lJtsqle

yJftNbtk ‘DhLþk Dh¥

rJ¿ttlf:tytubtk ytJ;e fÕvltytu JtM;rJf;tbtk VuhJtg yule lJtR l:e. Ã\ÚJelt bt:u Rju¾x[turlf ‘ytNeJto’¥ JhmtJ;t Wvd{n ntug fu mtdhvuxt¤btk atj;e mcbhel, yt Ntu"tu l¬h MJÁvu yÂM;•Jbtk ytJe, ;u vnujtk rJ¿ttlf:t fu juFtubtk ;trfof fÕvlt ;hefu yubLþk vth½þk ck"tR å˾âwk nðþk.

RLxhluNlj Mvum MxuNl WVuo yJftN b:f vK yuJtu s yuf ðþ¬tu n;tu, su ;eh cle N¾âtu. hrNgtyu vnujtu f]rºtb Wvd{n ‘MÃþ;rlf¥ yJftNbtk btufÕgtu, ;ultk vtka J»to vnujtk htufux xufltujtuSlt slf Jloh Jtul c{tWlu Mvum MxuNlle fÕvlt hsq fhe. Jtul c{tWllt juFbtk rJ~þØ fÕvltrJnth n;tu, vK yburhfl miLgbtk xufrlfj ztghu¾xhltu ntuÆtu "htJlth Jtul c{tWlLþk mkNtu"l ûtuºtu yuxÕþk Jsl nðþk fu ;ubKu ytjuFe c;tJuÕþk Mvum MxuNl ytFt yburhftbtk aatoltu rJ»tg cLGþk.

Mvum MxuNlltu rJath vnuje Jthltu l n;tu. 1928btk ‘" «tuçjub ytuV Mvum x[tJuj¥lt juFf nbol vtuxturlfu dtu¤ afhzt suJt Mvum MxuNlltu Ïgtj rJM;th:e aågtuo n;tu. vtuxturlfu ;ulu ytvuÕþk ltb nðþk & nurcxux Ônej. (fthK fu btKmtu ðgtk nurcxux :Jtlt- JmJtlt n;t.) 1952btk Jtul c{tWlu hsq fhuÕþk Mvum MxuNl vK cu ’tkzt "htJ;t afhzt suÔþk nðþk. 250 Vqxltu Ôgtm "htJðþk yu a¬h Ã\ÚJe:e 1,720 rfjtubexh ³atR vh hnelu ;uLþk ftb fhJtLþk nðþk. 1968btk ytJuje cnwarao; rVÕb ‘2001& yu Mvum ytuzeme¥btk ’NtoJuÕþk Mvum MxuNl vK :tuzt VuhVth mt:u yt s «fthLþk nðþk.

c{tWlu fÕvujt Mvum MxuNlbtk btKmtule hnuJtle ÔgJM:t n;e ylu ;uLþk ftb? yJftNe «gtudtu ylu nJtbtl b:f Wvhtk;, yburhft-hrNgt Jåau Ne;GþØle ÂM:r;lu jûgbtk jRlu ;u j~fhe b:f ;hefu vK Wvgtude leJzJtLþk nðþk.

btKmò;lt m’TCtøgu Jtul c{tWlle fÕvltltu V¾; mthtu rnMmtu mtfth :gtu. btlJmrso; yJftN b:fltu ytfth afhzt suJtu l:e. yu Ã\ÚJe:e 1,720 ln´, V¾; 320 rfjtubexh ôau, 27,200 rfjtubexh «r; fjtfle Ízvu afhtJt bthe hÌtwk Au. vK ;ulu Ne;GþØ mt:u fNe juJt’uJt l:e. RLxhluNlj Mvum MxuNl Fht y:obtk ytk;hht»x[eg mngtudltu W•tb lBËltu Au. yburhft ylu hrNgt mrn; 16 ’uNtu yt «tusu¾xbtk mnCtde Auu. ytFt «tusu¾xle fwj rfkb; yk’tsu 100 ycs ztujh suxje ykftg Au.

20 lJuBch, 1998lt htus yburhftbtk clujtu ylu fÍtfM;tllt jtuLa vuz vh:e hJtlt :gujtu cmle mtRÍltu Mvum MxuNlltu vnujtu xwfztu C{bKfûttbtk Bþftgtu. ðgth vAe Mvum Nxjltk ylu ceòk 29 W¨gltu îtht ÃËhòu-ÃËhòu fhelu, bægb Jdeog vrhJthlt lJt cl;t bftlle sub, Mvum MxuNlLþk J;obtl bt¤Ïþk ;igth :Gþk Au. 114 suxjtk MvumJtuf (MvumNxjle cnth vK ;ule mt:u òuztguje yJM:tbtk ÏþÕjt yJftNbtk fhJtbtk ytJ;e ftbdehe) ylu htuctule b’’:e MvumNxjLþk bt¤Ïþk 291 Vqx jkctR ylu 2,84,000 rfjtud{tb JslLþk :Gþk Au. MxuNl btxu mtih Wsto yufºt fh;tk ;ultk vtkFegtk 28,800 atuhm Vqxbtk Vujtgujtk Au. jtuÂLakdltk cu J»to vAe Mvum MxuNl btKm btxu hnuJtjtgf cLGþk, ðgth:e MvumNxjbtk mJth :Rlu 15 ’uNlt 167 yJftNgtºteytu Mvum MxuNlbtk hne å˾ât Au ylu yburhftle yJftN mkM:t ‘ltmt¥lt ytkfzt «btKu, Ctuslltk 19,000:e vK J"thu vufux WztJe å˾ât Au.

yt cæþk ;tu òKu chtch, vK 16 ’uNtu Cudt :Rlu Ã\ÚJele Wvh RLxhluNlj Mvum MxuNlbtk yuÔþk ;u ~þk htk"e hÌtt Au? ;ult DKt sJtc Au. Mvum MxuNl Ã\ÚJele ytmvtm afhtJt juðþk ntuJt:e, Wvd{n ;hefule ftbdehe ;tu còJe Nfu- sub fu skdj, Fu;e ylu ceS yluf ctc;tu btxu Ã\ÚJele ;mJehtu juJtLþk ftb- vK Mvum MxuNlltu BþÏg Wvgtud CrJ»gle jtkct yk;hle yJftNgtºttytu btxu yF;ht ylu ;igthe fhJtltu Au. ;ubtk jtkct mbg Mþ"e yJftNbtk hnuJtlu fthKu yJftNgtºteytu vh :;e ymh:e btkzelu Ctir;f-hmtgK ylu SJ rJ¿ttllt ceò yluf «gtudtultk yJftNbtk fuJtk vrhKtb ytJu Au, ;u rJNu m;; mkNtu"ltu :;tk hnu Au. mt:tumt:, Ã\ÚJe vhlt jtuftulu rJ¿ttl «ðgu ytf»toJt ylu ;ublu NiûtrKf ¿ttl ytvJtle «Ô\r•t vK JF;tuJF; :;e hnu Au. sub fu, DKe JF; Mvum MxuNl vh hnulth yJftNgtºte RLxhluxlt btægb:e atu¬m mbgu Ã\ÚJeJtme ct¤ftu mt:u mkvfobtk ytJu Au ylu ;ublt mJtjtult sJtc ytvu Au.

‘ltmt¥ mrn; Gþhtuv, hrNgt, fuluzt, òvtl suJt ’uNtule yJftN mkM:tytu yt «tusu¾x mt:u mkf¤tguje Au. yu mtilu jtdu Au fu CrJ»gbtk ak÷ ylu bkd¤ vh mbtlJ «Jtmbtk ytJlthe yzaKtule ytdtu;he aftmKe btxu RLxhluNlj Mvum MxuNl W•tb M:¤ Au.

‘Ã\ÚJe:e 240 btRj ’qh hnelu su NeFJt b¤u Au, ;u ¿ttl Ã\ÚJe:e 2,40,000 btRj ’qh hnujt ak÷ Mþ"e fu yu:e ytd¤ vntukaJtbtk D½þk Wvgtude leJzu yub Au.¥ yuÔþk Mvum MxuNlbtk ftb fhe ytJujt yJftNgtºte (fbtLzh) btRf Velfeyu ‘ltmt¥le JucmtRx vh sKtÔGþk nðþk. ‘ltmt¥le JucmtRx vh Mvum MxuNl ylu Ã\ÚJe vh:e Mvum Nxj ðgtk dGþk ntug ;tu yu Nxj lhe ytkFu fuJe he;u òuR Nftg ylu ytftNbtk ;ulu ¾âtk Ntu"Ôþk yuLþk btdo’Nol vK ytvJtbtk ytJu Au.

’mbe J»todtkXle ytmvtm, MvumJtuf ’hrbgtl yuf brnjt yJftNgtºte:e xqjrfx FtuJtR dgtlt ylu vtKeLþk hemtgfrjkd fhelu yJftNgtºteytu btxu veJtLþk vtKe ;igth fh;e «Ktrjbtk dzczlt mbtathtu vK ytÔgt Au. A;tk, Mvum MxuNlltu huftuzo yufk’hu DKtu Ws¤tu hÌttu Au.

10 J»tolt ytGþ»gbtk 57,309 JF; Ã\ÚJele «’rûtKt fhe åËfuÕþk RLxhluNlj Mvum MxuNl dtu¤tfthlu c’ju me"e jexebtk dr; fhðþk ntu;, ;tu yu MËgobt¤tlt (nJu ÇË;ÃËJo dKt;t) AuÕjt d{n ÃÕþxtulu vK JxtJelu ¾âtkLþk ¾âtk lef¤e dGþk ntu;. vK ;uLþk ftb ytJe mVh fhJtLþk ln´, ;ule ;igthe btxu bLþ»gò;lu mßs fhJtLþk Au.