fn;u nik rf dtrjcft ni yk’tÍu-cgtk ytih

dtrjclu Nhtc veJtle yt’; n;e ylu yt c’yt’; yubKu f’e AwvtJe lntu;e &

* ÏþNe ni gn ytlufe chmt; fu (1. ftuhe, W•tb Nhtc rvyuk ct’t-yu-ltcu ytih ytb Ftyuk (2. fuhe vK Nhtc yu dtrjcle NÂÏmg;le vgtoÃ; ylu mtae vnuatl l:e.

dtrjcLþk Ôg¾;ðJ åþkcfeg nðþk. yublu yufJth b¤uje Ôg¾; ceS Bþjtft;le ;bLltE hnu;e. Jtkalr«g n;t, vK ÃþM;ftu Fhe’;t ln´, ftuE vtmu:e btkdelu Jtkae ju;t. y’TÇË; MbhKN¾; n;e. ;cey; øþjtce, NtuF lÔJtce. nw¬tu dzdztJ;t. N;hks hb;t. Wlt¤tbtk Fmle xèe jdtJ;t ylu XkzE ve;t. rNgt¤tbtk mJthu fqb¤t ;zftbtk cum;t ylu htºtu mdze Nuf;t. fuhe, ÷tût, aKt, fthujtk DKtk CtJ;tk. vhcerzgtk nt:u cltJ;tk. ’huf vºtltu sJtc yåËf ytv;t. CjtbK raêe vK jFe ’u;t. yuf vºtbtk dtrjc jFu Au, ‘‘òu rfmeftu CeF btkd;u l ’uF mfu ytih Ïþ’ ’h-c-’hfe CeF btkdu Jtu bik nqk. ‘‘ BËkÍu -db Jåau vK dtrjc nm;t hnu;t. nmtJ;t hnu;t. ntsh sJtce, rJltu’ r«g ylu Ôgkdr«g n;t. Ïþ’ vh Ôgkd fhJtLþk vK dtrjc å˾ât l:e.¥¥

* atn;u nik ÏËcÁytukftu ymk’ (1. Mþk’h anuhtJt¤e) ytvfe MËh; ;tu ’uFt atrnyu.

dtrjclt Ftl’tllu ;tu ;jJth ylu ck’qf mt:u rlMc; n;e, vK Ntgheyu dtrjclt nt:btk fjb BËfe ’e"e ! dtrjcu jÏGþk Au, ‘‘biklu Ntghe Ïþ’ RFTr;gth ln´ fe cÂÕf Ntghelu BþÍu bÍçËh rfgt rf bik Wmu yvlt Vl fhth ’qk.¥¥ dtrjclt fjtbbtk yuJtu ;u fbtj Au fu, hNe’ ynb’ rmèefeyu jÏGþk Au, ‘‘òu blu ÃËAJtbtk ytJu fu BþDj mÕ;l;u rnL’wM;tllu ~þk ytÃGþk ;tu jdehug Faftx rJlt nwk ºtK ltb ’EN& dtrjc, W’qo, ;tsbnj.¥¥ yjBbt Rfctju dtrjclu, sbol frJ duxule mbfûtlt frJ fÌtt Au. beh ;fe behlu Ïþ’t-yu-MþFlt fnultht yje mh’th òVheyu Rfhth fgtuo Au fu, ytb jtufr«g;tle ÷rÐyu ;tu beh ;fe beh fh;tk dtrjc DKtk ydtze Au. yt W.beh ;fe behlu dtrjcLþk NYyt;Lþk jFtK c;tJJtbtk ytÔGþk ðgthu ;ubKu fnuÕþk, ‘‘yt Atufhtlu ftuE gtuøg WM;t’Lþk gtuøg btdo’Nol b¤Nu ;tu jtsJtc Ntgh :E sNu, yLg:t ytb s jJtht-cfJtm-ðþfck’e fh;tu hnuNu.¥¥ ctg " Ju, beh ;fe beh ÍLl;lNel :gt (1810) ðgthu dtrjcle Wkbh n;e btºt 13 J»to !

Ntgh ;hefu ytb ;tu dtrjcle DKe rJNu»t;tytu Au, vK ytvKu dtrjcle cuyuf ÏËceytu vh Qz;e lsh fhe jEyu. Er;ntm Ftu’e, ftuE W’tnhK fu mk’Co jtJe, vtu;tlt Nu‘hbtk BËfe, vtu;tle Jt; fnuJtltu dtrjcltu yk’tÍ ftrcju-;theV Au &

‘ym’¥ ;FÕÕþm (Wvltb):e vK Ntghe fhlth dtrjcLþk Bˤ ltb ;tu nðþk ym’wÕjtcud Ftk. bt;tLþk ltb RßsðþÂLlmtk ylu rv;tLþk ltb yç’wÕjtcud Ftk. 27 rzmuBch 1797le htrºtyu, ytd{tbtk sLbujt dtrjcle Nt’e 13 J»tole Wkbhu (1810), 11 J»tole WbhtJ cudb mt:u :guje. Nt’elt cuyuf J»to ct’ dtrjc r’Õne bægu M:tge :gujt. cÕje bthtuk ft BþnÕjt, r’Õnebtk ytJujt vtu;tlt Ctztlt bftl rJNu dtrjcu yuf vºtbtk jFuÕþk, ‘‘yc{ (Jt’¤) ’tu Dkxt chmu ;tu A; ath Dkxt chmu.¥¥ Dhle A; ;tu xvf xvf xvf;e nNu, vK ’w&F-’’ole dtrjc vh Wb{Ch "tu"bth J»tto :;e hnuje. fw’h;u yuf nt:u dtrjclt btukbtk ftur¤gtu B˾âtu, ceò nt:u ÍqkxJe vK je"tu. dtrjc vtkauf J»tolt n;t (1802) ylu rv;tLþk dtu¤e JtdJt:e B\ðGþ :Gþk. ftft lmÁÕjtcud FtkLþk Aºt nðþk. mtnuce vK Fhe. ntg hu rfMb; ! 1806btk ftft nt:e vh:e vze dgt ylu ylk;le mVhu atje lefégt. dtrjclu fwj mt; ct¤ftu :gujt. yuf vK mk;tl 15 btm:e J"thu SÔGþk ln´. mt¤e çþrlgt’e cudblt ’efht ÍiLþjytcÆel Ftk ‘‘ythrV¥¥lu dtrjcu ’•tf je"tu. ChGþJtlebtk, ûtg htud:e ‘‘ytrhV¥¥ 1852btk øþshe dgtu. cavKbtk v;kdlt vua jztJlth dtrjcu swJtlebtk ‘‘ztuble¥¥ mt:u E~flt vua jztÔgt. E~f sJtl :gtu ylu ‘‘ztuble¥¥yu ytðbnðgt fhe. dtrjcltu ltltu CtE GËMþV yÂM:h bdsltu n;tu, vK dtrjclu DKtu r«g n;tu. 1857btk GËMþVLþk bhK :Gþk. ;kd btntijlt fthKu GËMþVle ’VlrJr" ct-BþÂ~fj :E Nfuje. òk òyu Wftu, ;tk mbL’h MËftu !

Vthme Ct»tt btxultu y’TÇþ; «ub dtrjclu yuf fh;tk Jæþ Jth rJJt’lt Jb¤btk Fukae dgujtu. Ntunh; ylu c’ltbe dtrjclt SJlbtk nbf’b hnujt. mhMJ;e ’uJele yvth f]vt n;e ;tu jûbe’uJele SJjuK Wvuûtt n;e. y:tuovtsol btxu ftuE «Ô\r•t ;tu dtrjc fh;t lntu;t ylu Jtaf òKu Au fu, btºt fjblt mnthu SJÔþk ;tu frJ fnu;tk Jeh lbo’lu vK ftXwk vze dguÕþk. ykd{uòu ;hV:e b¤;t vulNl (750 Yt. Jtr»tof), htbÃþhlt lJtcle ytr:of mntg (100 Yt. btrmf), rbºttule b’’ ylu fhs vh dtrjclt mkmthLþk dtzwk dczðþk. yJ"lt lJtc Jtrs’yje ;hV:e 500 Yt. Jtr»tofle ytr:of mntg NY ;tu :E, vK xqkf mbgbtk s (1856) ykd{uòuyu Jtrs’yjelu dt’e vh:e QXtze ’Elu ftujft;tbtk lshfu’ fgto. 1850btk ct’Ntn cnt’whNtn ÍVhu BþDj JkNltu Er;ntm jFJtLþk dtrjclu mtukÃGþk ;:t 50 Yt. «r; btm ytvJtLþk NY fGþO. 1854btk W.Ec{trnb ÍtifLþk yJmtl :;t ct’Ntn ÍVh vtu;tle NtgheLþk mkNtu"l dtrjc vtmu fhtJJt btkzât. Ntnò’t VFÁyu vK dtrjclu vtu;tlt WM;t’ cltÔgt ylu Jtr»tof Yt. 400 ytvJtLþk NY fGþO. 1856btk Ntnò’tu VFÁ yatlf s ÍLl;lNel :E dgtu. 1857lt rl»V¤ mkd{tb ct’ ykd{uòuyu AuÕjt BþDj ct’Ntn ÍVhlu fu’ fgto ylu hkøËl sujbtk, cudb Íel; bnj mt:u, btufje ’e"t. Ïþ’ ct’Ntn s ßgtk :E dgt cuntj vAe dtrjclt ;u Nt ntjnjtJ ?

Ô\ØtJM:tbtk Ntherhf Wvtr"ytuyu vK dtrjc vh bnuhctle fhuje ! Jt lt fthKu ytkd¤eytu yfztE s;e, vdu mtuò ytJe s;t, jFJtLþk ;:t ntjJt-atjJtLþk Bþ~fuj :E vzðþk. 1862-¥63btk ytFt Nhehu øËbztk :gtk ylu atk’tk vzâtk. ;ubtk:e Aqxât ;tu mthKdtkXbtk mvztgt. 1866btk btijJe nceçþÕjt Ftklu dtrjc jFu Au, ‘‘buhu Bþrnc, buhu bnçËc ðþbftu buhe Fch Ce nik ! ytdu lt;Jtk (fbòuh):t yc lebòl (y"oB\;) nqk. ytdu cnht :t, yc yk"t nwyt atn;t nqk.¥¥ 14 Vuçþ{ythe 1869lt r’Jmu yt jtsJtc Ntgh cuntuN :E dgtu. 15 Vuçþ{ythe 1869lt htus cvtuhle lbtslt mbgu, cuntuNele ntj;btk dtrjcu m’tlt btxu ytkFtu b´ae ’e"e.