lJtsqle

mtrnðgfthltu mbts"bo & ÏþÆthe ylu dÆthe Jåaule Cu’huFt vt;¤e ntug Au

rm•tuhlt ’tgftle Jt; Au. mturJgux hrNgtle mV¤ mtBgJt’e ¢tkr;Lþk sqXt½þk Cth; mrn; yluf ’uNtubtk æþb batJðþk nðþk. Cth;lt Nnuhe rJM;thtubtk ctirØf ’uFtJt btxu mtBgJt’e :Ôþk yu Ntuxo fx n;tu. hBËsbtk A;tk måatRlt ÃËht Jsl mt:u fnuJtðþk nðþk fu ‘GþJtlebtk ftuR mtBgJt’e l ntug ;tu yule rak;t fhJe vzu... ylu mbsK ytÔgt vAe su mtBgJt’e hnu ;ule rak;t fhJe vzu.¥

hrNgtbtk fnuJt;e «òfeg ¢tkr; vAelt ’tgftytubtk mukfztu jtuftu øþb :R dgt. lu;t ht»x[ :R cuXt ylu lu;tltu rJhtu" ’uN÷tun dKtJt jtøgtu. yu btntujbtk, 1918btk sLbujt hrNgl GþJtl yuju¾ÍtLzh mtuÕÍurlðmellu vK mhfthe mòltu Ctud clÔþk vzâwk. ceò rJµGþØ ’hrbgtl rnxjhlt miLg mtbu jztRbtk W;hlth mtuÕÍurlðmelltu øþltu yu n;tu fu ;ubKu yuf rbºtlu jFujt vºtbtk hrNgtlt ytvÏþ’ «BþF òumuV M;trjlle xeft fhe n;e. yt dkCeh øþlt c’j bthÍqz ylu ftLËle ftgoJtne vAe 1945btk mtuÕÍurlðmellu sujJtmle mò :R. ytX J»to Mþ"e ;ublu hrNgtle rJrJ" sujbtk fu’e ;hefu hnuÔþk vzâwk. ‘øþjtd¥ ;hefu ytu¤Ft;e sujltu rlJtm ;ublu Jæþ dkCeh øþlt btxu «uhJtltu n;tu. yu øþltu yuxju s;u ’ntzu ;ublu mtrnðgLþk ltucuj vtrh;tur»tf ylu vAe ’uNJxtu yvtJlthe f]r;ytultu sLb.

ytX J»tolt sujJtm vAe ;ublu ytSJl «’uNJxtu ytvelu ;u mbglt hrNgtlt yuf «tk; (yðgthu MJ;kºt ht»x[) fÍtfM;tlbtk btufje ’uJtgt. ðgtk DKt mbg:e Nhehbtk Vujt;t hnujt fuLmhu cnth ’uFt ’e"e. mtuÕÍurlðmelle ntj; yuxje dkCeh cle fu ;ublu ytuvhuNl btxu ;t~fk’ jtJJtbtk ytÔgt. mV¤ ytuvhuNl vAe mtuÕÍurlðmellu Vh;tu dt¤egtu Zejtu :gtu. ;ubKu yuf rlNt¤btk rNûtfle ltufhe MJefthe ylu htºtu AtltAvlt ftuRlu Fch l vzu yu he;u juFl fhJt jtøgt.

ltucuj vtrh;tur»tflt mbthkCbtk mtuÕÍurlðmelu fÌtwk nðþk fu ‘sujbtk:e Aqxât vAe 1961 Mþ"e buk l¬e fGþO nðþk fu bthtu jFujtu yuf vK Nç’ ln´ AvtÔþk. yuxÕþk s ln´, btÁk jFtK clu ðgtk Mþ"e ftuRlu JkatJeN vK ln´.¥ vhkðþ vtu;tlt sujJtmlt yLþCJtu "htJ;e lJjf:t ‘Jl zu Rl " jtRV ytuV RJtl zurlmturJa¥ ÃËhe fgto vAe mtuÕÍurlðmel Ntk; cume N¾ât ln´. ;ubKu yuf «ftNllu lJjf:tle «; c;tJe. yu mbg Mþ"ebtk M;trjlle Gþd yt:be å˾âtu n;tu. rlrf;t ÏþùuJ suJt hrNgl lu;tyu mtBgJt’e vturjx çGþhtubtk mtuÕÍurlðmelle f]r;le ;hVuKbtk òuh’th hsqyt; fhe ylu fÌtwk fu ‘ytvKt mtibtk yuf M;trjlJt’e cuXujtu Au. bthtbtk vK. ytvKu ;ulu szBˤbtk:e ntkfe ftZJtu òuRyu.¥

ÃËht htsfeg mb:ol ylu :tuze ftxAtkx mt:u 1962btk «dx :guÕþk ‘Jl zu Rl " jtRV ytuV RJtl zurlmturJa¥ ÏþùuJlt hrNgtbtk ÏËc JkatGþk, måatR ytjuFJtle rnkb; c’j aatoGþk ylu Nt¤tytult yÇgtm¢bbtk vK M:tl vtBGþk. vhkðþ 1964btk ÏþùuJlt Ntmlltu yk; vAe mtuÕÍurlðmel btxu Vhe:e fXKtR NÁ :R. hrNgtle òMËme mkM:t fuScelt ytkxtVuht NÁ :R dgt. yuft’ lJjf:tle nM;«; ;ubKu sÃ; fhe. hrNgtbtk mtuÕÍurlðmelle f]r;ytu CKtJJt fu JtkaJtLþk ;tu Xef, lJe f]r; «ftrN; fhJtLþk yN¾â cLGþk. vrhÂM:r; yuxje n’u JKme fu 1970btk mtuÕÍurlðmellu mtrnðgLþk ltucuj vtrh;tur»tf ònuh :Gþk, ðgthu mbthkCbtk MJezl sJtle ;uble ;igthe l n;e. ;ublu jtdðþk nðþk fu yuf Jth ’uN Atuzât vAe Vhe hrNgtbtk vd BþfJt ln´ b¤u. hrNgtlt mtBgJt’e m•tt"eNtuyu yuJtu Jajtu hM;tu ftZTgtu fu btuMftule MJezeN yujae fauhebtk ltucuj vtrh;tur»tf ytvJtltu mbthkC gtuòg! vhkðþ MJezeN mhfthlu ;u bksqh l nðþk. mbthkCbtk dgujt vºtfthtubtk:e ftuR ytzwkyJ¤wk jFu ylu bntN¾;Nt¤e hrNgt mt:u MJezllt mkck" cdzu ;tu?

mtuÕÍurlðmelu vtrh;tur»tf mbthkCbtk Mxtufntub sJtltu RLfth fhelu ytsle Dxlt ftj Wvh Xuje n;e. ;ublu su cef n;e, ;u ath J»to vAe mtae vze. 1974btk fuScelu ;vtm ’hrbgtl mtuÕÍurlðmel vtmu:e ‘øþjtd ytrfovujudtu¥lt vnujt Ctdle «; b¤e ytJe. hrNgtle sujlt Jmbt yLþCJtu jR åËfujt 227 fu’eytultk rJd;Jth rlJu’l mrn; ceS DKe yir;ntrmf mtbd{e ylu ò;yLþCJ vh:e mtuÕÍurlðmelu ‘øþjtd¥Lþk raºtK fGþO nðþk. vtu;tlu s ’uN mbS cuXujt hrNgtlt lu;tytu ylu ;uble òMËme yusLme fuScelt b;u yt ’uN÷tun n;tu. yu øþlt c’j mtuÕÍurlðmelle "hvfz fhelu ;uble vtmu:e hrNgtLþk ltdrhfðJ AelJe juJtbtk ytÔGþk ylu ;ublu sbole "fuje ’uJtbtk ytÔgt.

’uNrlftj vAe yburhftbtk mtuÕÍurlðmelu øþjtd ‘ytrfovujudtu¥lt ºtK Ctd jFelu ’wrlgtChbtk Ïgtr; bu¤Je. yburhftbtk hnelu vK ;ubKu hrNgt «ðgultu «ub ò¤Je htÏgtu. 1990btk mturJgu; hrNgtlt rJDxl vAe ;ublu lJumh:e hrNgtLþk ltdrhfðJ ytvJtbtk ytÔGþk. 1994btk ;u vðle mt:u hrNgt vtAt Vgto. hrNgtbtk ;ubKu 1905 ylu 1917le cu ¢tkr;ytultk ’w»vrhKtb btxu yu mbglt hrNgtbtk bn•Jltk M:tl "htJ;t gnw’eytulu ’tu»te XhtJelu rJJt’ sdtzâtu. hrNgt «ðgult vûtvt;lu fthKu vK ;uble yJthlJth xeft :;e hne. Ôjt’ebeh Ãþr;l suJt fuScelt ÇË;ÃËJo yVmh hrNgtlt «BþF cLgt, ðgthu hrNgtLþk dtihJ Ãþl&M:trv; fhJtlt Ãþr;llt «gtmtule mtuÕÍurlðmelu «Nkmt vK fhe. A;tk, 3 ytudMx, 2008lt htus ;ubLþk B\ðGþ :Gþk ðgthu mti:e Jæþ WÕjuF ;ublu hrNgt÷tune dKelu fhJtbtk ytJuje ’uNrlftjle mòltu :gtu n;tu.

mtuÕÍurlðmel:e cu vuZe vAelt lJjf:tfth ytuhntl vtBþfltu mbg sw’tu, M:¤ sw’wk. A;tk, 2005btk ;ubKu V¾; yuxÕþk s fÌtwk fu ‘30 nòh ðþfo ylu jtFtu ytbuorlglle (sqlt ytuètubl mtb{tßgbtk) yn´ f;j :R n;e. yule Jt; ftuR fhðþk l:e. yuxju buk fhe.¥ yt rJ"tl:e yuf mJtgt ln´, vK ’tuZt ht»x[Jt’e Jfeju ;uble vh Vtus’the fum fgtuo. mhfthlu VtJðþk szâwk. vtBþfltk ÃþM;ftule ntu¤e :R ylu ;ublu ’uN AtuzJtle Vhs vze. ;ubltu BþÆtu yuxjtu s n;tu fu ’uNbtk yrCÔg¾; MJt;kºg ntuÔþk òuRyu ylu ÇË;ft¤ rJNu Jt; fhe NfJt suxje MJM:;t ylu btuf¤tN ntuJe òuRyu. ðþfeoyu vtBþflu mò :R Nfu yu btxu lJtu ftg’tu cltÔgtu. vK Gþhtuvegl Gþrlglbtk C¤Jt btd;t ðþfeo vh Gþrlgl mrn; rJµChbtk:e ’ctK ytÔGþk. ytFhu ;ublu vtBþf mtbultu fum vz;tu BþfJtu vzâtu ylu 2006btk vtBþf ltucuj vtrh;tur»tf bu¤Jlth vnujt ðþfo cLgt. ;ult:e ðþfeolt Ntmftulu dtihJltu yLþCJ :gtu nNu fu yvbtlltu yu ;tu yu s òKu.

vtBþf ylu mtuÕÍurlðmelle Jt;tu mhfthe mtrnðg yft’belt jtCt:eo clJt btxu ;jvtvz ylu mtnucle yuf beXe lshlt ytftkûtw juFftule ÇËrb øþsht;btk y«Mðþ; jtdu Au?