sJtnhjtj lnuYle gt’btk «ftrN; yuf xåËfzt xtÃþle vtuMxus MxuBÃm

ytr£ftlt bztdtMfh xtÃþle W•thu rmNuÕm ltb:e ytu¤Ft;tu yuf îevmBËn ytJujtu Au. ;ult mti:e btuxt btnu xtÃþ Wvh btlJ Jm;e Au. ;u rmJtg mBþ÷btk ’qh ’qh Mþ"e AqxtAJtgt v:htgujt ceò 111 xåËfzt xtÃþytu rlsol Au. yuf mbgu ’rhgtE btduo vmth :;t sntòulu mBþ÷e atkaegtytu ÕËkxe ju;t ylu ÕËkxbtk b¤uj btjb•tt yt rlsol xtÃþytu Wvh Awvtze ’u;t. ytudKembe ylu Jembe m’ebtk ytr£ft s;e-ytJ;e ytdctuxtu rmNuÕm ;xu vztJ ltF;e ylu Ek"K Chelu yn´:e ytd¤ J";e. Jembe m’elt ythkCu yn´ rJfmujt Ju~gtJtzt ylu swdthFtltytult fthKu fwÏgt; rmNuÕm xtÃþ Wvh:e DKtk jtuftu ò;eg cebtheytultu auv jElu ylu DKtk yn´lt swdthFtltytubtk ÕËkxtElu J;l vtAt Vh;t. :tuzt-DKtk swdthctSbtk Ftme yuJe hfb S;e vK ju;t Fht. Ftxwob Vub rc{rxN slhj atÕmo dtu’tuolu ytudKembe m’elt ykr;b J»ttuobtk rmNuÕmle Bþjtft; je"e ðgthu yn´lt «tf]r;f mtik’guo ;ublu btune je"t n;t. ;ubKu rmNuÕmlu ‘rcÂçjfj dtzol ytuV Ezl¥le Wvbt ytve n;e. yt vAe Gþhtuvlt «f]r;«ube mnujtKeytult ytJtdbllt rlgrb; ’tuhle NYyt; :E n;e.

rnk’ bntmtdhbtk ytJujt rmNuÕm xtÃþle ÇËrb Wvh E.m. 1609btk ‘rc{rxN EMx EÂLzgt fkvle¥lt ybj’thtuyu vd B˾âtu ðgthu yt îevmBËnlt ;btb xtÃþytu rlsol n;t. yn´le «r;fq¤ ytctunJtbtk ðgthu yuf mtbxt ’muf rc{rxNhtuLþk btu; levs;tk ‘fkvle¥yu yt xtÃþytu ðgS ’e"t n;t. E.m. 1756btk yt xtÃþytu £tkmlt fcòbtk ytÔgt ðgthct’ yn´ 1768btk £uka Jmtn; QCe fhJtbtk ytJe n;e. yt vAe bhe-bmtjtle Fu;e btxu yn´ ytr£fl Fu;bsqhtuLþk ytdbl :Gþk. E.m. 1794btk rc{rxNhtuyu rmNuÕm xtÃþytu £uka m•tt vtmu:e ytkafe je"t n;t. cu ’Nf ct’ 1814btk rmNuÕm ytEjukzTÍ øþ{vlu btuhurNgmlt «Ntmrlf rlgkºtK nuX¤ BþfJtbtk ytJuj. E.m. 1903btk btuhurNgm yuzrbrlMx[uNl:e yjd fhe ’uJtbtk ytJuj rmNuÕmltu ‘rc{rxN ¢tWl ftujtule¥btk mbtJuN fhtgtu n;tu. 1976btk ytÍt’e b¤e ðgth:e rmNuÕm yuf «òm•ttf îevht»x[ Au ylu ‘rc{rxN ftublJuÕ:¥lt mÇg’uNtule gt’ebtk ;uLþk ltb mtbuj Au.

rmNuÕm îevmBËnlt 112 xtÃþytuLþk fwj Ctidturjf ûtuºtV¤ V¾; 175 atu.bt. suxÕþk s Au. 2002le Jm;e dK;he JF;u fwj slmkÏgt 83400 ltuk"tE n;e. £uka ylu rc{rxN m•ttlt Ntml mbgu ‘MvtEm ÃjtLxuNLm¥btk bsqhe btxu ytJujt ytr£fl, rnk’wM;tle ylu atEleÍ Fu;©rbftu ;ubs yn´ s Jme dgujt Gþhtuvegltult JkNòu nJu rmNuÕmlt ltdrhf Au. rb© «òr;le juFt;e r¢gtuj «òle xftJthe vK ltuk"vtºt Au. ’uNle fwj Jmr;lt ºteò Ctdlt jtuftu hts"tle rJ¾xtuhegtbtk Jmujt Au. rVN VeSkd ÃjtLx, Mxej «tuzfxTmLþk Vurc{fuNl, mtçþk fu nuhytuEj ylu mtuVx rz[k¾mLþk «tuzfNl ;ubs Ôþzl Vleoah ylu ÃjtÂMxf JMðþytuLþk Wðvt’l fh;t yti¼turdf yufbtu hts"tle rJ¾xtuhegtle ytmvtm rJfMgt Au. BþÏgðJu ftuvht, Ejtgae, at, Jurljt ylu btAjele rlftm fh;t rmNuÕmle y:oÔgJM:tltu yt"thM;kC vgoxl W¼tud vh xfujtu Au. 1971btk yuhvtuxoLþk rlbtoK :Gþk ðgthct’ ’qh ’qhlt ’uNtubtk:e vgoxftu yn´ ytJJt jtøgt. nJu ;tu rmNuÕmu vtu;tle yuhjtELm vK NY fhe Au. Cth; ylu rmNuÕm Jåau vK me"e nJtE muJt Wvjç" Au. rmNuÕmle fwj Jm;e suxjt s y:Jt ;u:e Jæþ rJ’uNe xwheMxtu ’h J»tuo rmNuÕmle Bþjtft;u ytJu Au. ntujeÔþzlt rVÕb rlbto;tytuyu vK rmNuÕmlt fw’h;e mtik’golu DKe rVÕbtubtk W;the jeæþk Au. yufk’hu yt xtÃþlu ytJ~gf rJ’uNe nwkrzgtbK mnujtE:e b¤e Au. WÕjuFleg Au fu c{trÍj, bjurNgt ylu mtW: ytr£ftle ðþjltbtk rmNuÕm xtÃþle bt:t’eX ytJf Jæþ Au.

rmNuÕmlt xvtj Ft;tyu Cth;lt «:b Jzt«"tl sJtnhjtj lnuYle MB\r;btk «ftrN; fhuje cu rxrfxtu yºtu «Mðþ; Au. cklu rxrfxtubtk Cth; ylu rmNuÕmlt ht»x[æJs vK Bþr÷; fhJtbtk ytÔgt Au. rmNuÕmlt æJsbtk Bþr÷; jtj hkd ¢tkr; ylu ’uNlt WßßJ¤ CrJ»glt «;efYv Au. jejtu hkd nrhgt¤e ylu ytr:of rJftmlt «;ef Yvu Au. mVu’ hkd rnk’e bntmtdhltu mkfu; ytvu Au. ytvKt ’uNle btVf rmNuÕmbtk vK YrvgtLþk ajK Au. cu Yrvgtle rxrfxbtk Cth;btk Jvht;e lnuY rJNule rlg; ©uKele xvtj rxrfx suble ;ub AtvJtbtk ytJe Au. yt «fthle rxrfxtulu rVjtxujele vrhCt»ttbtk ‘MxuBv ytul MxuBv¥ (Stamp on Stamp) fnuJtbtk ytJu Au.