luxJfo
blbtunl mhfthle Fuzq;tule ’uJtbtVe gtuslt fE he;u mV¤ :E Nfu ?

bLþ»g yu yir;ntrmf «tKe Au, jtFtu J»tolt mkD»toltu y;e; Jthmtu "htJu Au. SJJt btxu fuJt fuJt Wvtgtu gtußgt n;t ;ultu mkd{n Rr;ntmbtk :gtu Au. ;usMJe mh’thtuyu xtu¤eytulu fuJe he;u ykfwNbtk htFe, mtBþrnf «Ô\r•tytubtk mV¤;tytu bu¤Je yu øþKtultu Fòltu ÇË;ft¤btk:e b¤u Au. Fu;e, W¼tud, Ôgtvth, fjtlt ûtuºtu fuJe «dr; fhe, «dr; btxuLþk rak;l ylu mt"ltu, ;kºt fuJt n;t yu btrn;e y;e;btk mkd{rn; :E Au. Rr;ntm yu rJftm btxult Wvtgtule ltujus cuLf Au.

RkøjuLzbtk bntbk’elt ft¤ ’hrbgtl RkøjuLzlt Rr;ntmfthtult mngtud:e y:oNtMºteytuyu Cth;lt ;uhbe m’elt Mþj;tl yÕjtWÆel FejSlt CtJ rlgbl ylu còh rlgkºtKlt vdjtytubtk:e RkøjuLzlt bntbk’e rlJthKlt Wvtgtu gtußgt n;t. Gþhtuvbtk luvturjglle GþØ ÔGËnhaltlu Cu’Jt btxu RkøjuLzlt multvr;ytulu 18be m’ebtk bhtXtytule duhejt GþØ ÔGËnhaltbtk:e Rr;ntmctu" jElu luvturjgllu vhtrs; fgtuo n;tu. Bþ~fujelt ft¤btk y;e;lt yLþCJtuLþk yBËÕg gtud’tl Ntu"Jtle MËÍ ’uN ylu ’wrlgtlt jtuftulu mkfxbtk:e Wdthe Nfu Au.

yt juFbtk ztp. jûbK JtZuh, ÔgtÏgt;t Rr;ntm rJCtd, Ntb¤’tm ytxoTm ftpjus CtJldhyu ‘‘CtJldhlt htsfeg, mtbtrsf ytr:of ylu mtkMf]r;f rJftmbtk CtJdhle ltdh ¿ttr;Lþk «’tl R.m. 1885:e R.m. 1985¥¥ veyuazele rzd{e bu¤Je Au. yt mkNtu"l ftgobtk ztu. jûbK JtZuh yuJe htsfeg, mtbtrsf, ytr:of ylu mtkMf]r;f «Ô\r•tytu ylu rJftm ykdult rak;llt ;•Jtu ylu btdtuole aato fhe Au su mtk«; mbgbtk btdo M;kC ylu CrJ»glt r’NtMËal ;hefu Wvgtude :E Nfu yub Au.

J;obtl mbgbtk Cth;le Gþveyu mhfthlu Fuzq;tult «§tule rak;t Au. yt «§tult Wfuj btxu mhfthu Fuzq;tule dhectE ’qh fhJtlt Wvtgtubtkltu yuf Wvtg Fuzq;tu btxu 60,000 fhtuzlt vufusle ònuht; fhe Au. vhkðþ ~þk ’uNlt Fuzq;tult MþF ylu mB\rØlu M:tgeYv ytvJtbtk yt Wvtg fthd; rlJzNu ? DKt y:oNtMºteytu yt Wvtgbtk NkftNej Au. Fuzq;tule mtk«; mbMgtytult Wvtgtultu Rr;ntmctu" ztp. jûbK JtZuhlt mkNtu"l ftgobtk:e b¤e Nfu yub Au.

CtJldhlt ytr:of «fhKlt fuxjtf ykN yrnkgt «Mðþ; Au.

Cth;eg mkMf]r;btk Fu;e ylu Fuzq;tultu btuxtu brnbt hÌttu Au. «tael mbgbtk Cth; ‘f]r»t ’uN¥ ;hefu «rmØ :gtu n;tu. òu fu «tael mbglt mtb{tßgtu Fuzq;tult y:o;kºt vh rJfMgt n;t, Fu;elu Lþfmtl fhltht htòytult «;tvu mtb{tßgtuLþk vK v;l :Gþk nðþk. (htKt W’gCtKrmkn, «tael Cth; buk ftb) su htòytult mbgbtk Fuzq;tulu øþjtb cltJJtbtk ytÔgt ðgth:e s ;ult mtb{tßgtult rJltNltu ythkC :gtu n;tu. Cth;btk «tael mbg:e mbtsbtk Fuzq;tuLþk Qkåþ M:tl nðþk. rmkæþ mkMf]r; ldheg mkMf]r; (R.m. ÃË. 3250:e R.m. ÃË. 2750) ntuJt A;tk g Fu;ele «r;»Xt n;e. yt mbglt Fuzq;tu, DWk sJ, fvtm, Fsqh, ;hçËa Wdtz;t n;t. (mh òul btNoj, btunuLòu ’ztu yuLz " RLzm rmrJjtRÍuNl)

}øJu’ftjel jtuftu f]r»t fbolu je"u MþFe n;t (rJÕml, yua.yua. }dJu’mkrn;t) W•th Jir’f ft¤btk Fu;elt ÔgJmtgltu yt’h n;tu. sw’e sw’e }ðþytulu sw’t sw’t vtflu mbrvo; fhJtbtk ytJe n;e Jmk; }ðþ- b", d{e»b }ðþ- sJ, J»tto}ðþ- jeje nrhgt¤e, Nh’ }ðþ - ylts, nubk; }ðþ- yz’, c{tñK mkrn;tytubtk Fu;elt brnbtlt WÕjuFtu Au. (Rdurjkd, su.yul.yum.ce.R., N;v: c{tñK) htbtgKbtk Fu;elu f]r»t dtuhûtt SJlbT¥le Ïgtr; ytvJtbtk ytJe Au. htbak÷S Fu;elu ht»x[eg mkvr•t mbtl dK;t n;t. (Ôgtm, Ntkr;fwbth, htbtgK ftjel mbts) Fu;ele Wvsbtk mB\Ø dtblu ‘d{tb¥ltu ’hßòu b¤;tu n;tu. btigo Gþd ’hrbgtl Fu;elt mkhûtK btxu ‘dtuJt¤¥le rlGþ¾; fhJtbtk ytJ;e n;e. (Nbto yth. yum. ~þ÷tm yul yulNegLx RÂLzgt) ftirxÕgyu f]r»tlu rJ¿ttl mbfût dKtJe btlJSJllt yrCLl ykd ;hefu MJeftGþO nðþk. (NtbNtMºte yth. ftirxÕg y:oNtMºt) bLþMB\r;btk yuJtu WÕjuF Au fu su Juvtheytu Fuzq;tulu lfje fu lc¤wk rcgthK ytvu yuJt Juvtheytulu htòyu fzf mò fhJe (Ít S.yul., bLþMB\r;) ÃþhtKtubtk Fu;elu mB\Ø fhJt btxule vheûtK vØr; ylu Wvtgtu ’NtoJJtbtk ytÔgt Au. (bðMgÃþhtK) ‘r;Áfwhj¥ ltblt d{k:btk Fu;ele Wvuûtt fhJe yu htsgbtk ¢tu"lu òø\; fhJt mbtl fÌtwk Au (;thtftk; ftÔg;e:o, f]r»tmkd{n)

bægft¤btk vK yluf htßgtult rJftm ylu v;lbtk f]r»t yt"trh; y:o;kºtle ÇËrbft hne n;e.

Mþj;tltuyu Fu;ele ’uFhuF btxu ‘’eJtl-R-ftune¥ ltbltu rJCtd ylu btudj mb{txtuyu Fuzq;lu ‘btrjf-yu-sbel¥Lþk Wvltb ytÃGþk nðþk. òu fu Fuzq;tule yJ’Ntltu «thkC bægGþd:e NY :gtu n;tu. Mþj;tltu ylu Ntnwfthtuyu Fuzq;tult ftbbtk:e Ctud rJjtm ylu "l yufXt fhJtle yler;ytu NY fhe n;e. bægft¤ ykdu mig’ Lþhwj nml, ltubl ynb’ meÆefe, ce.yth. d{tuJh, RhVtl ncec, m;eNak÷lt d{k:tubtk:e Fuzq;tule ymjtbr;le ÂM:r;ltu ra;th b¤u Au.

Cth;btk rc{rxN m;tle M:tvlt :;t Fu;e yt"trh; Vtg’tytu btxu fuxjtf Mþ"thtytu fgto n;t. su Fu;e rJftmlt ytæþrlf rJathtult «thkC Yvu n;t. ’uNe htßgtuyu Fu;elt brnbt btxu vdjtkytu je"t n;t. dtukzjlt bnthtò©e CdJ;rmknS htßglt Fuzq;tulu ‘mtultLþk Ô\ût¥ fnu;t n;t.

yt mbgu CtJldh htßg vK ‘«dr;Nej htßg¥ ;hefu «dr; fhe hÌtwk nðþk. vhkðþ 19be m’elt ythkCu CtJldhle Fu;ele ÂM:r; lc¤e n;e. Fu;e Mþ"thKtle «Ô\r•tytultu yCtJ n;tu. (vthtNgo BþfwL’htg fwbth) òu fu bnthts©e ;ÉrmknSlt Ntmlft¤ ’hrbgtl ’eJtl©e ddt ytuÍtyu CtJldh htßglt Fuzq;tu MþFe :tg yuJe ytNtytu htFe n;e. ;uytu Fuzq;tu }KBþ¾;, Fuzq;tule Mºteytu vdbtk atk’elt fzjt vnuhu, Fuzq;tule Mºteytu ;tkct-rv•t¤lt cuztytu:e vtKe Chu, Fuzq;tu vtmu c¤’le òuze ylu Fu;elt ytuòhtu hnu, Fuzq;tult F¤u juK’th l ytJu, yt btxu sbelle btvKe fhtJe, rmkatE yu Fu;e rJftmLþk mti:e Wvgtude mt"l ntuJt:e htßgbtk fqJtytu ylu ;¤tJtu Ftu’Jtbtk ytÔgt, Ô\ût WAuhlu bnðJ ytvJtbtk ytÔGþk nðþk. ytb A;tkg htßglt Fuzq;tu Wvh ytr:of fhsLþk CthK J"ðþk sðþk nðþk. htßglt bnuMËj JMËjt;e yr"ftheytu ylu Ntnwfthtule JMËjt;e "bfeytu ylu «Ô\r•tytu:e Fuzq;tu ’w&Fe hnu;t n;t. bnthtò©e CtJrmknS ceò ylu bnthtò©e f]»KfwbthrmknSlu Fuzq;tu vtu;tle yJ’Ntle Vrhgt’tu fh;t n;t. (bnu;t, dtuh"l’tm mtdh’tm, mtiht»x[ltu Rr;ntm).

bnthtò©e ;ÉrmknS, bnthtò©e CtJrmknS ylu bnthtò©e f]»Kfwbth rmknSlt Fuzq;tule ÂM:r; Mþ"thJtlt «gítu A;tkg Fuzq;tule Bþ~fujeytu J";e s;e n;e. ‘"h;e Ãþºt¥ ylu ‘sd;ltu ;t;¥ htkf :;tu s;tu n;tu. 1920btk Fuzq;tu vtmu htßgLþk ju½þ 64,44,468 jtF nðþk. 1921btk yt ju½þk 62,62,376 jtF Yrvgt :Gþk nðþk. yt ju½þ Fuzq;tu åËfJe Nf;t lntu;t ;ubt Jhmu-Jhmu J"thtu :;tu hnu;tu, htßglt JMËjt;e yr"ftheytu J"thu C´m fhu ðgthu Fuzq;tu Ntnwfthtule ÔgtsFtuhe ler;lt Ctud cl;t n;t. 1930 Mþ"ebtk yt NtnwfthtuLþk ju½þ Fuzq; vtmu 86,38,874 Yrvgt :Gþk nðþk. (CtJldh rsÕjt yrCjuFtdth, bnuMËje ’V;h, 1930)

htßg ylu Ntnwfthtult juKtlt ytr:of ctus nuX¤ Fuzq;tult MþFe :Jtlt mvltytu JtM;rJf;tytu:e ’qh ’qh Ctd;t n;t. lc¤t Jhmtubtk Fuzq;tu fkdt¤ :E s;t n;t. vtu;tle cuntjele ÂM:r;le Vrhgt’tu Fuzq;tu bnthtò©e ylu ’eJtl©elu fh;t n;t. Fuzq;tule Vrhgt’tule VtEjtu CtJldh rsÕjt yrCjuFtdthbtk mkd{rn; Au. ;ubtk vtu;tle Bþmec;tuLþk mtåþk JKol Au. Fuzq;tu ’eJtl©elu YcY b¤elu vtu;tle Bþ~fujeytu ylu yðgtathtule ytvJe;e fnu;t n;t. yuf Fuzq; vtmu:e htsglt yr"ftheyu Y. 75 JMËj fhJt btxu Fuzq;lt c¤’le nhtS fhe ltFe n;e. yt Vrhgt’ fhlth Fuzq; ’eJtl©e «CtNkfh vèKe mtbu æË{mfu æË{mfu hze vzgt n;t. Fuzq; vtmu:e J"thu Ôgts jR Fuzq;tult mtult atk’elt DhuKt vK vtu;tle vtmu htFe ju;t n;t. yt Vrhgt’ Fuzq;tuyu ’eJtl©elu fhe n;e. htßglt bnuMËje yr"fthe Fuzq;tult vtfle ytuAe rfkb; ytkf;t n;t. ytJe Vrhgt’tu vK fhJtbtk ytJe n;e.

(Jæþ NrlJthu)

me"t mh¤ gtudtmltu(u15)

WæJo «mtrh;t vÈtmtl

jtC & sublu veXlt leault Ctdu ’w&FtJtu hnu;tu ntug, yublt btxu yt ytml Jæþ Vtg’tfthf Au. yu Wvhtk; yt ytml:e vux ;:t yule leault Ctdlt bßò;kðþlu bsçË; fhu Au.

he; & leau veX htFelu MþJtu ylu cLlu Z´aK Jt¤elu At;e Mþ"e jE òJ ;:t cLlu nt: cLlu rlk;c Wvh nt: htFtu. yu vAe ztctu vd yæ"h jtu ylu cLlu nt: Wvh Fukatu. :tuze rbrlx vAe nt: leau BËfe ’tu ylu sbKtu vd yæ"h jElu vujtle suJe s r¢gt fhtu.

Top