ÚJeltu veAtu ytmtle:e Atuzu ;ub l:e. ònuh ftgo¢btubtk ftuR jtufr«g murjrc{xe
Mxus vh ytJu ðgthu "zt"z fubuhtle VjuNlt Ícfth :;tk òugt nNu. òu ‘dtbt
hu rJÍl¥ ltb:e ytu¤Ft;e xufltujtuS:e ytftN vh bex btkztu ;tu ytJt ftuÂMbf Ícftht
òuJt b¤u. ’qhle ytftNdkdtbtk :;tu yu dtbt rfhKtultu rJMVtux Au. MËgo fh;tk
10 fJturz[rjgl Jæþ Nrf;Nt¤e yuJt cu ;thtytu ytGþ»glt yM;ta¤u Cudt :tg, ðgthu ytJt
yr; Nrf;Nt¤e dtbt vnujJtl suJt rfhKtu Aqxt vzu Au. (ctg " Ju, 1 fJturz[rjgl
yuxju yufzt vtA¤ Ãþht mtu¤ b´zt!) yt dtbt rfhKtu òu Ã\ÚJelt Jt;tJhK Mþ"e
vntukau ;tu òKu Jt;tJhK vh yuxbctuBc Í´ftgtu ntug yuJe ÂM:r; WCe :tg! Ã\ÚJe vhlt
ytuÍtul JtGþlt M;hbtk fgtkf fgtkf dtczt vzgt Au, yu ytvKu òKeyu Aeyu. yt ;tu ytFe
’eJtj s luM;ltçþ’ fhJt suJe Jt; Au! òu ‘vtztuN¥btk ytJtu dtbt hultu
rJMVtux :tg ;tu vK yule ytdtu;he au;JKe l b¤u... ylu yu vnujtk ;tu MËgolt vthòkcje
(yÕx[tJtgtujux) rfhKtultu "tu" Ã\ÚJe vh Jhmu. Ã\ÚJele nrhgt¤e dtgc!
jdCd ytFe btlJò;lu Mfel fuLmh l¬e! su
ntj; atbze Jdhlt Nhehle :tg, yu s yCu’ Mþhûtt fJa suÔþk ‘Jt;tJhK¥ øþbtJe
’e"t ct’ Ã\ÚJele :tg yu rlrù; Au. sult yÂM;ðJ fh;tk ÔgtÏgt Wvh
Jæþ rJJt’ Au yuJtu ftuR çjuf ntuj (B\ðGþ vtbujt ;thtlt «akz øþYðJtf»toK:e
vu’t :gujtu y÷~g CBbrhgtu fqJtu!) òu ÇËjuåËfu Ã\ÚJe vtmu:e vmth vK :tg, ;tu
Jt;tJhKlu cftMþh htûtmle sub d¤e òg! yuJe s he;u fuxjtf Fdtu¤ NtMºteytu btlu Au
fu ytsu c{ñtkzbtk sgtk sgtk ~þLgtJftN Au, ðgtk ydtW ͤn¤;tu «ftN n;tu! vAe yuf
"ztfu yk"fthtLþk mtb{tsg AJtGþk ylu c{ñtkz-rJM;hJt jtøGþk. A;tk g fgtkg
vhvtuxt suJt ‘JufGþb ccÕm) hne dgt Au. su Ã\ÚJelt Jt;tJhKlt mkvfobtk ytJu
;tu vAe ‘JufGþb ftujÃm¥ ltble Ctir;f Dxltbtk Ã\ÚJe dhf :R òg! yt
c"e ‘ytmbtle¥ aato nJtbtk dtu¤ecth suJe jtdu ;tu, ytftNbtk:e ytJlth
btu;le yuf btuMx vtuÃGþjh ylu Mþvh Mgtuh blt;e yuLx[e rJNu òKe jtu. yu Au ‘yuMx[tuRz¥
gtlu yJftNe jÎþd{ntule WÕftytu! yt ftuR yLþbtl lrnk, vK nfef; Au. R.m. 1908btk
hrNgtlt mtRrcrhgt «’uNbtk ðþkdMft ltblt M:¤u ytÔþk yuf gbhtsLþk vtmoj vzGþk
nðþk. rnhtuNebt vh yburhftyu Í´fujt y½þctuBc:e 1000 dKe ;tft;:e Vukftgujtu yu
ytftNe jÎþd{nltu xwfztu n;tu. ytsug yule atze Ft;tu Ftztu ylu yulu ytmvtm batJuje
;ctnelt ytkfztytu btusq’ Au. fnuJtg Au fu R.m. 1490btk aellt raytkd gtkd
ldhbtk ’m nòh RLmtltu ytJt s jÎþd{nle nzVuxu MJ"tb rm"tJe dgt n;tk.
yuf yk’ts Bþsc ’h yZe jtF J»tuo yz"tu rfjtubexh vntu¤tu d{n Ã\ÚJe
vh rxatg Au. ytJtu d{n xvfe vzu ;tu ytd- vJlLþk ;tuVtl vu’t :tg. æˤWzu ylu
yult vh cus ctÍe s;tk ‘øjtucj fqrjkd¥ :Jt jtdu. btKm ;tu cau, vK btKmle mÇg;t,
bftltu, gkºttu cæþk s MJtnt :R òg! ytJt
d{ntu ytvKe MËgobt¤tlt ‘fqRvh cuÕx¥ ltblt vètbtk x[trVf rmølj at;he s;tk
ctRfmJthle sub btusq’ Au. 10 rfjtubexhltu Ôgtm "htJ;tk ytJt s yuf d{nu
Ã\ÚJe vh:e ztgltumtumoLþk rlfk’l ftZe ltÏGþk ntuJtLþk bltg Au. btuxu Ctdu
’rhgtbtk vz;tk ytJt jÎþd{ntule mtRÍ yt:e vK btuxe ntug ;tu vAe mkÃËKo SJM\rÐlu
mò-yu-bti; b¤u! Ã\ÚJe:e shtf Jæþ lSf yZe rfjtubexhlt Ôgtmltu ytJtu jÎþd{n yt m’ebtk
s vmth :Jtltu Au. yu JF;u yu shtf Vkxtg ;tu, btKmò;u d{n s lrnk, Ftur¤Gþk vK AtuzÔþk
vzu! yuvtuRLxbuLx ltuk"e jtu& 26 ytufxtuch, 2028! Ã\ÚJeltu
dtu¤tu yuf åþkcf Au. 78,000 J»to vnujtk yult W•th ylu ’rûtK æþ{Jtu y’j
c’j :E dgt n;t! b;jc, ytslt ntuftgkºtle W•th r’Nt ðgthu ’rûtK
æþ{Ju n;e! yt åþkcflt øþK"btuole ymh ytvKlu :;e l:e. vK ctÌt yJftNbtk:e Í´ft;tu
DKtu fahtu yulu je"u btdo c’jtJe ltFu Au. AuÕje m’ebtk Ã\ÚJeLþk
åþkcfðJ 5% DxGþk Au! òu yult æþ{Jle nuhVuh suJtu skde VuhVth yatlf :tg ;tu yult
yt"thu r’NtMËal bu¤J;t yluf «tKe - vkFeytu r’Ntnel :tg ylu vgtoJhK
ðËxe vzu! yjc•t, vgtoJhKlu ;tuze
vtzJt btxu btlJe Ïþ’ ÃËh;t «btKbtk Xef Xef ‘mV¤¥ «gðltu fhe s hÌttu
Au! ’h J»tuo mSJM\rÐle 30,000 suxje òr; - «òr;ytuLþk mhltBþk ytvKe "h;e
vh:e J´FtE òg Au. sirJf JirJæg gtlu ctgtuztEJrmoxelt yt Ftuxltu Ftztu Jæþ ôztu
cltJJt btxu btKmu furbMx[e ylu Slurxfmltu mnthtu je"tu Au. yluf Vqj Ítzlu
c’ju vtu;tlu Wvgtude atu¬m vtfle s Fu;e btlJ fh;tu òg Au. yubtkg ò;Ct;lt
hmtgKtu Jtvhu Au. skdjle sbeltu vh bftltu ctk"u Au. fhtuztu JMºttu:e yuf’b
cthefe:e fw’h;u ;tKtJtKt bu¤Jelu øËk:uÕþk JMºt òKu QÇþk aehtðþk òg Au! yti¼turdf
«’q»tKlu je"u AuÕjt 100 J»tobtk ‘ftrmoltusl¥ ltbu ytu¤Ft;t 218
suxjt lJt fuLmhfthf ÷Ôgtu ytvKe ytctunJtbtk J"e dgt Au. skðþltNftu:e veJeme
vtEv Mþ"e mD¤u ‘ztgturfml¥ ltbLþk Íuhe hmtgK Vujtðþk òg Au. (WVTV, ÃjtÂMxf)
yuLxtforxft Fkzlt µu; rnb vh vK vux[turjgblt fKtu nJtlt æþbtztlu je"u vntukågt
Au! yubtkg v~þ - vkFe - JlMvr;lt zeyulyu (SLm) mt:u :;e AuzAtzlu je"u sulu
rlgkºtKbtk htFe l Nftg yuJt ymt"thK VuhVthtu :Jtltu Cg vK lSflt CrJ»gbtk
s ͤqkce hÌttu Au! "h;efkv ylu
Jhmt’le nbKtk nbKtk Xef-Xef FtltFhtce JuXe åËfuj btlJòr; sJt¤tBþFebtk:e lef¤;e
‘Wvh vntukaJtle¥ rxrfxtu ÇËje dE Au. (rVÕb 2012btk JtuÕfultu rJMVtuxltu jtsJtc
lòhtu åËfJt suJtu l:e!) 650 fhtuz J»to vnujt Cth; ’uN Au ðgtk s Vtxujt yuf
sçch sJt¤tBþFeyu ztgltumtuhltu DztujtzJtu fhe je"tu ntuJtle vK yuf mkCtJlt
Au. AuÕju E.m. 1783btk ytEmjuLzbtk jtXe JtuÕfultu Vtxgtu ðgthu yufmt:u 9,000 Ôgrf;ytu
bhKlu NhK :E n;e. Ã\ÚJelt vuxbtk :;e dzdztxe "h;efkv Yvu "ztft fh;e
ntug, ;tu fgthuf jtJthmYvu Wjxe vK fhe Nfu. jtJthmltu rJMVtux ÇËfkv:e Jæþ fhveK
leJzu. yubtk cnth ytJujtu dk"f (mÕVh)ltu dum cnth ytJelu ‘yurmz huEl¥
(;uòcltu Jhmt’) jE ytJe Nfu! fw’h;lu
òu ftuvÔþk s ntug ;tu ytxje dhb :gt rJlt yu Xkzt fjusu ftb jE Nfu Au. yt d{n vh
JthkJth ftr;j Xkzelt rnbGþd ytkxtu ’E åËfgt Au. yBþf nòh J»tuo r¢fuxltu ctuj
yK"tgtuo Mvel :tg yub Ã\ÚJe vK vtu;tle C{bKfûtt fu MËgo ;hVltu ÍqftJ ftbajtW
"tuhKu c’ju Au. yulu je"u nòhtu J»ttuo jtkctu rnbGþd ytJe Nfu Au!
hrNgl rJ¿ttle rbÕþ;el rbjtLfturJalt b;u ;tu luÔþk - luÔþk nòh J»tolt rnbGþd Jåau
ytslt suJt ÏþNLþbt nJtbtlltu btºt ’m nòh J»to‘ltu ELxhJj s ytJu Au su
yðgthu ytvKu yLþCJe hÌtt Aeyu! btxu :tuzef vuZeytu vAe c"u s mVu’ rnbLþk
fVl ntuE Nfu Au! yt c"t htûtme
F;htytu mtbu MËûb skðþytulu fub ÇËje Nftg? 14be m’ebtk çjuf Ãjudlu je"u
’h athbtk:e yuf Gþhturvgl bgtuo n;tu. ytsu ydtW fh;t auve htudtuLþk «btK
’tuZwk :E dGþk Au. «Jtmllt rJftmlu je"u htudat¤tu ’rhgtlt yuf:e
ceò Auzu Ívtxtck" VujtE Nfu Au. sub ftujuht fu bjurhgtle lJe ‘EB«qÔz
yurzNl¥ ytJe yub yatlf ftuE Dt;f auve htud «dx :tg ylu ytFe ’wrlgtlu Chztu
jE ju, ;tu vK rahrl÷tbtk vtuZe sJtLþk cle Nfu! (MJtEl VÕþLþk ltb ftuKu jeæþk?) ylu
f’ta ht;lt beXe l´’h ju;t ntuEyu, ðgtk ytvKt ’rhgtbtkltu ntEz[tusl
‘VGþÍl vtJzo Mvum¢tVx¥btk ChJt htuftgujt ftuE yurjgLm WVuo vhd{nJtmeytu Vh;u
hnu;t båAh suJt btKmtultu mvtxtck" ‘mVtgtu¥ fhe ltFu yuÔþk vK clu! òu
ytJt yurjgLm vAt; ntug ;tu btKm:e yt;krf; :Elu hf;vt; msuo yuÔþk vK clu! Gþæ"
s fhÔþk ntug ;tu J¤e yujegLmle fgtk sYh Au? btKm s ÃËh;tu Au. ytsle ;theFu Vf;
hrNgt ylu yburhft vtmu fwj b¤elu 19,000 suxjt Dt;f y½þNMºttu Au. ctgtufurbfj Jtuh
btxult Cu’e nr:gthtu XuhXuh ºttmJt’e mkdêltu vtmu vntukae dgt Au. ºteswk
rJµGþØ jztg vAe atuÚþk rJµGþæ" btºt Jtk’t ylu dhtu¤e Jåau jztðþk ntug,
yb vK cle Nfu! ylu NnuhefhKbtk J";e
n;tNt ;:t yufj;tlu je"u ytdtbe yuf ’mftbtk ntxo yuxuf vAe rz«uNl B\ðGþ
btxuLþk ceò lkchLþk BþÏg fthK nNu, yuÔþk ;s¿ttu btlu Au. ak÷Lþk øþYðJtf»toK Ã\ÚJele
lSf ytJe ak÷ltu ltN ylu Ã\ÚJeltu «jg msoNu - yuÔþk fuxjtf btlu Au. rJNt¤ yuxturbf
yulseo muLxmo fu furbfj VufxheÍbtk f~þkf ftçË cnth òg ðgthu Ctuvtj dum ftkzLþk
ÃþlhtJ;ol Ã\ÚJe d{n vh lrn :tg? Ã\ÚJe
ylu btlJò;le ‘yufmvtghe zux¥ ftuE y’eX ykøËXt leau ’ctguje Au!
yu 21 rzmuBch, 2012le ntuE Nfu? ytuJh
xw Mvufx[tubexh, lufMx mLzu... rÍkd
r:kd jtv;t dks & MJ.
Nh’ òuNele ’qh’NolGþd ;tS fhtJu ;uJe fntKeytule ©uKe :uLfm, mc
xeJe! | 
