vtuMx-EÂLzvuLzLx vtuMxj rnÂMx[Lþk «thkrCf «fhK
rv¾xturhgj MxuNlhelt «thkCu vK dtk"eS !

rc{rxN vØr;le ytæþrlf vtuMxj rmMxb 19be m’elt bægu mti «:b d{ux rc{xlbtk ylu ;u vAelt J»ttuobtk mbM; rJµbtk ybjbtk ytJe ðgthct’ ytbsl;tlt jtuftu btxu vºt ÔgJnthlt btægbu ’uNrJ’uNbtk Jm;t ;ublt rbºttu- mdt mkck"eytult mkvfobtk hnuJtLþk mh¤ cle dGþk nðþk. òu fu, yt ydtW vK ’huf ’uNbtk mk’uNtytult yt’tl-«’tl btxule vtu;vtu;tle ytdJe ÔgJM:t yÂM;ðJbtk n;e vhkðþ ;ultu Wvgtud htò- bnthtò ;:t ybeh-WbhtJtu s fhe Nf;t fub fu yt «fthltu vºt ÔgJnth yr;Ng Fato¤ ntuJtlt fthKmh mtbtLg jtuftu ;u rJNu f’e rJath vK fhe Nf;t l n;t ylu yu sbtltbtk yt ctc;u rJathÔþk vK ðgthu ;ublt dò cnth nðþk.

1840btk rc{xeN vtuMx yturVmu ’wrlgtle mti «:b vtuMxus MxuBv hsq fhe ;u vAelt J»ttuobtk Gþhtuv ylu yburhft Wvhtk; rJµlt sw’t- sw’t MJt"el vht"el ’uNtubtk ;uLþk yLþmhK NY :Gþk nðþk. 19be m’ele NYyt; Mþ"ebtk ’wrlgtlt btuxt Ctdlt ’uNtubtk vtuMxus MxuBÃmLþk «ajl NY :E å˾âwk nðþk. m’elt yk; Mþ"ebtk vtuMxus MxuBÃmLþk mtb{tßg rJµgtve MJYvu AJtE sJt vtBGþk nðþk. yt «fthlt vºtÔgJnth ft¤¢bu DKtu s mM;tu vK cle dgtu n;tu.

yurNgtle Jt; fheyu yt bntFkzbtk vtuMxus MxuBvle hsqyt; fhJtle vnujf’be ytvKt ’uNu fhe n;e. rc{rxN Ntml ft¤ mbgu 1852btk «tgturdf "tuhKu vtuMxus MxuBv «ftrN; fhJtbtk ytJe n;e. ‘rmk" ztf¥ ;hefu ytu¤Ft;e yt xvtj rxrfxtultu Wvgtud ‘rmk" «turJLm¥lt mebt ûtuºt ÃËh;tu bgtor’; n;tu. yt «gtudle mV¤;tlu lsh mbût htFelu 1854btk mbd{ rc{xeN- RÂLzgtbtk Wvgtud fhe Nftg ;uJe vtuMxus MxuBÃm «ftrN; fhJtbtk ytJe Au. yt vAe mti «:b vtuMxftzo 1875btk hsq fhJtbtk ytÔgtu n;tu. ¾Jel rJ¾xturhgt:e btkzelu Aêt ßgtuso Mþ"ele rc{xeN Ntmlle mbM; ft¤tJr"btk vtuMx ftzole hsqyt; rlhk;h Yvu :E hne, su ytb sl;tlt jtuftu btxu DKtk s Wvgtude mtrc; :gt n;t. mlu 1875:e 1947 Mþ"elt ’huf Ntmflt m•ttft¤- Ftm fhelu vkab ßgtusolt ’eDtoJr" (1911:e 1936)lt Ntml mbgu rv¾xturhgj (mraºt) vtuMxftzo vK ¾âthuf ¾âthuf hsq :;t hÌtt n;t. MJ;kºt Cth;lt ytJt mti «:b ath vtuMxftzo 2S ytu¾xtuch 1951lt htus dtk"e sLbsgk;e rlrb•tu hsq fhJtbtk ytÔgt n;t ;ubtk 1939:e 1944 Mþ"elt J»ttuobtk vtzJtbtk ytJujt fMðËhct ylu dtk"e ctÃþlt ‘c{tWl yuLz ÔntRx¥ ;:t ‘d{u yuLz ÔntRx¥ Vtuxtud{tVTm r«Lx fhJtbtk ytÔgt n;t. ntj ’wjoC cle åËfujt ytJt vtuMxftzo Wvhtk; ytvKt ht»x[rv;tle gt’btk 1969btk hsq fhJtbtk ytJuj vtuMxj MxuNlhele vK ’wrlgtChlt dtk"eS rJNuLþk r:burxf fju¾Nl fh;t rVjtxurjMxtu Ntu"Ftu¤ ajtJe hÌtt Au. 1969btk hsq fhJtbtk ytJuje vtuMxj MxuNlhebtk vtuMx ftzo Wvhtk; mraºt Rljpkz juxmo ylu RLxhluNlj juxmolu jd;e mtbd{eltu vK mbtJuN :tg Au.