yltÔ\;

xtdtuh-ytELMxtRl & cu rbÂMxf... yuf BGþrÍf !

hrJL÷lt: xtdtuh (subltu sLbr’l Au & 7 bu, 1861)le ytJe s MJrKog ftÔgvk¾;ytu Jtkaelu zcÕGþ. ce. gexTm suJtu rJµrJÏgt; ykd{us frJ ztuje WXâtu n;tu. xtdtuhlt ltucj «tRÍ rJlh ÃþM;f ‘de;tksrj¥Lþk ltb DKtyu mtkCéGþk nNu, vK yÇgtm¢btubtk Nu¾mrvghlt ltxftu ylu Ônexbullt ftÔgtu (yu vK y’TÇþ; Au) gt’ htF;t ylu ¾Jtux fh;t DKt ’tuM;tu xtdtuhlu Jtka;t l:e. Sc{tl fu Ybe suJt s ytvKt yt rbÂMxf vtuyux Au. su Rct’;le mt:u s R~fle Bþjtgb, hbKeg Jt;tu fhe Nfu Au. æþbfuðþlu Jtkalthe vuZelu gexmu de;tksrjlt ythkCu xtdtuh btxu ~þk jÏGþk, yu gt’ nNu vK lJò; CtJftult jtCt:uo yule yuf ntEjtRx btKeyu...

‘hrJL÷lt: xtdtuhlt Nç’tubtk mkde; Jnu Au. yult Nç’tu ò’qR Au. ;tòk Au. WðmVq;o (WVTV, MvtuLxurlgm, Gþ me) Au. yubtk ytJuNbtk:e «dx;e Wðfx cnt’qhe Au. yubtk MþF’ ytùgolt ytkaft Au, fthK fu yu f’e f~þk catJbtk, f]rºtb fu ymns fh;t l:e. yt Nç’tu NKdthujt ÃþM;ftult MJYvu cdtmtk Ft;e Mºteytult xucj vh vzât hnuJt btxu l:e, fu sublt btxu Sk’de y:onel Au. fu vAe yu GþrlJrmoxelt rJ¼t:eoytu btxu l:e fu su jtuftu ßgthu Sk’de NY :tg Au, ðgthu ÃþM;ftu ctswyu BËfe ’u Au.¥

vK sub sub vuZeytu vmth :;e sNu, yub hM;t vhltu ftuE «Jtme (xtdtuhlt Nç’tu) dKdKNu. F¤F¤ Jnu;e l’ebtk yu mkC¤tNu. «ubeytu yuf ceòle htn òu;t òu;t yt de;tu dtNu. yublu ’eJtldeLþk ÍLËl ’iJe ò’qE ÍhKt:e MJåA :R lJSJl vtbNu. v:thebtk r«gslu ytvuje øþctjle vtk’zeytu Ntu";e Atufhe suJt mkfu;tu:e frJ ;•J ylu m•Jle «;eûttle Jt; fhu Au. yuf yuJe (Cth;eg) mkMf]r;... ßgtk frJ;t ylu "bo yuf s "tht Au.¥

ytJt hrJL÷lt: xtdtuh, m’elt s lrn mnMºttç’elt bntbu"tJe ytÕcxo ytELMxtEllu b¤u ðgthu ? xtdtuhu f¤t:e su M\rÐlt hnMgdCobtk zturfGþk fGþO, yu s rJhtx’Nol ytELMxtRlu rJ¿ttl:e fGþO. mtvuûtJt’le yuble c{ñtkzltu Cu’ Wfuj;e r:ghebtk vK ftuE y÷~g ‘vtRz-vtEvh¥ (Jtkm¤eJt¤t)le fhtb;ltu yubKu WÕjuF fgtuo Au. sule r:yheÍ ÃËhe mbsJt btxu vK MþvhSrlym ntuÔþk sYhe Au yuJt «¿ttJtl ytELMxtRl ÷ZvKu btl;t fu mtk«’trgf Yvu ae;htg Au, yuJtu Rµh l:e... vK yuf vhb ai;Lg yuf yÔgtÏgtrg; Qsto, yuf rzJtRl Vtumo Au, ßgtk rJ¿ttl, ¿ttl ylu fboftkzle vK mhn’tu ÃËhe :R òg Au. nh ;hV, nh sdn, nh fn´ vu ni ntk Wme ft LËh, ftuE ;tu ni Smfu ytdu ni yt’be bsçËh...

ÃËJo ylu vrùblt cu }r»tytu, cu bele»teytu, cu ‘ctulo Srlgm¥ suJt «ftkz vkrz;tu, cu Wb’t f¤tbbo¿ttu, M\rÐlt btil mkde;lu mtkC¤ltht cu ferbgtdhtu ylu yug vtAt SJlrJhtu"e, mkmthðgtde, rlhtNtJt’e Wv’uNftu ln´, vK ytlk’le ;vMgt fh;t WÕjtm ylu «ublt ÃËòheytu yufceò mt:u mkJt’ fhu ðgthu ?

çþæ" ylu bntJeh, hsleN ylu f]»KBËr;o yuf s mbgbtk :gt ntuJt A;tk ¾âthug mt:u b¤elu yubKu dtu»X l fhe, ylu sd; f’ta fuxjtf vhb mðgtu:e Jkra; hne dGþk. vK ytvKt m’lmecu hrJL÷lt: xtdtuh ytÕcxo ytELMxtEllu bégt n;t !

swjtE 14, 1930 crjol Ft;u ytELMxtEl yublt ylu xtdtuh cklult rbºt ztp. buLzujlt Duh bnubtl clujt øþY’uJlu bégt. (ydtW xtdtuh ytELMxtEllt Duh vK dgujt). cklu Jåaule Jt;ae; huftuzo fhJtbtk ytJe n;e, su J»ttuo ydtW ‘rhrjSgl ytuV bul¥ ÃþM;fbtk «rmæ" fhJtbtk ytJe.

c{ñtkzbtk lhe lshu l ’uFt;t mðgtulu òuE Nflth, ‘rzJtEl rzÍtEl¥lu btKe Nflth ylu SJlL\ðglt mns mt"ftu yuJt yt cu GþdÃþY»ttuyu :tuze yDhe jtdu yuJe Jt;tubtk ~þk dnl rak;l fGþO ? atjtu, yule Atjfbtk C´òEyu.

* * *

xtdtuh & lJt drKr;f mkNtu"ltu :gt Au fu JtM;Jbtk ylk; Mþ"e hat;t y½þck"thKbtk ‘atLm¥ (yK"tgto J¤tkftu)le vK ÇËrbft Au. yÂM;ðJltu yt Fuj mtJ s ‘r«-zuMxtRLz¥ (ÃËJorl"torh;) l:e.

ytELMxtEl & nfef; yu Au fu rJ¿ttl vK ftgofthKlt mkck"lu lshyk’ts fhðþk l:e.

xtdtuh & nNu, vK blu jtdu Au ytJt yatlf cl;t yfMbt;tu fu J¤tkftu Bˤ ;•Jtu (vkabntÇË; ?) btk l:e. vK yt MþrlgtuS; c{ñtkzbtk ftuE ceò c¤tu vK WðvLl :tg Au.

ytELMxtEl & sub sub Wvh Wzelu lsh fhtu fu fuJe ÔgJM:t Au, ;tu Fch vzu Au fu ftuE y÷~g ÔgJM:t ;tu Au s. subtk btuxe ctc;tu mt:u b¤elu yÂM;•J (ceRkd, yu¾ÍMxLm) ;hV r’NtMËal fhu s Au. vK ltle ctc;tu (yujebuLxm) fuJe he;u yt ÔgJM:tbtk J;uo Au, yuLþk yLþbtl Bþ~fuj Au.

xtdtuh & yt zâwytrjxe (îi;, cuJze hb;) yÂM;•JLþk s QkztK Au. rJhtu"tCtmtu ylu Bþ¾; ;hkde Dxltytu:e s f’ta MþytgtuS; ÔgJM:t rlbtoK :;e òg Au.

ytELMxtEl & ytæþrlf Ctir;frJ¿ttl yub ;tu lrn fnu fu yt cæþk rJhtu"tCtme Au. ytvKlu ’qh:e Jt’¤ yuf s yFkz ’uFtg Au. vK yulu lSf:e sRlu swytu ;tu yu ytzu"z, yÔgJÂM:; he;u yufXtk :gujt s¤rck’wytu Au !

xtdtuh & nwk yuÔþk s btlJelt blbtk òuWk Awk. ytvKe ftbltytu ylu ’eJtldeytu rlhkfwN Au, curnmtc Au. vK ytv½þk arhºt fu Ôg¾;ðJ yulu MþmkJtr’; (ntbtuoltRÍ) fhu Au (yulu atu¬m jgbtk cumtzu Au). ~þk ytÔþk s Ctir;f sd;btk clu Au ? yubtk vK yatlf ftuE ¢tkr;fthe, dr;Nej, ytdJtu ;hkd WXu Au ? ylu Ctir;f sd;btk ftuE rlgb Au su ytJt yltgtm abfthtlu ÔgJM:tlt rlgbtubtk dtuXJu ?

ytELMxtEl & ftuE ;•J dtrKr;f ytgtusl:e cnth l:e. hurzgblt rfhKtuðmdo vK ytsu, yðgthu ytJ;eftju yuf atu¬m ÔgJM:tlu s yLþmhNu. ;btb Ctir;f ;•Jtu vtA¤ yuf dtrKr;f bt¤Ïþk Au.

xtdtuh & ln´ ;tu yÂM;•Jltu yt Fuj cnw s ‘yVzt;Vze¥Jt¤tu (huLzb) :R òg ! blu jtdu Au fu atLm (yK"the Dxltytu) ylu rzxhrbluNl (rlgbtu, rlKogtu) JåauLþk mkðþjl s yt sd;lu Ntµ; ;tswk ylu SJk; htFu Au.

ytELMxtEl & nwk btLþk Awk fu ytvKu su fkR fheyu Aeyu, SJeyu Aeyu yule vtA¤ yuf atu¬m ftgo-fthKltu mkck" (ftuÍ yuLz RVu¾x rhjuNl) hnujtu Au. yu mthwk Au, vK ytvKu yulu ÃþhuÃþhtu òuR fu mbS N¾;t l:e.

xtdtuh & btlJSJlbtk vK :tuzef jJaef;t (RjtÂMxmexe) sYh ntug Au. :tuztf ykNu Bþ¾; b¤u, ytÍt’e b¤u su ytvKt Ôg¾;ðJlu yrCÔg¾; fhu. yt Cth;eg mkde; suÔþk Au, sulu vtùtðg mkde;le sub sz;t:e yuf atu¬m bt¤Ftbtk cumtze ’uJtbtk ytÔGþk l:e. ybtht fBvtuÍmolu yuf atu¬m YvhuFt yvtg Au. yuf bujtuze ylu rh"rbf yuhuLsbuLxle meMxb ntug Au. vK (yu ytWxjtElbtk) fuxjef n’u mkde;fth ‘RB«wJtRÍ¥ fhe Nfu Au. yuKu atu¬m jg-;tj ylu MËhlt rlgb mt:u yuftfth clJtLþk Au, vK mt:tumt: ;btb ‘r«MftRçz¥ ler;rlgbtule Jåau yule BGþrÍfj Verjkdbtk:e ytJðþk mtnSf ylu ;ðft¤ (MvtuLxurlgm) yu¾m«uNl vK ytvJtLþk Au. ybu mkde;fthlu yule çþrlgt’e bt¤Ïþ dtuXJJtle «r;Ct ylu htd-htrdKeytule mbs btxu rch’tJeyu Aeyu. vK ybu yuJe g yvuûtt htFeyu fu f¤tfthle vtu;tle ytJz;:e yu yubtk f~þkf lÔþk JirJæg FejJu, lJe ;h; s fu lJe Jt¼halt hsw fhu. msolbtk ytvKu yÂM;•Jlt vtgtlt BˤÇË; rlgbtuLþk vtjl fheyu, vK ytvKu ytvKe ò;lu yulu je"u ck"tguje l htFeyu. ytvKe vtmu ytvKt Ôg¾;ðJlu yLþYv ‘muÕV yu¾m«uNl¥le ÃËh;e btuf¤tN ntuJe òuRyu !

ytELMxtEl & ytÔþk fb mu fb mkde;btk ðgthu s N¾â clu ßgthu f¤tðbf;tltu yuf bsçË; Jthmtu ytd¤:e atÕgtu ytJ;tu ntug. Gþhtuvbtk ;tu (¾jtrmfj JuMxlo) mkde; jtuftu ylu jtufr«g;t:e ’qh sRlu atu¬m vhkvhtle ‘rm¢ux ytxo¥ cle dGþk Au.

xtdtuh & ;bthu yt srxj vrùbe mkde;btk mkÃËKovKu yt¿ttfthe hnuÔþk vzu. Cth;btk ;tu dtgfle msoltðbf «r;Ctltu btv’kz yule ytdJe ytu¤F Au. yu bujtuzelt mJomtbtLg rlgbtuLþk ytdÔþk y:oDxl fhe, vtu;tle r¢yurxrJxe:e yu fBvtuÍhLþk mtukd sw’e he;u dtE Nfu.

ytELMxtEl & yturhSlj BGþrÍfbtk vtu;tlt ytRrzgt WbuhJt btxu Wåa fûttle f¤t òuRyu. ybthu ðgtk ;tu JirJæg vK ydtW:e MËaJJtbtk ytJu Au !

xtdtuh & òu ytvKu ytvKt rJathbtk mthv htFeu, ‘W•tb¥ hnuJtltu rlgb yLþmheyu ;tu ytvKlu MJ-yrCÔg¾;le Fhe MJ;kºt;t b¤u. fub J;oÔþk (SJÔþk) yultu rmæ"tk; ;tu Au s, vK ytvKt arhºtbtk ytvKu yulu fuJe he;u mtatu cltJeyu Aeyu yu ytv½þk ytdÔþk msol Au. ybtht mkde;btk sub ytÍt’e ylu ÔgJM:tltu rJhtu"tCtme A;tk bltunh mkdb Au, ;ub !

ytELMxtEl & ~þk Cth;btk de;tu vK Bþ¾; ntug Au ? dtgf vtu;tlt Nç’tu dtE Nfu ?

xtdtuh & ckdt¤btk ybthu fe;ol :;t ntug Au, subtk dtgf Bˤ de;btk vtu;tle ftubuLxm Wbuhe Nfu. yu Wðmtnbtk ytJe òg ;tu yult Mþk’h Wbuht:e CtJftu Íqbe WXu.

ytELMxtRl & lu yu mkde;Lþk atu¬m MJYv ntug ?

xtdtuh & nt. rh"ble bgto’t ægtlbtk htFJe vzu, ylu mbgle vK. Gþhturvgl mkde;btk mbgle ctc;u btuf¤tN Au. vK yubtk btæþgo ytuAwk Awk.

ytELMxtRl & Cth;eg mkde;btk Nç’tu rJltlt de; ntug ? yu mbòg ?

xtdtuh & DKe JF; yuJt de;tu ntug subtk Nç’tulu c’ju ltuxmlu b’’ fh;t yJtòu (jt...jt...jt) ntug. DKt rJM;thtubtk btºt Jt¼Lþk s mkde; ntug, su bujtuzeLþk rJµ hae ytvu.

ytELMxtRl & yu vturjVturlf (yu:e Jæþ RLMx[wbuLxJt¤wk l ntug ?)

xtdtuh & Jt¼tu ntug, vK mkJtr’;t btxu lrn, bæþh;t ylu QkztK btxu ;btht mkde;btk Jt¼tule ntbolebtk bujtuze FtuJtE dE ntug yuÔþk l:e jtdðþk ?

ytELMxtRl & ¾âthuf Jt¼tu bæþh;tlu d¤e s;t ntug Au.

xtdtuh & bujtuze (jg) ylu ntbole (Jt¼tultu ;tj) raºtlt hkdtu ylu huFtytu suJt Au. yuf mt’wk µu;-~gtb raºt cun’ Mþk’h ntug. yubtk sub-;ub hkdtu ÃËhJt òJ ;tu rJraºt ylu cunq’wk jtdu. vK huFtytule mt:u mkgtusl fhe fwN¤;t:e hkdtu ÃËhtu ;tu ;tu bntl raºt clu. Bˤ CtJlu F;b fhJtlu c’ju WvmtJu yuÔþk hkd-huFtLþk ftuÂBcluNl òuRyu.

ytELMxtEl & mhm mhFtbKe fhe. huFtytu BˤÇË; Au, vAe lJel hkdtu ytJu Au. yuxju s ;btht mkde;le bæþh;t vnujt Au, vAe bt¤Ïþk...

xtdtuh & ÃËJo ylu vrùblt mkde;le bl vhle ymh vthFJe Bþ~fuj Au. òu fu, blu vrùbe mkde; vK ztujtJu Au. nwk btLþk Awk fu yuLþk Mx[fah rJNt¤ Au ylu fBvturÍNl CÔg ntug Au. ybtht de;tu yk’h:e MvNuo Au, vK vtùtðg mkde; yuf bntdt:t suÔþk Au... vntu¤t ylu Vujtgujt «tael bnuj suÔþk...

ytELMxtEl & ybu vtùtðgtu sJtc l ytve Nfeyu yuJtu yt mJtj Au, fthK fu yblu ybtht mkde;le xuJ Au. ybu òKJt btkdeyu Aeyu fu ybtht mkde;btk btlJmkJu’ltu fuxjt Íejtg Au ? ~þk ybtht MJhmkgtusl - rlgtusl «tf]r;f Au ?

xtdtuh & ftuK òKu fub rvytltu blu øþkaJu Au. Jtgtujel ÏþN fhu Au.

ytELMxtEl & yuf Cth;eg fu suKu cavKbtk ¾âthug Gþhturvgl BGþrÍf l mtkCéGþk ntug, yult vh yule fuJe ymh :tg yultu yÇgtm hm«’ hnu.

xtdtuh & buk yuf ykd{us mkde;fthlu btht btxu yuf NtMºteg mkde;le haltLþk rJ¹ju»tK fhe yule Mþk’h;t JKoJJtLþk fÌtwk nðþk.

ytELMxtEl & ©u»X mkde; ÃËJoLþk ntug fu vrùbLþk, yule mti:e btuxe frXltE yu Au fu yulu btKe Nftg, yuLþk yultrjrmm l :tg.

xtdtuh & mtJ mtåþk, ylu su ©tu;tlu dunhe ymh fhu yu yult:e vh ntug Au. yjtirff !

ytELMxtEl & yt s yatu¬m;t, hnMg ytvKt ’huf yLþCJtult vtgtbtk nkbuNt hnuJtle Au. mtvuût ÷rÐftuK.. vAe Gþhtuv ntug fu yurNgt fu f¤t «ðgultu «r;CtJ... yt ;btht xucj vh hnuÕþk jtj øþjtc vK ;btht ylu btht btxu yufmhÏþk lrn ntug...

xtdtuh & ylu A;tkg nkbuNt yu cu yjd ÷rÐlu yuftfth fhJtle «r¢gt atjNu, subtk Ôg¾;le MJ;kºt Yra mt:u c{ñtkzle yrFjtEltu mbLJg :tg.

rÍkd r:kd !

xNl & yûtg nehtu rVdh, fhelt Íehtu rVdh. l ÃËhe MxtEj, l ÃËhwk MbtEj. l cle Dukm, l cle "tKe, gNhtsle Jæþ yuf htbfntKe. øþz ytRrzgt, cuz x[exbuLx.