:b vtLk > r;o

lk Jtkal lJt rJathtu

rJttl mtbult nwbjt btlJmbtslu yk"fthGdbtk jE sNu

" btao ytuV ylhel & zef xuJol (ytumVzo GrlJrmoxe um, 2005)

rJttlltu rJhtu" vtuMxbtuzoleMxm (yLytrlf;tJt’eytu) fhe htt Au. yn yu gt’ htFeyu fu ;uytu btt xufltujtuSltu ln vhk rJttlltu vK rJhtu" fhe htt Au. cLlu Jau Cu’ Au. rJttl yu mglu t; fhJtLk mt"l Au, gthu xufltujtuS rJttlltu gJntrhf Wvgtudtu FtuJtLk mt"l Au. xufltujtuS btlJ mbtslu ntrlfthf ntuR Nfu fu btlJ;le mknthf ntuR Nfu Au vhk rJttl ;tu fw’h;lu mbSlu ;ult rlgbtu Ftuu Au. vtuMxbtuzoleMxTm ytrlf;tlt rJhtu"eytu Au ;uJe rJttllt vK rJhtu"e Au. ;uytule mti:e btuxe ymh mtrng ylu ftytult tutbtk vze Au. mbtsNtMt ylu Er;ntmle NtFt vh vK ;ule ymh vze Au. DKt ygtmeytulu vtuMxbtuzoleMxtuyu rJttllt rJhtu"e fhe ’e"tk Au. yt vtuMxbtuzoleMxtubtk btEfj Vwftu, juxtoz (subKu rJttl vh nwbjtLk lu\J jek Au) zuhezt, {ltujtxwh Jduhult ltbtu Ke;t Au. yburhftlt heatzo htuhxeltu vK ;ubtk mbtJuN :tg Au. heatzo htuhxe yuk r;vt’l fhu Au fu ftuR mg Au s lne vhk sw’t sw’t mgtu ntug Au ylu suytu mg FtuJtbtk vzt Au ;uytu sqlt sbtltlu Jde hnultht ynkfthe jtuftu Au. rJttl ;ule rJrNX v"r; tht btt yuuf mglu Ntu"Jt gNej hnu Au. YJtftoKle cu mtae :eghe ntuR lt Nfu. Ejux[tubuluxeb fu :btuoztgltbemlt vhMvh rJhtu"tCtme cu rlgbtu lt ntuR Nfu. \Je Mhsle ytswctsw Vhu Au ylu Mhs \Jele ytswctsw Vhu Au ;u cLlu Jt;tu yufmt:u mtae ntuR lt Nfu. ytb heatzo htuhxe rJttl rJtult xeftbtk ntMgtMv’ ’jej fhu Au. rJttl yuf mglu Ntu"u Au.

mtgLxeVef ytucsuxeJexe vh nwbjtu

vtuMxbtuzoleMxtuyu rJttlle ytucsuxeJexe (JMjrt;t) vh mti:e btuxtu nwbjtu fgtuo Au. ;uytult b;u Jittrlftu rJttllt rm"tk;tulu Ftue ftZ;t l:e vhk ;ule halt (fLMx[fNl) fhu Au- yuxju fu rJttllt rlgbtu Jittrlftult bdsle halt Au y:Jt ;uble mtbtSf halt (mtuNeyj fLMx[fNl) Au. ytJe btLg;t ntuJt A;tk vtuMxbtuzoleMxtu rJbtlle BmtVhe fh;t zh;t l:e ylu rJbtl sulu yt"thu atju Au ;u :btuoztglubemlt rm"tk;tu mtbtSf xalt ntug ;tu ;bu ~k fhJt rJbtlbtk BmtVhtu fhtu Au ;uJtu mJtj ;ublu fhtu ;tu ;ultu sJtc ytve Nf;t l:e. ;uytu yub vK sKtJu Au fu rJttllt rlgbtu M:, ft ylu M:trlf fah mt:u ck"tgujt Au. ;uytu yub fnu Au fu ck ttl ylu Bgtu yu mtvut (hejuxeJ) ntug Au. ;uytu yuJtu ntMgtMv’ ’tJtu fhu Au fu rJttlLk mg M:trlf ttl:e arZgtk l:e. u M:trlf jtuftu ;u;btk btl;t ntug ;tu ;ulu rJttlu mg btlJtLk? Jtytu vtmu htudtule ’Jt fhtJJtle? Je rJttlLk ttl yucmtuGx ntuk l:e. vhk hejuxeJ ntug Au.

;tu ~k YJtftoKltu rm"tk; Cth;btk mtatu ylu rc{xlbtk Ftuxtu ntug Au? ;u mJogtve ntug Au ;u ftuR ’uNlt fah mt:u vK mkftgujtu l:e. yjc•t Jittrlftult fuxjtf Bgtu, yrCtgtu, vtvt;tu, dbt-yKdbt ntuR Nfu Au vhk yn Bg Btu yu Au fu ;uytu su mkNtu"l cnth vtzu Au ;ule aftmKe ;tu rJttllt ytucsuxeJ "tuhKtu btKu s :tg Au. ;ubtk Jittrlf dbt-yKdbt, vtvt;tu fu Bgtu uJtbtk ytgt l:e. Jittrlf Bgtkfl ytucsufxeJ ntug Au vhk vtuMxbtuzoleMxm M:trlf fah ylu M:trlf jtuftule he;Ct;tult yuxjt c"t btunbtk Au fu ;uytu Wvhle ctc; MJefth;t l:e. ;uytult rJttl rJhtu"e rrck’w:e vgtoJhKlt VLztbuLxjeMxtulu bt vze dR Au. ;uytu sd;lu catJJt cnth vzt Au ;u:e yBf ctc; Jittrlf he;u mtae Au fu ln ;u KJtle ;ublu vze l:e. ;uytu btt ;u lir;f he;u (yu:efje) mtae Au fu ln ;u Kelu s vgtoJhK catJtlt ytk’tujltu QCt fhu Au.

ytrlf ’Jtytultu vK ;uytu rJhtu" fhu Au fthK fu ;ule ytzymhtu ntug Au. vhk ytrlf ’Jtytult ymkg Vtg’tytu ntug Au ylu ;ult Vtg’tytu ylu ;ule ytzymhtu Jau mkjl mt"elu ;u juJtle ntug Au.

yuljtExlbuLxlt Bgtule rJY"

yt M;flt juFfle vtuMxbtuzoleMx mtbu yuf btuxe xeft yu Au fu ;uytu vrb sd;btk :R dgujt yuljtExlbuLx (1680:e 1800) Gdlt Bgtule rJY" Au. yt vrb sd;btk yt mbg ’hrbgtl jtufNtne, rJttl, btlJ MJt;kg, mbtl;t, ck;t, rJttl Jduhu Bgtultu sLb :gtu. "buo QCt fhujt , t:olt, F{eM;e Yytu btxultu yt’h, ytttkrf;;t, JzejNtne, mtbk;Ntne Jduhu Bgtultu ltN :gtu. vtuMxbtuzoleMxTm yub btlu Au fu rJ’uNe yuljtExlbuLxlt Bgtuyu vrblt ftujtuleytjebltu vtgtu QCtu fgtuo ylu jtuftuLk NtutK :tg ;ule rbft QCe fhe. uLa heJtuGNl (1789) suKu ytr:of Bgtulu vAtzelu sd;lu MJ;kt;t, ck;t ylu mbtl;tlt Bgtule DtutKt fhe ;uKu s tLmbtk tkr; vAe rnkmtLk ylu ’blNtneLk htg Qk fGO yub vtuMxbtuzoleMxm btlu Au vhk yt c"tbtk rJttl btlJSJlbtk yzeFb he;u yuf dr;Nej ;•J ;hefu QCGO Au. ;uKu btlJytGg J"tGO Au ylu yltsLk bcjF Wvt’l N cltGk Au. Je rJttl yu mgNtu"lLk mt"l Au ;ulu xufltujtuS:e sw’t vtzJtle sYh Au. Jittrlf Ntu"tu yu btlJ"le ykr;b vu’tN Au ylu nJu vrbsd;btk vtuMxbtuzoleMxtult J;t vtKe :gtk Au. ;uytu yuxje frXl ylu ’wctuo" Nijebtk jFu Au fu ;ublt jFtKlt yluf y:tuo lefe Nfu Au. yt:e nJu yufuzubef Jotubtk vK ;uble r;Xt ;rgu sRlu cuXe Au. yt M;flt juFfltu yuf mti:e btuxtu Btu yu Au fu su mgle ;bu Jt; fh;t ntug ;u btxu Jittrlf htJt ntuJt uRyu. mtgLxeVefx yuJezLm rJlt ftuR rJ"tllu btle lt Nftg.