÷rÐftuK

jtjdZ, ztcuheytu, l¾mjJt’-btytuJt’ & y::e Rr;

AuÕjt fuxjtf mbg:e yFcthtubtk ytJ;t rnkmtlt mbtathLþk mhltbwk c’jtGþk nðþk. vrùb ckdt¤Lþk jtjdZ lJtu btuhatu cLGþk. ðgtk m•tt"the vût fBGþrlMx vtxeo ytuV RÂLzgt (btfoTrmMx)- meveytR (yub), M:trlf ytr’Jtme jtuftu, btytuJt’e/l¾mjJt’e ylu fuL÷ mhfthu btufjujtk y"oj~fhe ’¤tu Jåau JthtVh;e jtunegt¤ skd :gtu.

mti vnujtk ’tgftytu:e btuhatu sbtJelu cuXujt M:trlf mtBgJt’e lu;tytulu btytuJt’e/l¾mjJt’eytuyu rl’og;t:e bthe nXtÔgt ylu ;ublt Nç’tubtk, jtjdZlu ‘ytÍt’¥ fGþO. ºtK ’tgft:e m•ttbtk hnujt ylu ck’qflt òuhu m•tt xftJe htFltht mtBgJt’eytultu ºttm yuJtu Cthu n;tu fu M:trlf hneNtuyu btytuJt’eytulu mt: ytÃgtu. ytFtu rJM;th htßg mhfthlt nt:btk:e mhfe dgtu. A;tk vrùb ckdt¤lwk mtBgJt’e Ntml j~fhe vdjtk juJt ykdu yJZJbtk nðþk. yk;u fuL÷ mhfthu y"oj~fhe ’¤tu btufjelu btytuJt’eytulu nXtÔgt ylu jtjdZ vtAwk bu¤ÔGþk.

jtjdZle Dxlt btºt btytuJt’e/l¾mjJt’e rnkmtltu yuf cltJ l:e. ;u rJathmhKeytule ytzbtk Fujt;tu m•ttltu skd Au. yuf jtjdZ S;tR sJt:e yt mkD»to mbtÃ; :Jtltu l:e. Cth;lu mti:e btuxtu F;htu l¾mjJt’:e ntuJtLþk Ïþ’ Jzt«"tlu ònuh mkctu"lbtk fçËÕGþk nðþk.

jtjdZ & ztcuheytuLþk vtKev;

mtBgJt’eytuLþk JaoMJ "htJ;t ftuR vK rJM;thlu ‘jtj dZ¥ fne Nftg, vK yt JF;u søgtlwk FhuFÁk ltb s jtjdZ Au. rJ"tlmCtle 35 cuXftu ylu jtufmCtle v cuXftu "htJ;t ’uNlt mti:e btuxt rsÕjt rb’ltvtuhbtk jtjdZ mkÏgtðbf he;u shtg bn•JLþk l jtdu. mhfthe vrhCt»ttbtk jtjdZ dtb ‘fBGþrlxe zuJjvbuLx çjtuf rclÃþh-1¥ Lþk Jzwk b:f Au. ;ultk 44 dtbbtk btkz cthuf nòhle JM;e ylu 4 vtujem MxuNl Au. ytNhu1,100 atu.rf.be. rJM;th "htJ;t yt xwfztbtk ztcuhe mhfthLþk hts ;tu fnuJt vqhðþk. ymje hts dhece ylu vAt;vKtLþk Au.

jtjdZle ytr’Jtme «ò «t:rbf MþrJ"tytu rJlt, yCtJle ylu ntzbthele rsk’de Je;tJu ylu yu s rJM;thbtk m•tt"the meveytR (yub)lt lu;tytu cçcu bt¤le vtxeo yturVm mt:u MþkJt¤wk SJl SJ;t ntug! ztcuheytult ºtK ’tgftlt Ntml:e atj;e ytJe rJ»tb;tlu fthKu ctÁ’ sbt :R hÌttu n;tu. rnkmtbtk btl;t btytuJt’e/l¾mjJt’e jtuftu M:trlf jtuftult ymk;tu»tltu jtC jRlu vtu;tltk :tKtk sbtJe hÌtt n;t. ;ubtk dgt J»tolt lJuBchbtk cluje yuf Dxltyu M:trlf jtuftule mnlN¾;ltu Auztu ytKe ’e"tu.

vtujem yðgtath & AuÕÕþk ;KFÕþk

cLGþk yuÔþk fu yuf Mxej ÃjtLxLþk W’TDtxl fhJt sR hnujt BþÏg bkºte çþØ’uJ Cètatgo ylu fuÂL÷g bkºte htbrJjtm vtmJtlltu ftVjtu mÕctule dtb vtmu:e vmth :R hÌttu n;tu, ðgthu sbele Mþhkd Vtxe. yu rJMVtuxbtk lu;tytu cae dgt, vK M:trlf «òLþk ytJe cLGþk. Mþhkdnwbjtle sJtc’the btytuJt’eytuyu MJefthe. A;tk ;vtmlt ylu "tf cumtze ’uJtlt Wðmtnbtk jtjdZ vtujem ntRMfqjbtk CK;t ath Atufhtytulu rJMVtuxlt Nfbk’ dKelu Wvtze jtJe. ceò r’Jmu vtujemu lSflt yuf dtbu Atvtu bthelu Nkftlt yt"thu M:trlf jtuftule cuVtb bthÍqz fhe.

vtujemlt yðgtathltu rJhtu" fhJt btxu ‘vevÕm frbxe yduRLMx vtujem yux[tumexeÍ¥ ltbLþk mkdXl M:trlf jtuftuyu håGþk. btytuJt’eytu ;tu ;ðvh n;t s. M:trlf ytr’Jtmeytuyu vhkvhtd; nr:gthtu mt:u ylu ;uble mt:u òuztgujt btytuJt’eytuyu ck’qftu mt:u athu vtujem MxuNl vh nwbjt fhelu 75 vtujemlu ytFt rJM;thbtk:e ntkfe ftZTgt ylu vtu;tLþk ‘hts¥ M:tve ’eæþk. ;ubltu BþÏg htu»t vrùb ckdt¤ mhfth fh;tk vK J"thu m•tt"the meveytR (yub)lt øþkztytu ylu lu;tytu mtbu n;tu. vrhKtb jtjdZbtk hnu;t m•tt"the vûtlt mÇgtulu Cthu ÏþJthe JuXJtle ytJe. yuf ztcuhe lu;tyu ytvujt ytkfzt «btKu, AuÕjt ytX brnltbtk ytFt htßgbtk meveytR (yub)lt 53 lu;tytu ylu ftgofhtule nðgt :R.

ytFt ’uNbtk yt’No ylu BËÕgtule ztnezbhe Jt;tu fh;t ßgtur; ctMþ- «ftN fht; ylu çþØ’uJ Cètatgolt vûtlu fub ytxjtu bth FtJtu vzâtu, ;ult fuxjtf sJtc ;ublt 33 J»tolt Ntmlbtk b¤e ytJu Au.

meveytR (yub)& BþFbuk btfoTm, cdjbuk ck’qf

yðgth Mþ"e ztcuheytuyu ’ctJe-AwvtJe htFujtk DKtk hnMgtu AuÕjtk :tuztk J»ttuobtk cnth vzJt jtøgtk Au. ;ubtkLþk yuf hnMg yuxju ztcuheytule ’bller;. mkm’btk ylu xeJe auljtu mtbu dhectule ylu rclmtk«’trgf;tle cze cze Jt;tu fhltht ztcuheytuyu vrùb ckdt¤lu fuJe he;u vtu;tltu dZ cltÔGþk ylu ºtK ’tgft Mþ"e vtu;tlt rFMmtbtk (fu yuze ;¤u) htÏGþk, ;u bn’T ykNu cnthle ’wrlgt:e yò½Gþk nðþk. vnuje Jth lk’ed{tblu su he;u m•tt"the vûtlt øþkztytuyu BþÏg bkºte çþØ’uJ Cètatgolt ytNeJto’:e fcsu fGþO, ðgthu ‘Mþ"hujt¥ ntuJtltu ztcuheytultu lftc aehtR dgtu n;tu.

‘;njft¥ (27 sql,2009)btk yÃËJtolk’u jÏGþk Au fu, vrùb ckdt¤ vh vtu;tle vfz szcumjtf htFJt btxu ztcuheytuyu ;btb «fthltk M:trlf mtbtrsf ylu mtkMf]r;f mkdXltu vh vtu;tltu fcòu sbtJe ’e"tu. ckdt¤lt ònuh SJlle ’hufu’huf ctc; vh vtu;tltu s rm¬tu! su vtu;tltu rJhtu" fhu ;u ‘çþÍoJt¥! "ebu "ebu ckdt¤btk ymrn»½þ;tle mkMf]r; yuxje n’u Ôgtve dR fu bthtbthe ylu ÏËltbhfe rJlt, yrnkmf rJhtu" :R Nfu yuJtu Ïgtj ònuhSJlbtk:e lef¤e dgtu.

M:trlf htsfthKbtk meveytR (yub)le øþkztdehelt ;ubKu xtkfujt ytkfzt ztcuheytule htsfeg mkMf]r;ltu Ïgtj ytvu Au. 1977btk ztcuheytuyu vrùb ckdt¤ nM;d; fGþO. ðgth vAe 1977 ylu 1983le vkatg;e åËkxKebtk yLþ¢bu 338 ylu 332 ztcuhe Wbu’Jthtu rclnheV åËkxtgt n;t. vK ðgth vAe (BþÏgðJu "tf"bfe:e ylu rnkmtlt òuhu) rclnheV åËkxltht ztcuheytule mkÏgtbtk Cthu J"Dx :;e hne. 1988btk meveytR (yub)lt 4,200 Wbu’Jthtu rclnheV åËkxtR dgt. 1993btk 1,716 ylu 1998btk 600 Wbu’Jthtu yt he;u åËkxtgt vAe 2003btk b;’tl rJlt åËkxtR ytJujt Wbu’Jthtultu ytkfzu 6,800 Mþ"e vntukågtu Au. (øþsht;le vrhCt»ttbtk ytJe vkatg;tulu ‘mbhm¥ fne Nftg!) yu c;tJu Au fu ztcuheytulu ;k’whM; ylu jtufNtne vØr; «ðgu fuxjtu (y)CtJ Au.

ð\KBËj ftukd{um ztcuheytultu rJhtu" fh;tk ;f bégu ;uble vØr;ytu ysbtJ;tu :R dgtu Au. lk’ed{tb, Fuswhe ylu rmkøþh suJe søgtytuyu meveytR(yub)ltu Bþftcjtu fhJt btxu ð\KBËj ftukd{umu rnkmf btytuJt’eytule b’’ juJtbtk AtuA htÏgtu l:e.

btytuJt’e/l¾mjJt’e rnkmt & sqltk Bˤ, lJe JzJtRytu

1967btk ckdt¤lt l¾mjcthe (l¾mjJtze?) dtbu NY :guje a¤J¤ l¾mjJt’lt ltbu ytu¤FtR. ceS jz;tule sub yt jz;ltu ytNg dhectu-Jkra;tult Ntu»tK mtbu jzJtltu s n;tu, vK ;ult lu;tytu atÁ bÍwb’th ylu fLþ mLgtj aele lu;t btytu Íu’tukdle rnkmtle rJathmhKe:e «CtrJ; n;t. 1969btk l¾mjJt’le rJathmhKelu mkdXe; MJYv ytvJt btxu fBGþrlMx vtxeo ytuV RÂLzgt (btformMx-juleleMx)- xqkfbtk mevtytR (yub-yuj)le M:tvlt :R. yt mkM:t ’uNChltk l¾mjJt’e mkdXltule btð\mkM:t cle hne. l¾mjJt’ ;hefu ytu¤Ftguje yLgtgltu Bþftcjtu rnkmt:e fhJtle rJathmhKe ðgth vAe ytuAtJ•tt ykNu c’jt;e, rJCtsl vtb;e ylu Vujt;e hne, vK ;ult ntzbtk rnkmtLþk ;•J yfck" hÌtwk.

1977btk btfoTmJt’e mtBgJt’e vûtu ckdt¤btk m•tt ntkmj fhe, ðgthu l¾mjJt’e a¤J¤ yluf xwfztytubtk Jnukatguje n;e. 1972btk vtujem fMxzebtk atÁ bÍwb’thlt B\ðGþ vAe l¾mjJt’e rJathmhKe "htJ;t mÇgtu vrùb ckdt¤btk XufXuftKu vtu;vtu;tle he;u ònuh SJlbtk mr¢g n;t. yt btytuJt’e mtBgJt’eytu lu m•ttbtk ytJltht btfoTmJt’e mtBgJt’eytu. vK m•tt"the btfoTmJt’eytu vtu;tlt rmJtg ceò ftuRLþk yÂM;•J mtkFe Nf;t l n;t. ;ubKu l¾mjJt’e «Ô\r•tlu faze ltFe. btfoTmJt’e mtBgJt’eytu vtu;u BËzeJt’e ylu Ntu»tKFtuh cle cuXt. ckdt¤btk mbgltu ftkxtu òKu ³"tu VhJt jtøgtu. yuf mbgu jtuftult mt:e’th (ftubhuz) dKt;t jtuftu m•tt nt:btk ytÔgt vAe jtufNºtw cle cuXt.

yuf ;hV ck’qflt òuhu vtu;tle ‘jtufNtne¥ m•tt ftgb btxu xftJe htFJt RåA;t btfoTmJt’e mtBgJt’eytu ylu ceS ;hV ;ublt yLgtgltu Bþftcjtu ck’qflt òuhu fhJt RåA;t btytuJt’e mtBgJt’eytu. ;uble Jåau ckdt¤le «ò vemtR bhe. ð\KBËj ftukd{um suJt htsfeg vûtu ’w~bllt ’w~bl suJt btytuJt’eytu mt:u mjtb; yk;h:e ’tuM;e htFelu, vtu;tlt Vtg’t btxu ;ubltu Wvgtud fgtuo. yt he;u rnkmtLþk rJ»ta¢ atjðþk hÌtwk. vnujtk jtufmCtle ylu vAe ckdt¤le vkatg;tule åËkxKebtk ztcuheytultk J¤;tk vtKe :;tk, nJu vÕÕþk mtbu ;hV Íq¾âwk Au. vK yuxÕþk ÃËhðþk l:e.

ck’qfltu Bþftcjtu ck’qf:e fhJt RåA;t btytuJt’eytu mbtl;t ylu dhectult WØthlt yt’No muJltht l:e. ;ublu vtu;tlt ytr"vðgle rVfh Au. yt mkòudtubtk sYh Au ck’qflt htslu F;b fhJtle- yu atnu btfoTmJt’eytulk ntug fu btytuJt’eytuLþk. «òlu ftuR ck’qfctsLþk Nh½þk je"t rJlt, «t:rbf MþrJ"tytu:e Jkra; hÌtt rJlt, yt ’uNlt rJftmlt nf’th ;hefuLþk SJl b¤u yu V¾; yt’No l:e. ytFe ÂM:r;lt Wfujltu ydðgltu BþÆtu Au.