:b vtLk > r;o

bite dXck"lle J bs; btxu cu rbt uNtultu yuf mkG; gtm

’wrlgtlt sw’t sw’t ’uNtubtk Jm;t jtuftule Jau bite ylu ~CuAtle CtJltlu Jtat ytvJtlt ytNg:e DKe JF; DKtk WmJtu mkG;Yvu WsJt;t ntug Au. sw’t sw’t ’uNtubtk Dxuje yir;ntrmf Dxltytule WsJKelt Wvbu y:Jt bntl r;Ctytulu tMbl yrvo; fhJt rlrb•tu yluf ’uNtubtk yluf ftgob mkG;Yvu gtu;t ntug Au. ftuE cu fu cu:e J ’uNtubtk ftuE yuf s rJtgJMlu jElu ftuE yuf s r’Jmu y:Jt yBf r’Jmtult yk;hu hsq fhJtbtk ytJuje mbtl rztRl "htJ;e Mbthf vtuMxus MxuBmlu rVjtxuje mtgLmbtk ‘uRLx R~G (Joint Issue) le mktt yvtguj Au. yt fthle Mbthf MxuBmle rztRlbtk thuf btBje ;VtJ; ntuE Nfu Au. mtRbtk Vhf ntuE Nfu ;ubs fjh ftuBcluNlbtk vK ytkrNf y:Jt ytB yk;h ntuE Nfu Au. vhk rJtgJM ;tu yuf s ntug Au. :b ryu yuf’b mhFe sKt;e ytJe MxuBmbtk mkckr"; ’uNtult ltb ylu ;uble fhLme JuGlt WjuF rmJtg ceswk ck s mhk ylu mbtl ntug Au. ftuE rJM;heg WsJKelu yLjtelu ‘mkG; htx[mkD (Gltu)yu y:Jt ‘rc{rxN ftublJu: fu ‘uka mB’tg suJt cnwhtx[eg mkdXltuyu ytvujt yttj nuX DKt ’uNtubtk hsq :guje yuf mhFe rztRlJte MxuBmlu ‘uRLx R~G fne Nftg ln. yt rmJtg Ghtuvle mtb{tgJt’e m•ttytuyu mb{tx- mtb{ttelt jltumJ yJJt htgtrCtufle sgk;e WsJJt rlrb•tu ’wrlgtChbtk ytJuje ;uble Jmtn;tubtk Jembe m’elt bg M"e ylu ;u vAelt ’tgftytu ’hrbgtl yuf s rztRlle ymkg xvtj rxrfxtu hsq :E n;e. ;ubltu mbtJuN ‘uRLx R~Gbtk :;tu l:e.yt fthle MxuBmlu \:fYvu Jdeof]; fhelu ;ublu ‘ytpBlcm R~G (Omnibus issues) ;hefu vrhCtrt; fhJtbtk ytJuj Au.

ytvKt ’uNbtk ‘uRLx R~G he fhJtltu rNhM;tu Ftm sqltu l:e. yurj 2002btk lJe r’ne ylu xtutu Ft;u gtuuj cu mbthtuntult yk;u mkG; MJYvu hsq fhJtbtk ytJuj ‘RLztu-vtl uRLx R~G:e yt vhkvhtltu thkC :gtu n;tu. yt vAe 2003btk ‘RLzgt-fturhgt ylu ‘RLzgt-tkm mkG; Mbthf MxuBmle hsqyt; :;t yt vhkvht ytd J"e. 2004btk ‘RLztu-Rhtl uRLx R~GYvu MVe mk; frJ fceh ylu ntrVlu ’NtoJ;e cu MxuBm lJe r’ne ylu ;nuhtlbtk:e yufe mt:u ftrN; fhJtbtk ytJe n;e. cu Jto ct’ 2006btk ‘RLztu-mtgm ;:t ‘RLztu-btukdturjgt hsq :E ylu 2008btk ‘RLztu-atRlt uRLx R~Gle hsqyt; :E n;e.

yts:e Jem Jto ydtW r;hkdt Jsle ytd WCujt ytvKt :b Jzt"tl sJtnhjtj lnuYlu ’NtoJ;e yuf Mbthf MxuBv ytvKu lJuBch 1989btk cth vtze ;u vAe ath btm Jegu ytJes yuf MxuBv ftj mhfthu vK hsq fhe n;e. rztRl ylu fjh rmjuNllu jgbtk ju;t mhFt suJe sKt;e ntuJt A;tk Cth; ylu yVDtrlM;tlu hsq fhuje yt MxuBmlu gthu ‘uRLx R~G ;hefu ytuFtJJtbtk ytJe lntu;e. rJ M;hu ‘sJtnhjtj lnuY sLb N;fle WsJKe rlrb•tu ftrN; fhJtbtk ytJuje Ftm Mbthf MxuBmle gt’ebtk ;ubltu mbtJuN :gtu Au.

MJ’uNe vtuMxus MxuBmlt MJt;kgtu•th Rr;ntmbtk u fu uRLx R~GLk :b fhK 2002btk WbuhtGk vhk ;u ydtW 1995btk ;ule NYyt; :E fe n;e. bntbt dtk"ele 125be sLb sgk;e WsJKe Jtolt yk;u 2S ytpxtuch 1995lt htus Cth; ylu mtW: ytrftyu hsq fhuje cu Mbthf MxuBm nfef;btk ;tu ‘uRLx R~G s n;e. cklu ’uNtule yuf yuf rxrfxbtk mtW: ytrftbtk Jfejt;le uxm fh;t GJt curhMxh yub. fu. dtk"eltu anuhtu ’NtoJJtbtk ytgtu n;tu, gthu ceS cu rxrfxtubtk Cth;lt htx[rv;tYvu dtk"eSle Ntk; BFbt Br; fhJtbtk ytJe n;e. vhk yt ftkE ‘uRLx R~G rJNuLk mti :b fhK lntuk. mti :b fhK ;tu vtka Jto Juo Indo- Soviet Issue- RLztu-mturJgu; R~Gle ytpdMx 1990btk :guje hsqyt; JF;u jFtGk nk.

Cth; ylu hrNgt Jau htslir;f mkck"tule ytivatrhf NYyt; 1947btk :E vhk cklu ’uNtult mtkMf]r;f mkck"tultu Rr;ntm m’eytu htKtu Au. MJdo mbt Cth; ’uN rJNult hnMgbg rfMmtytu hrNgtlt ctftu ’t’t- ’t’elt BFu:e vhkvhtd;Yvu mtkC;t ytgt Au. vhef:tytult yt ’uNlu lshtulsh rlntelu "Lg :E sJtle jtjmt:e yVltme rlrf;el ltbltu yuf hrNgl mtnrmf 15be m’ebtk yluf l’e-lttytu ylu ’wdob vntztulu ytukdelu Cth; vntukgtu n;tu. ’rtK Cth;btk jtkct htuftK ’hBgtl su ftkE uGk ylu yLCGk ;ultu mthtkN ;uKu gttt\•ttk;btk ytjugtu Au. yt gtrtfle Cth; gtttlu 500 Jto Jegu hrNgl mhfthu 1966btk yuf Ftm Mbthf MxuBm hsq fhe n;e, subtk yVltme su btduo atjelu Cth; vntukgtu n;tu ;u juLzYx ’NtoJJtbtk ytgtu n;tu. yVltmele Cth; gttt rJNule yuf rVah rVb Jt yunb’ yctmu m’elt At ’tgftbtk cltJe n;e. cklu ’uNtult fjtfthtulu abftJ;e rnk’e ylu hrNgl Ctttbtk rlrbo; ‘vh’ume ltble yt rVb rJ’uNe mngtud:e cluje ytvKt ’uNle mti :b rVah rVb n;e.

1917btk mstoguje hrNgtle ctpNurJf tkr; ylu rc{xeN mtb{tg mtbule ytvKe ytt’e jz;le Dxltytuyu cLlu ’uNtult jtuftulu CtrJ; fgto n;t. htx[rv;t bntbt dtk"e ylu Mrm mtrngfth rjytu xtujMxtug Jaultu vtgJnth cklu ’uNtult lu;tytu ylu rSJeytult blbtk hnujt yufce gult yt’hCtJ rJNult htJtYv Au. MJ;kt Cth;btk rCjtE, htkae, ctufthtu, nrhth ylu rJNtFtvlb mrn; sw’t sw’t M:tuyu rJrJ" ytiturdf yufbtu WCt fhJtbtk hrNgtyu ytvKe Chh mntg;t fhe n;e. Frls, ytuRj, luahj dumlt mkNtu"l, M;heg ylu ytpVNtuh rz[jd, Mvum rhmao, yk;rht Wvd{n, tuvK, yuxrbof yulseo Wvt’l, mkath ylu mkhtK tutu cklu ’uNtuyu mngtudjte yrCdb yvltgtu Au. cklu ’uNtu Jaule bite ylu gtvf mnfth Ne;Glt r’Jmtubtk vrbe ’uNtulu DKtu ka;tu n;tu. Cth; ylu hrNgt (;ftjel mturJgu; mkD htx[) Jau 1971btk m"tguje Ntkr;, bite ylu mngtudjte mkr"lt ’M;tJuu cklu ’uNtule  Jault bite mkck"lu mJtuoa mvtxeyu vntukatze ’e"tu n;tu. rJ Ntkr; ylu vhbt hrn; rJ rJNule cklu ’uNtult jtuftule vrhfvltbtk hnuje mbtl;tlt vrhKtbu, 1986btk ‘r’ne rzjuhuNllt ’M;tJus vh mne-rmt :gt ;u vAe Cth; ylu hrNgtlt jtuftu yufcele J rlfx ytgt n;t. ytvKt ’uNle vtuMxus MxuBm vh hrNgtlu jd;t rJtgtu ylu hrNgtle MxuBvm vh Cth;le jf ’uFtz;t rattu JF;tuJF; lshu vz;t htt Au. Cth;btk jtr’beh jurll, rlftujtE Nuhef, ztp. ntVrfl, rjgtu xtujMxtuv ylu bumb dtufeo suJe hrNgl r;Ctytu. gthu hrNgtbtk bntbt dtk"e, hJeLlt: xtdtuh, sJtnhjtj lnuY ylu RL’ht dtk"e suJe Cth;eg r;Ctytu rJNule vtuMxus MxuBm ftrN; :E fe Au. WjuFleg Au fu 1964btk Jzt"tl lnuYLk yJmtl :Gk ;u vAe xqkft dttbtk hrNgtyu yuf lunY Mbthf rxrfx hsq fhe n;e. 1989btk J yuf rxrfx ‘lnuY sLb N;fle WsJKe rlrb•tu cnth vtzJtbtk ytJe n;e. cklu lnuY Mbthf MxuBm ytu M; Au. ytsu sJtnhjtj lnuYle 45be gr;r: Au.

cklu ’uNtult jtuftule vhMvh m’TCtJlt ylu rJmleg bitelu Jtat ytvJtle r’Ntbtk WCg vtu fhujt J yuf gtm rJNule Jt; fneyu ;tu... Jem Jto ydtW cklu ’uNtubtk mkG;Yvu gtusJtbtk ytJuj mtkMf]r;f WmJtu ’hrbgtl cklu ’uNtult 17 Jto:e ytuAe Wkbhlt rJt:eoytu Jau htx[gtve "tuhKu yuf yltuFe rat Mv"to gtusJtbtk ytJe n;e. Cth;lt rJt:eoytulu hrNgtlu jd;tu ftuE vK rJtg vmk’ fhelu vuRLxkd haJtLk fnuJtbtk ytGk nk. ceS ctsw yt nrhVtEbtk Ctd jultht hrNgtlt rJt:eoytulu Cth;le jf ’uFtzk yuf rat ’tuhJtLk sKtJtGk nk. cklu ’uNtult rJt:eoytuyu WmtnJof yt nrhVtEbt Ctd je"tu n;tu. akldhlt fjtfuLbtk ytXbt "tuhKbtk CK;t rJt:eo mksg yr"ftheyu hauk btpMftult ubrjl ylu huz Mfuyh rJNuLk vuRLxkd mJouX hJth :Gk nk. hrNgtle rJtr:ole JtuhtuL;mtuJt ;tLgt (rfrftuJ- bt’tuJegt)Lk Cth;eg rJtg JMlu jdk vuRLxkd yt r;Mv"tobtk :b M:tlu ytGk nk. cklu ’uNtult cu ;hwK ratfthtuyu ’tuhujt rattulu rlfx CrJgbtk hsq fhJtbtk ytJlthe vtuMxus MxuBmle rztRlYvu vmk’ fhJtbtk ytgt n;t. Cth; ylu hrNgtlt jtuftu Jault bitemkck"lu g; fh;e cu vtuMxus MxuBm cklu ’uNtuyu mkG; Yvu ftrN; fhe n;e. cklu MxuBmle 15be ytpdMx 1990lt htus btpMftubtk hsqyt; fhJtbtk ytJe ;u vAe r’nebtk 16be ytpdMxlt r’Jmu gtuguj yuf mbthtunlt yk;u yt MxuBm ftrN; fhJtbtk ytJe n;e. yt he;u ytvKt ’uNbtk ‘uRLx R~G he fhJtltu yuf lJel rmjrmjtu 1990btk NY :gtu n;tu.