ntuxjtEl

2010le mtjbtk ft~behlu ytkafe juJtltu vtrfM;tle vuk;htu
ft~behlu nkbuN btxu øþbtJe ’uJtle ;igthe :E dE Au

mMvuLm ltxfltu ºteòu ylu ytFhe ykf nkbuNt æþ{òhe ÃËKo ntug Au. yuftyuf vjxt;e Dxltytult ;tKtJtKt r:guxhbtk cuXujtk «uûtftubtk ;kdr’je J"thu Au. fkEf ytÔþk s vtrfM;tl îtht ft~behbtk ajtJt;e «tu¾me Jtph (vhtuût GþØ)btk vK cLGþk Au. J»ttuo vqJuo rÍgt Wj nfu ‘ytuvhuNl xtpvtf' ltbu ft~beh ltblt mVhsllu nzv fhe juJtle su gtuuslt Dze n;e ;u nJu ytFhe ;c¬tbtk Au.

ltxfltu yk; ;tu ÃËJo rl"tohe; ntug Au. vhkðþ vtrfM;tl îtht mhn’u CsJtE hnujtk jturngt¤ z[tbtbtk ;tu htus lJtk vrhKtb hatg Au ylu nJu ;tuu vtAtu yuf N¾;Nt¤e rJjl Wbuhtgtu Au. ytumtbt rcl jt’ul. yt mtW’e ltdrhf ©ebk; ctvltu lcehtu Au vK fèh EMjtb vk:e Au ylu ;ultu blMËctu rnL’wM;tllu rnkmtle ntu¤ebtk vjtuxJtltu Au. vtrfM;tlle FwrVgt yusLme ytE.yum.ytE., j~fh yu-;tugct, ;trjctllt lu;tytu Jduhuyu b¤elu Cth;lu CtkdJtltu vt¬tu blMËctu Dzâtu Au.

;tsu;hbtk mtkvzujt lJt ynuJtj Bþsc rJµlt yt ‘btuMx JtuLxuz xuhrhMx'yu 2010le mtj Mþ"ebtk (cu J»tole yk’h) ft~beh ylu jztFlu Cth;:e yjd fhe ltkFJtltu ÷Z rlùg ònuh fgtuo Au. :tuzt brnlu ÃËJuo Ftxwob Ft;u b¤uje yuf øþÃ; cuXfbtk yuJtu rlKog juJtgtu Au fu lJumh:e hatgujt ÔGËn «btKu Ízve vdjtk jElu 2010le mtjbtk ft~behlu Cth;:e yjd vtze ’E vtrfM;tl mt:u Cu¤Je ’uÔþk ylu jztFltu fçòu aellu mtukve ’uJtu.

cu s J»tolt xqkft dt¤tbtk vtu;tltu bfm’ vth vtzJt ytumtbt rcl jt’ullt sq:u yðgk; ÍLËle væ"r; yvltJe Au. vnujtk ;c¬tbtk sBBþ-ft~behbtk:e rnk’wytulu JeKe JeKelu mtV fhe ltkFJtbtk ytJNu y:Jt ;ublu yt «tk; Atuze sJt Vhs vztNu. Wvhtk; ºttmJt’e sq:tulu mnfth ytvJtlu c’ju Cth; mhfthlu JVt’th hnultht Cth;eg BþÂMjbtule vK f;j fhJtbtk ytJNu. yt ÔGËn «btKu ©eldhlt FeK «’uNbtk ;tuu jtkct yhmt:e fðjuytb atÕþ s Au. vtAjtk A brnltbtk ymkÏg rnk’wytulu Xth bhtgt Au. ßgthu rnL’w ylu BþÂMjb Mºteytulu vfze jE ;ubltu Wvgtud yVDtl ylu Mþ’tle mirlftule nJm ÃËhe fhJt btxu :tg Au. ft~behbtk nJu btuxtvtgu rJ’uNlt Ctzq;e mirlftu ftgoh; Au yu Jt; ftuuElt:e yòKe l:e. Cth;eg j~fh mtbu jz;tk yt mirlftulu ;:t ºttmJt’eytulu NhehMþF ytvJt øþjtbele ’Ntbtk hFt;e GþJ;eytulu dCovt; fhtJJtle vK Aqx l:e yvt;e. ºttmJt’eytu yuÔþk EåAu Au fu ytJt WCzf ò;eg mkck"tulu fthKu vu’t :guje nhtble ytujt’ CrJ»gbtk Cth; rJhtu"e ytd ytuf;t ºttmJt’eytule mkÏgtbtk J"thtu fhNu. yuxÕþk s ln´, yt he;u ;tuu EMjtblt VujtJt btxu sYhe JVt’th Mºteytule ytFe Vtus Fze fhe NftNu.

ºteò ;c¬tbtk ft~beh ylu rnbtaj «’uNbtk yjd yjd rJM;thbtk ÎËmujt ºttmJt’eytu Cth; mhfthlt ;btb mkM:tytulu rlNtl cltJNu. Ebth;tu, Jtnltu, rJ¼w; b:ftu, huÕJu MxuNl, vtuMx yturVm, cukf fauheytu vh m;; Awxtk AJtgt nwbjt :;t hnuNu.

atu:tu ylu ytFhe ;c¬tu mti:e Jæþ F;hltf ylu rlKtogf mtrc; :Nu. yt ;c¬tLþk bn•J yu he;u vK J"e òg Au fu ;ubtk aele miLgle btuxu vtgu b’’ juJtNu. rcl jt’ul yuJe gtuslt Dze Au fu atu:t ;c¬t ’hrbgtl vtrfM;tl ylu aellt j~fhe yr"ftheytu yufceòlt mnfth:e yuJtu ÔGËn Dze ftZu fu ft~beh ylu rnbtaj «’uNbtk yt;kf VujtJltht ºttmJt’eytulu Aqxtu ’tuh b¤e òg ylu Cth;eg multlu dVj;btk htFe jztFlu rJÏþxw vtze ’uJtg. fthtftuhb Dtxbtk:e mh¤ btduo Cth;btk yk’h Mþ"e «JuNe Nftg ;uJe lJe jtursÂMxf jtEl ;igth fhJtbtk aellu ÏËc hm Au.

CrJ»gbtk ael Cth; vh nwbjtu fhu ;tu Cth;eg rnL’w yultu sçch rJhtu" fhu vhkðþ BþÂMjb «ò aellu JFtuzu lrn yuJe Ju;hKbtk ael htau Au. vK aele lu;tytulu Fch l:e fu c"t Cth;eg BþÂMjbtu fkE dÆth l:e. J;llu btxu fwhctle ytvltht BþÂMjbtu vK Cth;btk btuxe mkÏgtbtk hnu Au. jtkcu dt¤u aelle gtuslt yuJe Au fu vtrfM;tllu Cth;lt ytæþrlf, c¤Jtl j~fh mtbu jzJt vtltu aZtJe mr"gthtu ytve vtA¤:e vtu;tLþk "tGþO fhtJe juÔþk yðgthu vK aelu yuJe Nh;tu ;tu fhe s htFe Au fu ft~beh btxult «gtmtubtk mntgYv :Jtlt c’jtbtk vtrfM;tl mbd{ jztF «’uN aellu mtukve ’uNu.

yuf ;tò rbjexhe ELxurjsLm rhvtuxo «btKu aelu fthtftuhb ntEJu vh ;ult j~fhe Jtnltule yJhsJh J"the ’e"e Au. Cth;eg mhn’e atufe rJM;thbtk Abfjt fhelu rnbtaj «’uNle yk’h ÎþmtzJtbtk vK ael vtrfM;tllu b’’ fhe hÌtwk Au.

mti:e atukftJlthe Jt; ;tu yu Au fu ’tgft ÃËJuo Cth;u vtuFhK Ft;u y½þ "ztftu fgtuo vAe ;h; s vtrfM;tle ylu aele fbtLzhtu Jåau yuf cuXf gtuòE n;e ylu ;ubtk rÍgt Wj nflt mbgbtk Dze ftZJtbtk ytJujt ‘rvLmh Ãjtl'ltu ybj fhJtltu rlKog juJtgtu n;tu. yt »tzgkºt «btKu vtrfM;tlu ft~beh mhn’eg «tk;tubtk rJrJ" M:¤u yt;kfJt’eytulu Îþmtze lJt btuhat FtujJtlt n;t ;tu yu s dt¤tbtk ael jztFlt chVejt vntze rJM;thbtk ÎËmvuX NY fhu ;uJe ;sJes :E n;e. yufJth ft~beh htßgbtk:e rnL’wytulu ;duze bqfJtle ftbdehe ytxtuvtE òg vAe mbd{ «tk;btk vtkabe f;trhgtlu Îþmtze ft~behltu fcòu jE juJtle vuhJe vtrfM;t fhe hÌtwk Au.

AuÕjt vk’h J»tobtk ftuR y÷~g ’ctK leau Cth;le ft~beh ler; Ftzu dR Au. ftuR fthK Jdh Zeje,vtuax ylu hûtKtðbf cle dR Au. lhrmpn htJlt sbtlt:e ft~behlu yjrJ’t fhJtltu ;Étu dtuXJtR hÌttu ntug yuJe Atv vzu Au. sBBþ-ft~behlt btbjtbtk Cth; Vrhgt’e Au,A;tk ;u ythtuvele sub J;uo Au. vtrfM;tl ÎËmKFtuh ylu yt¢bKfth Au, A;tk ;u ytvKlu ’cztJu Au. vtrfM;tl vtu;tlu ~þk òuRuyu Au ylu ~þk l:e òuRðþk yu rJNu MvÐ Au,ßgthu Cth;lt Ntmftu ;tu d¤wk FtukFthelu Jt; fhJtLþk s ÇËje dgt Au. vtrfM;tl mt:ule Ntkr;Jt;tobtk zdju lu vdju Cth;u lbðþk òuÏGþk Au. vtrfM;tl ;tu fnuNu fu sBBþ-ft~behlt ºtK xwfzt fhelu ft~beh FeK ybthu nJtju fhe ’tu y:Jt mbd{ sBBþ-ft~behlu Cth; cnthlt MJtg•t «’uN ;hefu ònuh fhtu y:Jt mhn’tu lhb cltJelu Bþ¾;vKu yJhsJhle Aqx ytvtu.mhfth ytbtk:e ¾âtu rJfÕv MJefthJt ;igth :Nu ?

su ÇËrble hûtt btxu Cth;lt cnt’wh sJtltuyu vtKele sub jtune ÔntJe ’eæþk Au, su ÇËrble hûtt btxu ’uNle vuxu vtxt ctk"elu SJ;e «òyu ycòu Yrvgt Faeo ltÏgt Au yu ÇËrb htsfeg mtu’tctSle sKm cle l Nfu. ft~behle mbMgtltu Wfuj yult vhltu Cth;ltu ykfwN ytuAtu fhJtbtk l:e, cjfu Jæþ mF; cltJJtbtk Au.

vtrfM;tl ft~behlt BþÆu NYyt;:e s yt¢bf hÌtwk Au. Cth; vtmu:e sBBþ-ft~beh ÏËkaJe juJt btxu yuKu htsfeg,htsîthe ylu j~fhe yu ºtKu btuhau m;; nÕjt fgto Au. 1971btk ÃËJo vtrfM;tl Aqxwk vzelu ckdjt ’uN cLGþk ðgth:e yule ÔGËnhalt c’jtR Au, vhkðþ WÆuN l:e c’jtgtu. «:b yuKu vkòcbtk NeF yt;kfJt’lu xuftu ytÃgtu ylu 1989:e ft~behbtk «tu¾meJtuh atÕþ fhe.Cth;lu øËkaJtztbtk ltFJt ylu yÂM:h;tle CtJlt JfhtJJt yuKu ’uNChbtk yt;kfJt’e f]ðgtu fhtÔgtk. Cth;le vhkvhtd; jNfhe mhmtRltu Au’ WztJe ’uJt yuKu y½þctuBc cltÔgtu ylu sd;lt ’uNtu mtbu ft~behlu yKwGþØlt fuL÷rck’w ;hefu ae;GþO. LGþ gtufobtk 11 mÃxuBchle Dxlt vAe yburhftlt ’ctK leau yule Ct»tt c’jtR Au, vhkðþ ler; ylu he;hmb yule yu s Au. yt;kfJt’e f]ðgtu:e Cth;lu jtuneÕþntK fhÔþk,lbtJÔþk ylu leae Bþkzeyu bkºtKtlt xucj vh ytJJt btxu bsçËh fhÔþk yu vtrfM;tlltu W’uN Au. fblmecu ft~behbtk ytsu yuJe mhfth Au su ‘nerjkd xa¥lt ytuXt leau yt;kfJt’eytu «ðgu ÏþÕjuytb mntLþÇËr; htFu Au. Cth;eg VtuSytult ftr;jtulu Cth;lt s vimu mhvtJ ytvJtbtk ytJu yuJe yJ¤e dkdt ft~behbtk Jne hne Au.

vtrfM;tlu atjtfeÃËJof yuÔþk Jt;tJhK vu’t fGþO Au fu sBBþ-ft~behlt btbju ctk"Atuz fhJtle,lbðþk òuFJtle ylu sðþk fhJtle sJtc’the Cth;le s Au,vtrfM;tlu Xtjtk Jaltu rmJtg f~þk ytvJtLþk l:e,su b¤u yu rFMmtbtk s BËfJtLþk Au.

mti:e vnuje sYh yt yufvûte Cth;rJhtu"e Jt;tJhKlu ;tuzeVtuzelu rJFuhe ltFJtle Au. sBBþ-ft~behle ykfwNhuFt lfNt vhle ftÕvrlf jexe l:e,vK vtu;tle ;btb ;tft; jdtJe ’e"t vAe vtrfM;tl bu¤Je-bu¤Jelu fuxÕþk ft~beh bu¤Je Nfu yule bgto’t c;tJ;e huFt Au. Cth;u vtrfM;tllu ÃËAÔþk òuRyu fu su ÃËJo vtrfM;tl ;btÁk yzæþk ykd nðþk yulu ;bu FtuR Nf;t ntu ;tu su f’e ;btÁk nðþk s ln´ yu sBBþ-ft~behlu btxu ytxjt W"tbt Ntlt fhtu Atu ? Cth;lt rJCtslle gtusltbtk sultu WÕjuF mhFtu lntu;tu yuÔþk sBBþ-ft~behLþk hsJtzwk ;bthe "tuhe lm ¾âtk:e cle dGþk ? ;bu ft~behlt Bþmjbtltule rak;t fhtu Atu ? ybu vtrfM;tllt rnL’wytule Jt; ftZe~þk ;tu ;blu sJtc ’uJtu Cthu vzNu.mhuhtN vtrfM;tlle òKu Au fu vtrfM;tle j~fh vtu;tLþk Jaom ftgb htFJt ylu vtrfM;tle htsfthKeytu vtu;tle rl»V¤;t vh:e «òLþk ægtl cesu Jt¤Jt btxu ft~behLþk ;tv½þk m¤dðþk htFu Au. cLlu vtrfM;tl yuf n;tk ðgthlt fh;tk yðgthlt Fkrz; vtrfM;tlLþk j~fh Jæþ btuxwk Au yu ~þk c;tJu Au ?

ytsu sBBþ-ft~behbtk yufvK sq: yuÔþk l:e su mbd{ htßg J;e ctujJtltu ’tJtu fhe Nfu. BþV;e btunBb’ mig’ ylu ;uble Ãþºte bnuçþct BþVT;e ;tu ynumtl Vhtbtum Au, ;uble atjajd; yuJe Au su yub btlJt «uhu fu yt ctv-cuxe vtrfM;tle Ftkr"gt Au. Vthwf yç’wÕj ylu ;ubltu ’efhtu ytubth vK mdJzegtu "hb vt¤u Au. Dzefbtk ;uytu rclmtk«’trgf;tle Jt;tu fhu Au ylu ¾âthuf vtrfM;tllt veêw ntug ;uJtu cfJtm fhu Au. nwrhog;lt ;tu ;btb lu;t yjd;tJt’eytule sbt;lt Au yuxju ;uble vtmu:e ftuE yvuûtt htFe s l Nftg.

ft~beh vatJe vtzJt vtrfM;tl Cth; mtbu «tu¾me Jtph Fuje hÌtwk Au. ylu yðgth Mþ"e ytvKt mhn’ mjtb;e ’¤tu ylu Cth;eg sJtltu vtrfM;tllt ’wmtnmltu J¤;tu sJtc ytvJtbtk mV¤ hÌtt Au. vhkðþ nJu btbjtu yuf’b dkCeh cLgtu Au. jkzl:e «ftrN; :;tk mLzu xtEBmu yuJtu ynuJtj ytÃgtu Au fu 700 :e Jæþ ÏþkFth ;trjctl durhjtytu ft~behlt ztuzt, htòihe, Ãþka rJM;thbtk ÎþMgt Au. yt ºttmJt’eytulu rcl jt’ullt yVDtrlM;tllt Ft;ultk fuBvbtk ;tjeb yvtE Au.

suLm rzVuLm Jefjeyu ;tuu J¤e yuJtu Dx&MVtux fgtuo Au fu ft~beh nzv fhe sJtlt AuÕjtk bhrKgt «gtm Yvu vtrfM;tlu 30,000 ;trjctl Ctzq;e mirlftulu mhn’ vth btufjJtle gtuslt cltJe Au. vtrfM;tlle ÏþrVgt yusLmeyu ydtW sBBþ-ft~behbtk Cth;eg vtujem fu sJtllt nt:u nKtgujtk ;trjctle yt;kfJt’eytult mdtklu J¤;h Yvu jdCd cu fhtuz ztujh åËfÔgtk vAe Jæþlu Jæþ Ctzq;e mirlftu ft~behbtk FhtFheltu jturngt¤ skd FujJt ;igth :gt Au. ytbt yVDtle vXtK (;trjctl)le mt:u Mþ’tllt BþÂMjb mirlftu vK òuztgtk Au.

yVDtrlM;tlbtk yburhfl miLglu nkVtJJtbtk mV¤ :gt yuxju ;trjctllt Wðmtnbtk J"thtu :gtu Au. ;u:e ytumtbt rcl jt’ulu nhfðþj BþòrnÆel, j~fhe ;krÍb suJe ºttmJt’e xwfzeytulu Ãþ»f¤ ytr:of mntg ytve ft~behbtk Awxtu ’tuh ytÃgtu Au.

ft~behlu ‘ytk;hht»x[eg BþÆtu cltJelu ºttrn; vûtle ’hrbgtldehe fhtJJt vtrfM;tl bhrKGþk cle dGþk Au. Auf 1950btk GþltExuz luNLmlt «r;rlr" ytuJl rz¾mlu ft~behlt Ctdjt vtzelu BþÂMjb cnwb;eJt¤tu rJM;th yjd htFJtle CjtbK fhe n;e. yt bfm’ vth vtzJtlt nuðþmh s vtrfM;tle øþÃ;ah mkM:t ELxh mJeom ELxurjsLm (ytE.yum.ytE.) «urh; yt;kfJt’eytu ;ub s vtrfM;tle miLg îtht sBBþ ft~behle ykfwNhuFt lSf Abfjtk ylu nðgtftkzle vhkvht Fze fhtE Au. nJu ;tu vtrfM;tle miLg ft~behe ltdrhftule vK NunNhb htFðþk l:e ylu me"tu hnuKtkf rJM;th vh ;tuvbthtu fhu Au. yt fthKmh rbrjxhe rl»Kt;tu yuÔþk btlu Au fu vtrfM;tl Cth; mtbu GþØ Auze ft~beh mbMgtlu ;ult ykr;b ;c¬u jE sJt btdu Au. ºttmJt’e CtkdVtuz vK nJu ;tu sBBþ-©eldh:e ytd¤ J"e Auf rnbtaj «’uN ylu vkòc ;hV «mhe Au.

ytvKu :tuztuu ntNfthtu jE Nfeyu yuJe Jt; yu Au fu Bˤ ft~behe «ò nJu ºttmJt’eytulu rcjfwj mt:-mnfth ytv;e l:e. ;uytu J»ttuo:e atj;e rnkmtFtuhe:e ºttme dgt Au. ;uble htuShtuxe AelJtE dE Au. J¤e M:trlf rl’tuo»t BþÂMjb ltdrhftuyu ºttmJt’eytult yLgtge V;JtLþk ltAqxfu vtjl fhÔþk vzu Au. J¤e ft~behbtklt Ctzq;e mirlftu, rJ’uNe yt;kfJt’eytu vK M:trlf BþÂMjb GþJtltulu øþbhtn fhe ;uble vtmu òuFbe ftb fhtÔgt ct’ ;ublu bnul;t½þk åËfJ;t l:e. yuxÕþk s ln´, fuxjef Jth ;uble EåAt rJhwæ" c¤sche:e rJò;eg mkck" ctk"Jtbtk ytJu Au.

:tuztk mbg vnujtk ©eldh Nnuhbtk athuftuh vtuMxh jtde dgt n;t. subtk ©eldhle ;btb brnjtytulu, ftujursgl rJ¼t:eoytulu Vhrsgt; çþhFtu vnuhJtltu yt’uN yvtgtu n;tu. ;trjctlu-ft~beh ltble lJemJemkM:t îtht cnth vztgujtk yt vtuMxhbtk muxujtEx xurjrJÍl, r:guxh, bltuhksllt ceò M:¤tu Jduhu ck" fhe ’uJt ykdu vK MvÐ yt’uNtu ytvJtbtk ytÔgt Au. òufu M:trlf, Ntkr; r«g ft~beheytulu yt cæþk vmk’ l:e.

Cth;eg mult ylu ft~behle vtujem yt M:trlf «òltu rJµtm S;e ºttmJt’eytule rnjatj ykdule ct;be bu¤Ju Au.

òufu ;trjctlle J";e s;e ’Fj Jnujt btuzt ft~behe «òlu n;tuðmtn fhe ltkFNu ;tu btbjtu cdze sNu. òu ;trjctlle ÎþmKFtuhelu jd;tk ytkfzt mtat s ntug ;tu Cth;eg miLgyu ÍzvCuh mkhûtKtðbf ;ub s yt¢bf yub cuW «fthlt ÔGËn Dzelu ybjbtk BËfJt òuEyu.

ytvKu btxu ;tu yu mbtath vK mtht Au fu yburhftLþk øþÃ;ah Ftðþk meytEyu rcl jt’ulle vtA¤ yt’wk bhatk FtElu vzâwk Au. meytEyult yusLxtu ft~beh, vtrfM;tl, yVDtrlM;tl ;ub s mtW’e yhurcgtbtk ;trjctltule rnjatj vh lsh htFe dbu ;u Drzgu ytumtbt rcl jt’ulle jtN vtzJt fu ;ulu SJ;tu vfzJt xtkvelu cuXt Au. cu brnlt ÃËJuo ;ulu bthe ltkFJtlt ytNg:e s yburhftyu yVDtrlM;tl vh rbmtEj nwbjtu fgtuo ðgthu ;u Dxlt M:¤u ntsh l ntuJt:e cae dgtu n;tu. vhkðþ Jnujt btuzt ;ule dub fhe ltFJt btxu meytEyu f];rlùge Au. yburhfl «BþFv’ btxult Wbu’Jth ytuctbtyu vK mtV Nç’tubtk fÌtwk Au fu ytumtbt rcl jt’ul vfztNu ;tu ;ulu ;h; Vtkmeyu jxftJe ’uJtNu. yburhftlu yt jût mtk"Jtbtk mV¤;t b¤u ;ubtk Cth; vK htS :Nu. A;tk ft~beh nzv fhe sJtle vtrfM;tle Bþht’lu nkbuN btxu xqkve ltkFJt ytvKt lu;tytuyu ft¤ò fXK fhelu vK ytfht rlKog juJt s vzNu.

Top