÷rÐftuK

bt:t vh:e Jnu;tk btytuJt’ltk vtKe

‘c"t BþÂMjbtu yt;kfJt’e l:e ntu;t, vK c"t yt;kfJt’eytu BþÂMjb ntug Au¥ yuJtk achtfegtk M˺ttu mt:u òuhNtuh:e Cth;btk ºttmJt’le ònuh aatoytu :;e n;e, ðgthu btytuJt’ltu yt;kf Cth;btk åËvatv ylu rak;tslf dr;yu «mhe hÌttu n;tu.

‘åËvatv¥ ;tu FhuFh l fnuJtg, fthK fu btytuJt’e rnkmtltu rmjrmjtu ftuRlu vK mkC¤tg yuJt "ztftCztft mt:u JK:kÇgtu òhe n;tu- yu sujbtk:e "tu¤t r’Jmu fu’eytu WXtJe sJtle Dxlt ntug fu Mþhûtt’¤tu vh :;t Dt;fe nwbjtlt cltJ. htsfeg vûttu ðgthu mtkm’tult mhJt¤t-ct’ctfebtk ylu åËkxKeytu S;Jtbtk ÔgM; n;t. fuxjtf lu;tytu ctuBc"ztftlt vdju msto;e ftube ;kd’eje mstog Au fu ln´ yu ;vtmJtbtk ylu N¾â ntug ;tu ;ule htufze fhJtle Ju;hKbtk n;tk.

yu mbgdt¤t ’hrbgtl ~þk :Gþk? ;ultu sJtc fuL÷eg ø\nbkºte ve.ra’Bchbu ytvujt ytkfztbtk:e b¤u Au& dgt brnlu ra’Bchbu ytvuje m•ttJth btrn;e «btKu, l¾mjJt’e-btytuJt’e rnkmt Cth;ltk 20 htßgtult 223 rsÕjtltk 2000:e vK Jæþ vtujem MxuNllt rJM;thtubtk VujtR åËfe Au. 2008btk l¾mjJt’e rnkmtlt 1591 cltJtu ltuk"tgt n;t, subtk 721lt òl dgt n;t. yt J»tuo ytudMx Mþ"ebtk òlntrlltu ytkfztu 580 Mþ"e vntukae dgtu n;tu. 2008btk l¾mjJt’e-btytuJt’e rnkmtbtk 231 Mþhûttfbeoytu btgto dgt n;t, ßgthu yt J»tuo 250:e vK Jæþ Mþhûttfbeoytu l¾mjJt’e-btytuJt’e rnkmtltu Ctud cle å˾ât Au. yt ;tu m•ttJth ytkfzt Au. måatR yult fh;tk DKe J"thu FtuVltf nNu.

Jt’lt ltbu ºttmJt’

ztcuhe htsfthKlt jturngt¤ MJYv suJt l¾mjJt’-btytuJt’ltu ythkC 1967btk vrùb ckdt¤lt l¾mjcthe dtbu :gtu. yu dtblt ltb vh:e sbel’thtu mtbu ©rbftultu mNMºt rJ÷tun ‘l¾mj a¤J¤¥ ;hefu ytu¤Ftgtu ylu mbg s;tk ;u l¾mjJt’ cLgtu.

l¾mjcthe ytk’tujllt lu;t atÁ bÍwb’thu 1969btk fBGþrlMx vtxeo ytuV RÂLzgt (btytuRMx-jurlrlMx)- xqkfbtk meveytR (yub-yuj)- le M:tvlt fhe. ;ubtk:e yluf vuxtmkdXltu hatgtk. yt vûtle mbtk;hu btytuRMx fBGþrlMx muLxh (yubmeme)ltu vK ythkC :gtu, subtk meveytR (yub-yuj):e ymkðþÐ yuJt l¾mjJt’eytu òuztgt. 1980btk ytk"{ «’uNbtk vevÕm Jtuh øþ{v (vezcÕGþS) yÂM;•Jbtk ytÔGþk. JuhrJFuh MJYvu ftb fh;tk yt mkdXltu 2004btk yuf :R dgtk ylu ;ubtk:e meveytR (yub) ;hefu ytu¤Ft;wk btytuJt’e rnkmf mkdXl yÂM;•Jbtk ytÔGþk, su yðgthu mhfthtule ôD nhtb fhe hÌtwk Au. yu ’]rÐyu òu;tk l¾mjJt’ ylu btytuJt’ Jåau nJu fNtu ;t•Jf fu JtM;rJf Vhf hÌttu l:e. cLlu Nç’tu yufceòlt vgtog ;hefu Jtvhe Nftg Au.

btytuJt’ltu mti:e J"thu Wvtztu vrùb ckdt¤, ÍthFkz, A•temdZ, rcnth, yturhMmt, ytk"{ «’uN, bntht»x[ suJtk htßgtubtk Au. nfef;u, Cth;lt lfNtbtk yt htßgtultu ytFtu vètu rclm•ttJth he;u ‘huz cuÕx¥ ;hefu ytu¤FtJt jtøgtu Au.

l¾mjJt’e ytk’tujlltu ythkC Ntu»tK ylu dhece mtbult rJ÷tunbtk:e :gtu, vK ðgth vAe mbg ylu mkòudtu DKt c’jtgtk Au. nJultu btytuJt’ mtbtrsf-ytr:of «§ vK Au ylu ftg’tu-ÔgJM:tltu mJtj vK! btytuJt’ltu F;htu JKoJJt btxu ‘ftg’tu-ÔgJM:t¥ suJt Nç’tu xtkat vzu. JtM;Jbtk ;u mbd{ ’uNlt bt:u ;tu¤tR hnujtu ytk;rhf Mþhûttltu dkCeh «§ Au.

;ub A;tk DKt ctirØftu btytuJt’eytu «ðgu ytuAuJ•tu ykNu mntLþÇËr; "htJu Au. yt jtdKelt Bˤbtk dhectulu :gujt yLgtgltu ylu ;ublt mtbtrsf-ytr:of vAt;vKtltu ynumtm fthKÇË; ntug Au. yu s yvht"CtJ ;ublu btytuJt’e rnkmtle FtukFthelu, rclNh;e xeft fh;tk htufu Au. rmØtk;aatobtk vze s;t ctirØftu yu JtM;rJf;t MJefthe Nf;t l:e fu btytuJt’eytuLþk ægug ftuR ft¤u dhectult Wðf»toLþk ylu mbtl;t M:tvJtLþk nNu, vK nJu ;uble jztR cnw sw’e r’Ntbtk VkxtR åËfe Au. ;ubltu BþÏg hm nJu mhfthe ;kºtlu W:jtJelu vtu;tle mbtk;h m•tt sbtJJtbtk, Yrvgt WDhtJJtbtk ylu "tf sbtJJtbtk hne dgtu Au. su dhec, Ntur»t; mBþ’tglt rn;ltu rJath fhelu ctirØftu btytuJt’ rJNu mntLþÇËr; muJu Au, yu mBþ’tgle JtM;rJf ÂM:r; rJNu rJath fhJtbtk ytJ;tu l:e. btytuJt’eytult dZ suJt d{tBg rJM;thtubtk hnu;t dhectule ’Nt MËze Jåau mtuvthe suJe :tg Au. yuf ;hV btytuJt’eytule ck’qf ylu ceS ;hV mtÕJt A•temdZ mhfthlt sqzwb fu yuJtk s ceòk mhfthe ’¤tule ck’qf. yubtk SJlrlJtonle BˤÇË; MþrJ"tytu ylu dhebtÃËJof SJl SJJtlt yr"fthle ¾âtk Jt; hne? dtu¤e l Jtdu yu s dleb;.

btytuJt’eytule ctujctjt ntug yuJtk M:¤tule vrhÂM:r; fuJe Au? vrùb ckdt¤, rcnth, ÍthFkz, A•temdZ suJtk htßgtubtk btytuJt’eytu ftuR vK lJt «tusu¾x mtbu Jtk"t vtzu Au. rJhtu" vtA¤ ’uFeðþk fthK ytbsl;tlt rn;Lþk ytvJtbtk ytJu Au, vK ymje F;htu vtu;tLþk hsJtzwk øþbtJJtltu ntug Au. l¾mjJt’eytule ytK "htJ;t rJM;thbtk ;ubLþk Nç’t:obtk hsJtzwk atju Au & yu jtuftu hts ajtJu Au, fhJuht WDhtJu Au, Lgtg ;tu¤u Au ylu mò VhbtJu Au. c’jtbtk «òlu ~þk b¤u Au? btytuJt’eytult FtuVbtk:e ftbajtW Bþ¾;, su ftuR vK mbgu btytuJt’eytu ;hV:e fu mhfthe ’¤tu ;hV:e SJlt òuFbbtk vrhJ;eo; :R Nfu Au. btytuJt’eytulu fthKu mkckr"; rJM;thltu rJftm :JtLþk ctsw vh hÌtwk, ;ubltu «CtJ "htJ;t Rjtft Jæþ lu Jæþ vtA¤ "fujt;t òg Au. shtmhFe Nkftlt yt"thu btytuJt’eytu ytðgkr;f vdjtk ju;tk Faft;t l:e.

vtu;tlt hsJtztbtk mhfthle ‘’Fjdehe¥ ’qh fhJt btxu l¾mjJt’eytu Mfqj-’JtFtltk ylu mhfthe bftltu suJe ònuh mkvr•t vh nwbjt fhelu CtkdVtuz batJ;t hnu Au. dgt brnlu rcnthbtk:e vfztgujt btytuJt’e lu;t ylu f]r»t Ji¿ttrlf hrJ Nbtoyu yt nwbjt Jtsce XhtJelu fÌtwk nðþk fu ßgtk Mþ"e vtujem yt bftltu Ftje ln´ fhu ðgtk Mþ"e nwbjt atÕþ hnuNu. btytuJt’eytu îtht WDhtJt;tk ltKtk dhectulu MþrJ"t ÃËhe vtzJtbtk Jvht;tk ntuJtltu ’tJtu ;ubKu fgtuo n;tu, vK Ôgtvf btytuJt’e luxJfo ylu ;ule "b"b;e «Ô\r•tytu òu;tk ltKtkltu btuxtu rnMmtu ¾âtk Jvht;tu nNu, yu fÕve Nftg yuÔþk Au.

btytuJt’& mhn’ vth

btytuJt’e fu l¾mjJt’e ;hefu ytu¤Ft;t mBþnbtk yluf «fthlt jtuftu ntuR Nfu Au& rnkmf nwbjtle ÔGËnhalt l¬e fhlth xtualt lu;t:e btkzelu ;ublt nwfbtuLþk vtjl fhlth-fhtJlth ceS nhtu¤lt lu;tytu, Ctu¤t-yt’NoDujt ftgofhtu, ceòu rJfÕv l ntuJt:e bsçËhelu fthKu btytuJt’eytu mt:u C¤ujt M:trlf jtuftu, ‘mhfth fh;tk btytuJt’eytu mtht¥ yuÔþk rJathltht jtuftu...

yt ;btblu ‘btytuJt’e¥Lþk jucj bthelu vnuje ;fu ;ubLþk ‘yuLftWLxh¥ fhe ltFJt:e mbMgt Wfujtg yub l:e ylu yu N¾â vK l:e. fthK fu vkòclt ºttmJt’eytule btVf btytuJt’eytu yuft’ htßg ÃËh;t merb; l:e.

mt:tumt:, heZt ylu ftuRlt vK Ctudu vtu;tLþk hsJtzwk ò¤JJt f];rlùge btytuJt’e lu;tytulu ;uble Nh;tuyu JtxtDtxtu btxu rlbkºtK ytvJt:e vK ÍtÍtu y:o mhu ;ub l:e. fthK fu ck’qf rmJtgle Ct»ttbtk Jt;ae; fhJtle ;uble xuJ Aqxe dR Au. vtu;tLþk "tGþO :tg ðgtk Mþ"e MþjunCGþO JjK htFÔþk ylu vtu;u lbJtLþk ytJu ðgthu xucjltu Wjt¤egtu fhe ’uJtu yu ;uble vØr; Au. btytuJt’eytule «f]r; ylu vØr; òKJt btxu vtztuNe ’uN luvt¤Lþk W’tnhK nt:Jøþk Au. ðgtk ltdrhftult rJhtu" mrn; DKtk vrhc¤tulu fthKu htòNtneltu yk; ytÔgt vAe btytuJt’eytu åËkxKe«r¢gtbtk òuztgt ylu mhfthbtk mtbuj :gt. «akz ;hefu ytu¤Ft;t btytuJt’e lu;t Ãþ»vfbj ’nj Jzt«"tl vK cLgt. A;tk btytuJt’eytulu jtufNtne Zcu Ntml ajtJJtLþk VtJðþk l:e. «akzu Jzt«"tl ;hefu ¾âthLþk htSltBþk ytve ’eæþk Au ylu nJu btytuJt’eytu ceò hM;u m•tt fcsu fhJtle ;igthe fhe hÌtt Au.

btytuJt’e F;htle dkCeh;tbtk J"thtu fhlthwk vrhc¤ Au& ael mt:u btytuJt’eytultu mkck". Cth; mt:u mhn’tult BþÆu m;; ;fhth fhðþk ael Cth;lt btytuJt’eytuLþk b’’dth ntug yu bsçË; mkCtJlt:e ytFe mbMgt V¾; ftg’tu-ÔgJM:tle l hnu;tk, ytk;hht»x[g ºttmJt’le clu Au. yt ctc;btk vtrfM;tl (gtuøg he;u s) D½þk ltbeåþk Au, vK mhn’vthlt ºttmJt’btk vtrfM;tlle mt:u aelle dK;he fhJtbtk ytJ;e l:e. btytuJt’eytult J";t Wvtzt vAe yu rJNu vK lJumh:e rJathJtLþk :tg Au.

vnujwk vdr:Gþk azJtlt Jtk"t

btytuJt’eytu mt:u cu "tdu ftb vtzJt btxu htsfeg jtCtjtCltk drK; ctsw vh BËftg ;u vnuje Nh; Au. vhkðþ yu «t:rbf fmtuxebtk Cth;lt htsfeg vûttultu ’uFtJ yðgth jde cnw fkdt¤ hÌttu Au. btytuJt’eytultu Wvgtud vtu;tlt Vtg’tbtk fub fhe juJtu (ht»x[lu Cju ;ult:e Lþfmtl ntug) yule nheVtR vtKe bt:t vh:e Jne dgt vAe vK yxfe l:e. ;ultu ;tòu ’tFjtu hts"tle yu¾m«umlt yvnhK JF;u òuJt bégtu. bb;t culhSyu NYyt;btk ztcuheytu vh yvnhKltu ythtuv BËfe ’e"tu. ðgth vAe hnMg ÏËÕGþk fu hts"tleLþk yvnhK fhlth sq: bb;t culhSle ð\KBËj ftukd{um mt:u lSfltu mkck" "htJðþk nðþk. rmkøþh ylu lk’ed{tblt mkD»ttuo JF;u vK ckdt¤le ztcuhe mhfth mtbu bb;t culhSlu btytuJt’eytu ;hV:e ftgofhtultu xuftu bégtu ntuJtlt bsçË; ythtuv WCt Au.

bb;tlt fèh rJhtu"e ylu vrùb ckdt¤lt BþÏg bkºte çþØ’uJ Cètatgo vK btytuJt’eytultu Bþftcjtu fhJtbtk lc¤t ÃþhJth :gt Au. btytuJt’eytuyu vtujem MxuNl vh nwbjtu fhelu fu’ vfzujt yuf yVmhlu AtuztJJt btxu Cètatgo mhfthu btytuJt’ele ;btb Nh;tu bksqh htFe. yuxÕþk s ln´, «mth btægbtule ntshebtk ck’eytule juJz’uJz :R ðgthu btytuJt’eytuyu vtujem yVmhlt d¤tbtk ‘veytuzcÕgw¥ («eÍlmo ytuV Jtuh- GþØfu’e)Lþk ctuzo ae;GþO nðþk. yu Nç’«gtud mtbtLg he;u cu ’uN Jåault GþØ ’hrbgtl vfztgujt fu’eytu btxu Jvht;tu ntug Au.

GþØu azujt btytuJt’eytu mtbu btuze btuze òduje fuL÷ mhfth ylu htßg mhfthtu yufceò mt:u nt: rbjtJJtlu c’ju xtkrxgt FukaJtLþk ck" ln´ fhu, ðgtk Mþ"e btytuJt’eytuLþk hsJtzwk VqjðþkVtjðþk hnuNu.