rcÍlum RÂLzgt

jtkctdt¤tlt htuftK btxu cukfNuhtu ægtlbtk htFtu

RLVtumem vAe rhjtgLm RLz.btk mtht vrhKtbtule yvuûtt

Gþyum-64 Mfeble fuxjef Jt;tu & còh Vhe ;uS-bk’elt ;c¬tlt rºtCuxu WÇþk Au - Jtujuxejexe J";e hnuNu & yburhftlt Jæþ Fhtc mbtathtu ytd¤ Wvh ytJJt N¾â;t

Nuhcòhbtk ºtK btmle bk’elt jtkctdt¤t ct’ d; mÃ;tnu RLJuMxhtu ylu ;uSJt¤tytuyu htn;ltu µtm je"tu n;tu. RLVtumemlt vrhKtbtu ylu dtRzLm Mþk’h blt;t, VwdtJtu mt"thK Dxelu ytJ;t ºtK r’Jmlt xwkft mÃ;tnbtk muLmufm 4.26 xft yuxju 674 vtuRLx WA¤elu 16,481 vtuRLxu ck" n;tu. rlVxe vK 180.6 vtuRLx yuxju fu 3.77 xft J"elu 4958.40 vtuRLxu hÌttu n;tu. bezfuv, Mbtuj fuv, cukf, ytuRj-dum, buxj hegtÕxe Nuhtubtk bsçË;tE ytJe n;e. VwdtJtltu ’h Dx;tk Ôgts ’h J"thtNu lrnk ;uJe yvuûttyu leat b:t¤u cukf Nuhtubtk juJtje J"e n;e.

òu fu øþYJthu htºtu meythythbtk yz"t xftltu J"thtu heÍJo cukfu fh;tk meMxbbtk:e Y. 18,500 fhtuz ;c¬tJth vtAt FukatNu sule ymh mtubJthu còh Wvh ~þk :Nu ;u ytd¤ Wvh òuEyu ;u vnujtk ntjlt mkòudtu òuEyu.

còhbtk Mþ"thtlt su BþÏg vrhc¤tu Au ;ubtk 2008btk atubtMþ mtY sJtltu J;tohtu, RLVtumemlt Fhtc mkòudtubtk vK Mþk’h dtRzLm, VwdtJtu Dxelu 4.17 xft ytJJtu, rJ’uNlt Nuhcòhtubtk Vhe ;uSltu Vqkft;tu vJl dKtJe Nftg.

yºtu Nuhcòhtubtk vtuÍeNl ytuJh mtuÕz n;e. CtJtu 40 :e 50 xft suxjt Jægt b:t¤u:e ðËxe dgt Au. yt:e nJu zuheJuxeÔÍltu ykr;b r’Jm lSf ytJe hÌttu ntuJt:e JuatKtu btuxt vtgu fvt;t hÌtt n;t. RLVtumem vtA¤ ytRxe Nuhtu Waftgt n;t. jkzl buxj còhle ;uS vtA¤ buxj Nuhtu Jægt n;t. VwdtJtu Dx;tk cukf Nuhtubtk Cthu juJtje lef¤e n;e.

2008btk atubtMþ 96 :e 104 xft suxÕþ jdCd ltuboj hnuJtlt J;tole vK ÏËcs mthe ymh muLxebuLx Wvh :R Au.

nJu lJt mÃ;tnle Jt; fheyu còh Wvh fkvle vrhKtbtule ymh nJu J";e hnuJtle. btudol MxuLjelt AuÕjt ynuJtj «btKu 108 Cth;eg fkvleytult mJuobtk 104 fkvleytu btao 07 lt fJtoxhle mhFtbKebtk btao 08 fJtoxhbtk lux lVtbtk 23 xftltu J"thtu ’NtoJNu ;uÔþk ;thK yvtGþk Au.

yt mÃ;tnbtk xemeyum, mðgb, d{tmeb, rhjtgLm RLz. btYr;, yuazeyuVme cukf ylu Cth;eltk vrhKtbtu ytJJtlt Au. ytbtk rhjtgLm RLz.lt vrhKtbtu Wkat heVtRl´d btseollu ægtlbtk ju;t Ïþc s Mþk’h ònuh :Jt yvuûtt Au.muceyu ònuht; fhe Au fu 21 yu«ej:e Nuhtubtk Ntuxo muj´d ylu mefGþhexeÍ juLz´d ;:t ctuhtuRkd Mfebltu ybj NY :Nu. còhle Ftuxe yVzt;Vze Wvh yt Mfeb:e yuf «fthltu ykfwN ytJNu ;ub bltg Au.

xwkftdt¤tbtk yuf ctsw fkvle vrhKtbtu còh btxu ytNtLþk rfhK Au ;tu ceS ctsw J";tu VwdtJtu, ¢wzltu 115 ztujhu vntukauj CtJ, gul ylu Gþhtu mtbu m;; lc¤tu vz;tu Gþyum ztujh, yburhft:e nsw DKt Fhtc LGþÍ ytJJtle Nfg;tytu, ÃþhJXt ÂM:r; Fhtc cle ntuJt:e ytgt;e btjtult Zdjtk :Jtle Nfg;t J"e hne Au. ytlt fthKu ’uNle yk’hlt W¼tudLþk Wðvt’l DxNu, rlftmlu ymh :Nu ylu ytFhu lVtûtb;t DxNu.

ytb A;tk ytb ;tuVtle J"Dx, Cthu W:jvt:j Jåau vK CtJtkfbtk "ebtu Mþ"thtu yt mÃ;tnu òuJt b¤e Nfu. yultrjMxtu jtkctdt¤t btxu htuftK cukf Nuhtubtk ylu Ftm fhelu veyumGþ cukftubtk fhJtle mjtn ytvu Au. fthK fu Cth;btk Mjtu ztWl òuJt b¤u ;tu vK Fht y:obtk 7 :e 8 xftltu hegj d{tu: :Nu ylu ;ult fthKu fkvleytule fbtKeltu Ô\Âæ" ’h 18 :e 20 xft, yti¼turdf rJftm ’h 7 xft Wvh ylu mrJom mufxhltu Ô\Âæ" ’h 9 xft Wvh hnuNu.

RL£tMx[fah mufxhtu Wvhtk; yt «dr;btk cukftultu Vt¤tu bnðJltu cle hnuNu. ylu ntj ’huf Dxtzu yt Nuhtubtk htuftK fhlthlu 2008lt yk;u fu ;u vAe Jæþ Vtg’tu :R Nfu.yufk’hu muLmufm yt mÃ;tnbtk 17000 :e 17500 Jåau yuf JF; s;tu òuJt b¤u. vAe ytkaftle ;igthe htFJe.’hBgtlbtk Gþyum-64 Mfeblt 1964 :e 2008le gtºttlt 44 J»tole mVhle fuxjef hm«’ Jt;tu òuEyu.

Gþlex x[Mx ytuV RÂLzgtle Gþlex Mfeb 64 ctuLzÍ yt J»tuo swlbtk ÃËhe :E hne Au. 1je swjtE 1964lt htus «Mðþ; fhtguj Gþyum-64 Mfeb yu ’uNbtk mti «:b BGþåGþyj Vkz nðþk suLþk Ckztu¤ RrfJxe ylu ftuvtuohux zuçxbtk htufJtbtk ytÔGþk nðþk.

m•ttJth he;u yt Mfeb vtka J»to ydtW bu 2003 btk mbtÃ; :R dE n;e sgthu mhfthu ytuvl-yuLzuz cujuLMz Vkzlu vkaJr»tog xufm-r£ ctuLzbtk VuhÔgt ylu Cthu Jtr»tof 6.7 xft Ôgts ’hle Ftºte ytvJtbtk ytJe n;e. yt ctuLz 31 bu 2008lt htus vtfe hÌtt Au.

Gþyum-64 Mfeble mt:tu mt: s GþxeytE le yLg FtºteJt¤e ytJf Mfebtu suJe fu aeÕz[Lm deVx d{tu: Vkz (1996 ylu 1999), Ctuvtj dum rJfxeBm yubytRve (1992), bL:je RLfb ÃjtLm (1998 ylu 1999) ylu Atufheytu btxule htsjûbe Gþlex ÃjtLm (1994 ylu 1999) lu vK xu¾m-r£ ctuLzbtk VuhJJtbtk ytJe n;e.

yt ctuLz Jtr»tof 6.6 xft Ôgts ’hlt Au ylu 31 bu 2009lt htus hezBvNl NY :Nu. yºtu WÕjuFleg Au fu GþxeytEle mti «:b Mfeb Gþyum-64 n;e ylu 1970lt ;:t 1980lt ’tgftytubtk Nuhcòhle ;uSlt mbgbtk RrfJxebtk ;uLþk yufMvtuÍh- htuftK- fwj RLJuMxbuLx vtuxoVturjgtubtk J"elu 65 xftyu vntukåGþk nðþk.

Y. 7000 fhtuzle yt Mfeb nuX¤ BËze 1990 le NYyt;btk J"elu Y. 15,000 fhtuzu vntukae n;e. yt:e Gþlex x[Mxu yt J"uj heÍJolu Gþlex ntuÕzhtulu Jæþ rzrJzLz, «uVhLNegj ytuVh, htRx Nuh ;:t ctulm Nuhlt MJYvbtk ÔnukaJt btkzgtu n;tu. 1990 ylu 1995 Jåau Ôgtsltu ’h yt Mfeb nuX¤ 18 xft:e J"thelu 26 xft Mþ"e jE sJtgtu n;tu. yt Gþyum-64 lu lux yumux JuÕGþ (ltJ) yt"the; Mfeb cltÔgt rmJtg heÍJolu W’th "tuhKu Ônukatðþ hÌtwk nðþk. vhkðþ ytlt fthKu ceò RLMx[wbuLx lt còhtule RÕz vuxlo Wvh btXe ymh òuJt b¤e n;e. fthK fu RLJuMxhtu Gþyum-64 btk b¤;t Jæþ Ôgtslu rhMf-r£ RLJuMxbuLx dK;t :gt n;t.

yt mbgu RLJuMxhtule mkÏgt J"elu cu fhtuzle :R n;e ylu ;u mbgu yumux yLzh bulusbuLx J"eu Y. 12,778 fhtuzle mvtxeyu vntukågtu n;tu. yt mbgu BGþåGþyj Vkz W¼tudltu su Ôgtv n;tu ;ult fwj Ckztu¤lt yt 13 xft ytmvtm :Jt s;t n;t. yt:e Gþlex x[Mxle bulusbuLxu Mfeblt btuxt vtuxoVturjgtubtk heMx[fah´d fhelu ;uKu yulyuJe yt"the; Mfebbtk VuhJJt rlKog fgtuo. yt JF;u :tuztkf mbg btxu Gþyum-64lt GþlexLþk JuatK ylu Fhe’e :tuztkf brnltytu btxu :kCtJe ’uJtE n;e.vhkðþ Gþyum-64btk sÕmt fhe åËfuj RLJuMxhtu btxu ’w&Flt r’Jmtu swl 1994lt Nuhcòhtubtk òuJt b¤uj fztft JF;u ytÔgt. sgthu Gþyum-64 le yulyuJe Bˤ rfkb; Y. 10 yk’h dR ylu heÍJo rzmukch 1998btk Dxelu Y. 2600 fhtuz luduxeJ ctujtGþ.

ðgthct’ mhfthu Mfeblu catJJt Y. 3300 fhtuzLþk cuRj ytWx vufus ònuh fGþO. r’vf vthuF frbrx lebtR suKu Mfeblu btxu fuxjef CjtbKtu fhe.

:tuztkf brnltytu btxu Vhelu hezBvNl bgtor’; fhtGþk ylu swjtE 2001 Mþ"e «:b 3000 Gþlex htFJtbtk ytÔGþk nðþk.

ðgthct’ 1je òLGþ. 2002 :e lux yumux JuÕGþlt yt"thu hezBvNlle NYyt; fhtE.mhfthu c"ts Gþyum-64 Gþlex ntuÕzhtu btxu «:b 5000 Gþlex Mþ"e Y. 10.5 ltu hevhauÍ CtJle duhkxe ytve. ðgth ct’ bu 2008btk yt hevhauÍ rfkb; J"thelu Y.12 fhtE. ðgth ct’ bu 2008 :e Gþyum-64lt Gþlextu ylu yLg FtºteJt¤e ytJfle Mfebtulu xufm-r£ ctuLzbtk Yvtk;h fhtgt n;t.

2003btk ’uNlt «:b BGþåGþyj Vkz ntWm GþxeytELþk cu Ctdbtk rJCtsl :Gþk. subtk Gþyum-64 ylu yLg FtºteJt¤e RLfb MfebtuLþk mkatjl MvuNegj ykzhxurfkd ytuV "e GþxeytElu mtukvtGþk.

yt rJCtS; mkM:t Mþxeyu Gþyum-64 lt hezBvNl vuxu bu 2003 Mþ"ebtk Y. 5300 fhtuzLþk vubuLx fGþO. su Gþlex ntuÕzhtuyu hezBvNl fGþO lrn ;uytulu Y. 100 le rfkb;lt xufm r£ ctuLzle Vt¤JKe fhtR. yt ctuLz Nuhcòhtubtk rjMxuz :gt n;t vhkðþ ;ubtk x[urzkd JtuÕGþb lrnJ; nðþk. Vhe yufJth bulusbuLxu vtf;e ;theF ydtW, ltlt RLJuMxhtulu ægtlbtk htFelu ctuLz hezBvNlltu atLm ytÃgtu. òu fu ytbtk hezBvNl rjrbx Y. 3 jtF Mþ"ele hFtE n;e.

yt JF;u Nuhcòhbtk ;uS atj;e ntuJt:e ylu cukftubtk Ôgts ’hbtk J"thtu :gtu ntuJt:e DKt ltlt RLJuMxhtuyu hezBvNlltu jtC je"tu ylu Ckztu¤lu cukftule rVfMz rzvtuÍexbtk fu BGþåGþyj Vkztule RrfJxe Mfebtubtk VuhÔGþk. AuÕjt cu J»to:e ’h J»tuo Y. 60 fhtuzLþk mhuhtN hezBvNl òuJt b¤u Au.

DKt RLJuMxhtuyu Gþyum-64 ctuLzLþk Ckztu¤ GþxeytE BGþåGþyj Vkzbtk htufGþk nðþk. Gþyum-64 btk hexlo xufm r£ nðþk.

BGþåGþyj Vkztule Mfebtubtk mhuhtN hexlo 9.25 xft suÔþ ntug Au su xuf mucj ntug Au. yt:e DKt rfMmtbtk hexlo Gþyum-64 fh;tk leåþk :Jt òg Au.

vhkðþ fuxjef RLfb Mfebtubtk 12 :e 14.94 xft Mþ"eLþk hexlo b¤ðþk ntug Au. sub fu yujytRme yubyuV Vjtuxh yubytRvebtk 13.94 xft Awxu Au.

ceS ctsw AuÕjtk 12 btmbtk RrfJxe yturhyuLxuz BGþåGþyj Vkz Mfebtu ylu dtuÕz RxeyuVbtk yLþ¢bu 34 ylu 24 xft suxÕþk hexlo AwxGþk Au. mtbu cukf rzvtuÍexbtk Ôgtslt ’h leat dgt ntuJt:e hexlo DxGþk Au ylu yuxÕþk s lrn ;u xufmucj ytJf cle Au.

Vtgh jtRl

r’Jm mthtu fu lhmtu dgtu Au ;ub ctujJtle ÇËj fhNtu ln´. r’Jm mthtu òg Au ;tu ytvKu ÏþN :Ryu Aeyu vK Fhtc òg ;tu fbmufb ftuf yLþCJ;tu sYh b¤u Au Sk’debtk yt culu ctc;tu sYhe Au. ;u ÇËjNtu ln´.