ath bntl ’uNtubtk sLbujt ath bntl rJµ lu;tytu

’wrlgtlt ftuE ’uNlu yuf MJ;kºt ht»x[ Yvu btLg;t «’tl fhJt btxu ;ult jÎþ•tb ÇËûtuºt ylu ;ule LGËl;b slmkÏgt rJNult yuJt ftuE "tht"tuhK y:Jt atu¬m btv’kz l¬e fhJtbtk ytÔgt l:e fu sult yt"thu ;ulu MJ;kºt btle juJtbtk ytJu ylu sult yCtJu ;ult yuf MJ;kºt ht»x[ ;hefult yÂM;•Jlu lfthe Nftg. ytlt fthKu fuJ¤ 44 nufxh suxÕþk Ctidturjf ûtuºtV¤ ylu btºt 900 suxje btlJJmr; ntuJt A;tk Rxtjele JåatuJa ytJujt Jurxfl rmxelu ;ubs ;ult suJt s xåËfzt btuluftu ylu mtl btrhltu mrn; ceò ytJt yluf ’uNtulu MJ;kºt ht»x[ ;hefule Jirµf btLg;t «tÃ; Au. rJµlt btlraºtbtk yuf gt ceò bntmtdhlt s¤ûtuºtbtk htElt ’tKt suxjt f’-ytfthlt ymkÏg xtÃþytu lshu vzu Au. DKt xtÃþytu Wvh Jm;t jtuftule fwj mkÏgt ld½g Au. ytb A;tk ytJt DKt xtÃþytu MJ;kºt ht»x[ltu ’hßòu CtudJe hÌtt Au. mkGþ¾; ht»x[ mkD (UNO)lt buBch-luNLmle gt’ebtk ;ublt ltb mtbuj fhJtbtk ytÔgt Au. yuxjtÂLxf bntmtdhbtk mtW: yburhft ftpÂLxluLxle W•thu ytJujt furhcegl mBËnlt MJ;kºt îevht»x[tubtk ‘yuLxeøþyt yuLz chçþ’t¥ ltblt yuf ltlfzt îevht»x[ltu vK mbtJuN :gtu Au.

ltu:o yuxjtÂLxf bntmtdhlt furhcegl mBþ÷btk ytJujt fwj 13 îevht»x[tu vifelt ’turbrlft ;:t r¢MxtuVh yuLz lurJmle lSfbtk yuLxeøþyt, chBþ’t ylu huL’tuht ltblt ºtK xtÃþytu ytJujt Au. R.m. 1493btk Mvullt murJÕjt Ft;u ytJujt ‘mtL;t btrhgt jt yuLxeøþyt¥ aaolt ltb Wvh:e vtu;u Ntu"ujt xtÃþlu yuLxeøþyt ltb ytÃGþk nðþk. yuLxeøþyt xtÃþLþk ûtuºtV¤ 108 atu.bt. Au. yuLxeøþyt:e vaem btEjlt yk;hu ytJujt chBþ’t xtÃþLþk Ctidturjf ûtuºtV¤ 62 atu.bt. suxÕþk Au, ßgthu lSflt rlsol xtÃþ huL’tuhtLþk ûtuºtV¤ btºt yz"t btRj suxÕþk s Au. «tf]r;f mtik’go ylu JLg M\rÐ:e ChÃþh jeJzo øþ{vlt yt ytEjuLz luNllt fwj 365 mBþ÷e cea Wvh cthubtm Gþhtuv ylu yburhft:e ytJujt mnujtKeytule Cez òuJt b¤u Au. bu¾mftu ylu JuluÍqyujtLþk ¢wz ytuRj yn´le rhVtElhebtk rhVtEl :gt ct’ yn´:e s yt rJM;thbtk ytJujt ceò xtÃþytu Wvh vntukaðþ fhJtbtk ytJu Au. ltle-btuxe RLzMx[ebtk ftb fh;t A nòh suxjt rc{rxNhtu ylu rJ’uNeytu mrn; fwj Jmr; 82000le Au. vtxldh mukxßntuLm yuLxeøþyt xtÃþ Wvh ytJuÕþk Au.

rc{rxNh m•ttyu Rm. 1632btk yuLxeøþyt ylu 1661btk chBþ’t xtÃþytu fçsu fgto n;t. yt vAe yt cklu xtÃþytu Wvh ;btfw, fvtm ylu Nuhzele Fu;e RåA;t rc{rxNhtuyu vtu;tle ytr£fe Jmtn;tubtk:e led{tu øþjtbtule ytgt; fheu ;ublu yn´ ftbu jdtze ’e"t n;t. JuXegt bsqhtu ;hefu òlJhtule btVf yðgtath mnu;t ytr£fe Bˤlt yµu; jtuftulu ft¤¢bu øþjtbebtk:e Awxfthtu bégtu ðgthu ;ubKu òu fu htn; yLþCJe n;e, vhkðþ rc{rxN Ntmllt yk; rJNu ;ubKu nsw Mþ"e ¾âthug f~þk rJatGþO s lntuðþk. rc{rxNhtuyu ‘JuMxRÂLzÍ VuzhuNl ytpV ¢tWl ftpjtpleÍ¥ mt:u 1956btk yt xtÃþytulu mtkf¤e je"t n;t. 1967btk ‘GþltRxuz rfkøzb¥lt mngtude Dxf Yvu ònuh fhJtbtk ytJujt ‘yuLxeøþyt yuLz chçþ’t¥lt jtuftule mkÃËKo ytÍt’e btxule ÍkFltle jtkctdt¤t Mþ"e Wvuûtt fh;e ytJuje rc{rxN m•ttyu AuJxu 1981btk ytÍt’e ytve n;e. rc{rxN MxtRjle jtufNtne «Ktjelu Jhujt yt îevht»x[le vtjtobuLxlt 17 mÇgtu btxu åËkxKe gtuòg Au. ceò 17 mulux mÇgtule JhKe åËkxtgujt mtkm’tu fhu Au. chBþ’t xtÃþ btxu yuf mex rhÍJo htFJtbtk ytJe Au. ytEjuLz luNl yuLxeøþyt yuLz chBþ’t ‘rc{rxN ftpblJuÕ:¥btk mÇgv’ "htJu Au ylu ;u ‘rcl-òuztK a¤J¤¥ (NAM : Non Align Movement)btk vK mr¢g Au.

ytÍt’e b¤e ;u vAelt ºteò J»tuo yt xtÃþlt xvtjFt;tyu 19be lJuBch 1984lt htus ’wrlgtlt ath bntl ’uNtu d{ux rc{xl, yburhft, ael ylu Cth;lt ht»x[æJòu ;ubs ath bntl rJµlu;tytulu ’NtoJðþk yuf rbrlyuah Nex «ftrN; fGþO nðþk, subtk mh rJLMxl araoj, ßntpl yuV.fuluze, btytu-ðmu-ðþkd ylu bntðbt dtk"ele BþFtf]r; Bþr÷; fhJtbtk ytJe n;e. rjgtultzo MvuLmh mh rJLMxl araoju ceò rJµ Gþæ" mbgu ybhurftlt «urm. £ukfjel ÁÍJuÕx ;:t hrNgtlt «urm. òpmuV M;tjellu vtu;tle vzFu htFelu sbolelt yuVtuÕV rnxjhlu vhtrs; fhJtle ÔGËnhalt Dze ftZe n;e, su 1945btk rnxjhltu vhtsg :;t mV¤ leJze n;e. yburhftlt 35btk «rm. ßntpl yuV fuluzeyu furhcegl mBþ÷btk ytJujt ¾âwct rmJtglt ;btb ’uNtule «ðgu W’th;t ’tFJe n;e, su c’j yt mbd{ ûtuºtbtk ;uble «r;»Xt DKe VujtE n;e. 1949btk btytu-ðmu-ðþkdlt luð\ðJlt aelle ¢tkr; mV¤ leJze n;e. bntðbt dtk"eyu mtW: ytr£ftbtk dtuhtytule hkdCu’ ler; rJÁæ" mkD»to ajtÔgtu n;tu ylu Cth;lt ytÍt’e ytk’tujllu luð\ðJ ÃËYk vtzâwk nðþk. yuLxeøþytyu «ftrN; fhuje Mbthf vtuMxus MxuBÃm vifele yufbtk 1931btk jkzlbtk gtuòguje «:b dtu¤buS vrh»t’ rl»V¤ leJzât ct’ dtk"eSlu MJ’uN vtAt Vh;t ’NtoJJtbtk ytÔgt Au. 1998btk dtk"eSle vatmbe Ãþ½gr;r: rlrb•tu vK yt xtÃþyu Ftm dtk"eMbthf rxrfxtu hsq fhe n;e.