vtrhò;ltu vrhmkJt’

bntbtlJ bkzujtle sLbÇËrb

rJµlt mti:e bntl SJk; bntÃþhw»t ztp. luÕml hturjjtnTjt bkzujt yu btlJMJt;kºglt bntl «;ef Au ylu hkdCu’ - rJhtu"le rJµÔgtve jz;btk yµu; «òlt yi¾âlt WßsJ¤ mebtM;kC Au. ‘Cth;hí¥ltu rF;tc bu¤Jlth luÕml bkzujtltu sLb ¾âtk :gtu nNu? suKu rsk’delt 27 J»to hturcl xtÃþ vh ytJuje yuftk; sujbtk fuxjeg gt;ltytu ylu me;b JuXelu hkdCu’ rJhtu"e jz; ytve n;e, yuJt ltpcuj- vtrh;tur»tf rJsu;t luÕml bkzujtLþk sLbM:¤ fuÔþk nNu? 1918le 18be swjtRyu ’rûtK ytr£ftlt x[tLmxe rJM;thlt Wbtxtxt ;tÕþftlt fqLþ dtbbtk sLbujt yt btlJeLþk ct¤vK fuJe he;u JeðGþk nNu?

ytsu g fqLþ dtb ’rûtK ytr£ftLþk yuf Wvurût; yò½Gþk dtb Au. ’rhgt rflthu Qkae xufheytule dtu’btk ytJujt yt dtbLþk ÷~g Cth;lt ftuR ’qhltk dtbztk mt:u mtBg "htJu Au. yn´ bt:u Dtmltu Cthtu jRlu s;e ytr£fl brnjtytu òuJt b¤u Au. dtgltu vtu’¤tu jRlu Vh;e Mºteytu òuJt b¤u, ah;tk Duxtk-cfhtkytu ylu dtuvct¤tu òuJt b¤u. yult Qkat vJo;le leau ;¤uxebtk luÕml bkzujtLþk Dh nðþk. Dh ln´, Íqkvze n;e.

ytsu yultu vtiºt ylu Jumtu òr;ltu ‘aeV¥ (BþFe) bkzjt bkzujt 1818btk ’t’t luÕml bkzujt sLBgt n;t ðgthu suJe Íqkvze n;e, ;uJe Íqkvze yu M:¤u cltJe hÌttu Au. yn´ ytJujt Qkat Fzf vhlt me"t Zt¤ vh:e yu ct¤vKbtk luÕml bkzujt v;htlt xwfzt vh cumelu jvmKe FuÕgt n;t. yt jvmKe FujJtLþk yuxÕþk cæþk dbðþk fu Nhehltu vtA¤ltu Ctd MËÍe òg ln´, ðgtk Mþ"e yu m;; Fzf vh Qkau òg ylu yult me"t mvtx Ztu¤tJ vh:e jvmKe Ft;t òg.

yt Ntk; søgtyu ct¤vK vmth fhltht luÕml bkzujtyu ~þk òuGþk nNu? yt M:¤Lþk ytftN Jt’¤tu:e DuhtguÕþk hnu Au. yult vJo;tu nrhgt¤tk Au ylu yultu hM;tu jtj btxeJt¤tu Au. sht yu Fzf vh Qkau sRlu ftuR swyu ;tu Ïgtj ytJu fu ytsu vK yultk :tuztk s dtbtubtk btºt Jes¤e Au, ctfe c"u yk"fth Au. yn´ Dtuzt vh cumelu Vh;t btKmtu òuJt b¤u. anuht vh btxe jdtJuje Mºteytu ’uFtg ylu cfhtkytule Jåau hb;t Atufhtkytu ntug. yt Fzft¤ vJo;le ;¤uxebtk ytJujt bkzujtlt Dhle vztuNbtk Jm;e 67 J»tole ltubemeje vtmu bkzujtle bt;tlt fuxjtg MbhKtu b¤u Au.

bkzujtle bt;tLþk ltb nðþk ltumufuleVule. yts:e atjem J»to vnujtk yule bt;tLþk b]ðGþ :Gþk.yu DxltLþk MbhK fh;tk ltubemeje fnu Au fu yu mbgu yultu Ãþºt luÕml bkzujt hturcl xtÃþle sujbtk n;tu. yuKu bt;tle ykr;b r¢gt btxu dtuht ntfubtu vtmu yLþbr; btde n;e, vK yulu bksqhe b¤e lntu;e.yu fnu Au fu bkzujtle bt;t ytr£fl Mºteytultu vhkvhtd; vtuNtf vnuh;e n;e, Duxtkytu vh:e Ql ftvelu øþshtl ajtJ;e n;e ylu ¾âthuf vtRv ve;e n;e.

luÕml bkzujtltu vtiºt bkzjt bkzujt ytsu yt dtbbtk Jmu Au. ytvKu ðgtk htsfthKeltk mk;tltulu vth Jdhle MþrJ"tytu b¤;e ntug Au ylu ;uytu htsfeg Jdlt yt"thu mthe yuJe mkvr•t yufXe fh;t ntug Au. ßgthu luÕml bkzujtltu yt cºtem J»toltu vtiºt bkzjt bkzujt ytsu luÕml bkzujtltu sLb :gtu n;tu, yu dtbbtk s hnu Au ylu yu nbKtk s yt rJM;thltu BþFe cLgtu Au. d{tbtuæ"thlt ftgo btxu vtiºtyu ’t’tlt ytNeJto’ vK bu¤Ôgt n;t. J¤e Jt; yuJe Au fu luÕml bkzujtlt rv;t yn´lt ‘aeV¥ n;t, vhkðþ yu mbgu dtuht Lgtgt"eNu ytvujt yuf åþft’tlu fthKu yublu yt rJM;thbtk:e cnth "fuje ’uJtbtk ytÔgt n;t, yt:e bkzujtlu vK rv;tle mt:u cesu sÔþk vzGþk nðþk. rv;tyu su øþbtÔGþk nðþk, yu vtiºtyu Ãþl& mkvtr’; fGþO, ;ultu luÕml bkzujtlu mk;tu»t Au.

luÕml bkzujtltu vtiºt dtblt M:trlf «§tubtk hm ju Au ylu yuf nurhxus mtRx QCe fhJt «gtm fhu Au, subtk yu vtu;tlt fwxwkcle ;mJehtu, rJd;tu BËfJt atnu Au. yt rJM;thle lSfbtk luÕml bkzujt BGþrÍgb vK ytÔGþk Au ylu yubtk luÕml bkzujt ftuK n;t ylu yubKu ~þk fGþO yule Jt; fhe Au. Jes¤e, vtKe ylu hM;tytu yu htursk’t SJlsYrhgt;le ytJ~gf;tytu vK yt bntÃþY»tlt sLbM:¤lu b¤e l:e. dtuhtytult hkdCu’e Ntmlu ytr£fl cnwb;elu fuJe fkdtrjg;btk htFe n;e ;ultu yKmth ytsu vK ytJu Au.

luÕml bkzujtltk rlJtmM:tltultu rJath fheyu ;tu Ïgtj ytJu fu yult rv;t M:trlf :uBçþ òr;lt BþFe n;t ylu bkzujtyu :uBçþ htugj rjrlgus mkM:tbtk yÇgtm fgtuo n;tu, vhkðþ rJ¼t:eo ft¤btk s htsfeg a¤J¤btk Ctd juJtlu fthKu yublu ch;hV fhJtbtk ytÔgt n;t. yu vAe yu s DxltLþk ÃþlhtJ;ol yu vAele Vtuxo nuh ftujusbtk :Gþk, ßgtk rJ¼t:eo- nz;t¤Lþk «r;rlr"ðJ fhJt btxu yublu ch;hV fhJtbtk ytÔgt n;t. ðgthct’ luÕml bkzujtyu hturcl xtÃþ vhle sujbtk:e jFujt ftd¤btk sultu ‘fXtuh ylu ¢qh Nnuh¥ ;hefu WÕjuF fgtuo n;tu yuJt òuntrlmcdobtk 1941btk ytÔgt. fuxjef rl»V¤;tytu vAe btkzbtkz ftg’t rJCtdlt fthfql ;hefu ltufhe b¤;tk yubKu yn´ CtztLþk Dh jeæþk. ytsu ;tu yu Dhbtrjflt fwxwkcesltu yn´ Jmu Au vhkðþ 46, muJL: yuJLGþbtk ytJujt Dhltu yu ytuhztu c;tJelu bftlbtk Jm;t çþÍdtuo fnu Au fu yn´ yu Atufhtu ht;r’Jm cumelu ÃþM;ftu Jtka;tu n;tu.

yu vAe vtu;tlt vûtlt ftgofhlt mdt yuJurjl mt:u yubKu jøl fgto ylu mtuJuxtubtk hnuJt ytÔgt. ytsu vK Ãjtux lk. 8115btk ytJuÕþk yubLþk Dh mh¤;t:e Ntu"e Nftg Au, fthK fu ðgtk yuLþk mtRlctuzo BËfuÕþk Au. yule ceS víe rJrl mt:u yu yn´ hÌtt ylu yublt htsfeg ylu ftixwkrcf SJlbtk ytJujt DKt aztJ - W;thLþk yt Dh mtûte Au. yðgthu yu bftl BGþrÍgb ;hefu Jvhtg Au. luÕml bkzujtlt rlJtmM:tllu yult µu; mtBgJt’e mt:e’th yt:oh dtuÕzheau ctiØ mtæþle øþVt suJt fÌtt n;t, subtk Rkxtule r’Jtjtu ylu mt’t Vrloah rmJtg ceswk f~þk lntuðþk. rJµltu yt bntbtlJ ytsu vK ;Æl mt’t Dhbtk Jmu Au.

ûtKltu mtûttðfth

sule yrJh; Ntu" atjJe òuRyu, ;uLþk mBˤøþk rJMbhK :R òg, ;tu ~þk :tg? ’unle ytmvtm ÎËBgt fheyu ylu ytðbtle Wvuûtt :tg ðgthu ~þk :tg? RÂL÷gtult RNthu blle ’tuz atj;e ntug, ðgthu ytðb;•Jlt yuk"tK vK ¾âtk:e mtkvzu?

blle ’tuz ftuR v’t:o ;hV m;; ytfr»to; htFu Au ylu ßgtk Mþ"e yuLþk y’Bg ytf»toK Aqxðþk l:e, ðgtk Mþ"e Ôg¾; ¾âtkg vntukae Nf;e l:e. Rkr÷gtult yt©gu atj;e blle ’tuz Ôg¾;lu l ;tu SJlle Ntkr; CKe jR òg Au fu l ;tu «tÂÃ;le ð\rÃ; CKe.

ytJu mbgu ytðb;•JLþk rJMbhK :tg Au, su ytðbDt;f leJzu Au. rJMbhKltu ykr;b Auztu bhK Au ylu ;u:e yu Ôg¾;Lþk ytðb;•J yk’htuyk’h øËkd¤tRlu B\ðGþ vtbu Au. yt ytðb;•Jlt yÂM;ðJlu Ftu¤Jt btxu b:tbK fhJe vzu.

suytu SJlbtk ytðb;•Jlu vtbJtle ftuR f~bfN fh;t l:e,yublu Ce;hbtk :guje ytðb;ðJle ykr;b r¢gtle ftuR òK :;e l:e. SJlvgO; hKle hu;e òulthlu ÎËDJ;t bntmtdhle fÕvlt ¾âtk:e ytJu? yuJe s vrhÂM:r; ’unlt MþF, mkvr•tle mB\rØ ylu Rkr÷gtult WvCtudle vtA¤ ytðb;•JLþk rJMbhK vtblthle ntug Au.

blÍYFtu

d{emlt ;•Jrak;f ztgtursrlmu (R. ÃËJuo 412:e R. ÃËJuo 323) ytðbrlCoh;tltu yuf sw’tu s yt’No mbtslu ytÃgtu. MJtJjkce SJl SJJtltu ytd{n muJelu yuKu mÇgmbtsu msuoje Ctir;f MþFtu "htJ;e aesJMðþytultu ylt’h fgtuo. yt:e bftllu c’ju yu btuxt vtRvbtk hnu;tu n;tu ylu vtu;tlt ytdJt rJathtu yu:uLmlt ltdrhftu mbût hsq fh;tu n;tu.

yufJth yu:uLmlt rJîtltule yuf mCtbtk yuJe aato òde fu, ‘sd;ltk «tKeytubtk mti:e Cgkfh «tKe fGþk?¥ ;•Jrak;f ztgtursrlm vK ðgtk WvÂM:; n;t.

yt aatomCtbtk «ðguf rJîtl ylu rJathf Ãþ»f¤ ’tFjt- ’jejtu mt:u vtu;tlt yrC«tg «dx fh;t n;t. yuf yLþCJeyu fÌtwk, ‘‘yt sd;btk mti:e Cgkfh «tKe ;tu rmkn Au, fthK fu yult SJjuK vkòbtk:e ¾âthug ftuR Qdhe Nfðþk l:e.¥¥

ceò rJîtlu yt ykdu ymkbr; ’tFJ;t fÌtwk, ‘‘rmkn Cgkfh Fhtu, vhkðþ mvo suJtu Cgtlf ln´. mvo ;tu yuf ’kN ytvu ylu ;h; s Ôg¾; B\ðGþ vtbu.¥¥

‘‘;bthe Jt; mnusu chtch l:e¥¥ yub fnelu ºteò rJîtlu ymkbr; ’NtoJ;tk fÌtwk fu ‘‘yluf btKmtulu hnukme ltFltht sÕjt’:e Jæþ Cgkfh «tKe ftuR l ntuR Nfu.¥¥ cm, vAe ;tu Jt; aatole yuhKu aze. mnwyu Wd{ he;u vtu;vtu;tltu b; ’NtoÔgtu ylu yk;u vtu;tle Jt; mtae XuhJJt btxu nt: Wdtbelu yufceò mtbu ’jej fhJt jtøgt.

aatomCtbtk yðgth Mþ"e Ntk; cuXujt ztgtursrlm ;hV mnwle lsh dR ylu c"tyu yublu ÃËATGþk, ‘‘yhu, yt rJ»tgbtk ytvLþk ~þk bk;Ôg Au?¥¥

ztgtursrlmu dkCeh yJtsu fÌtwk, ‘‘swytu, rbºttu, btXwk l jdtzNtu. yts Mþ"e nwk skdje «tKelt øþKJt¤t rlk’tFtuh btKmlu ylu Mþ"hujt «tKelt øþKJt¤t ÏþNtb;Ftuhlu sd;Lþk mti:e Cgkfh «tKe btl;tu n;tu, vK yts bthtu b; c’jtR dgtu Au. nJu nwk ;•Jltu ÃËhtu vth vtBgt JdhLþk, y"o¿ttle ylu y"oy¿ttle yuJt b;td{ne ‘rJîtl ltblt «tKe¥lu sd;Lþk mti:e Cgkfh «tKe btLþk Awk. yu «tKe vtu;tlt b;lu mðg XhtJJt nXtd{ne clu ylu bb;u azu ðgthu mbtslt lir;f ylu ytægtÂðbf MJtM:glu btxu suxÕþk ntrlfthf ylu CgtJn clu Au ;uxÕþk Cgkfh ’wrlgtbtk yLg ftuR «tKe ntuR Nfu ln´.¥¥