jtufSJlltk btu;e

jtufmkMf]r;le rJhtm;mbe fåAe ldthaeytule ltuc;-NhKtE Jt’lle fjtvhkvht yM;ta¤lt ythu

‘ldthtbtk ;ðËzeltu yJts ftuK mtkC¤u ?¥ yt fnuJ; ytvKt fkXu htus hb;e òuJt b¤u Au A;tk ldtht rJNu ytvKu ÍtÍwk òK;t l:e yu nfef; Au. ldtÁk yuxju ltuc;. yu ‘’b¥ ;hefu vK ytu¤Ftg Au. ’btbe yuxju fu ltuc;le mtuc; fhlth ldthae. ltuc;-NhKtE Jdtzlthlu cumJtle sdt ldthFtlt fu xftuhFtlt ;hefu ytu¤Ftg Au. sqlt ft¤u ’uJîthu, bkr’htubtk, bÂMs’tubtk ylu htsîthu bkdj atuDrzgtk JdtzJtbtk ytJ;tk. jFv;e ldhNuXle nJujeyu ÇËkd¤ ylu Cuh Jtd;tk. y:to;T ltuc;ltu zkftu ’uJt;tu. GþØ ;:t mJthelt mbgbtk Qkx ylu yµtu Wvh ldthtk Jtd;tk yulu Jdtzlth ‘Bþhmj¥ yxf:e ytu¤Ft;t. fåAbtk jk"t ylu beh yt Jt¼tu Jdtzu Au.

fåAe jtufJt¼ ldtht-ltuc; mt:u vhkvhtd; he;u NhKtEle swdjck’e fhJtbtk ytJu Au. ldthtle halt òuEyu ;tu ºttkct fu btxele dtu¤ ftuXe vh atbzwk bZJtbtk ytJu Au. ltuc;le òuzebtk ‘lh¥ ylu ‘bt’t¥ ntug Au. yt bt’t fu bt’e fjtfthtubtk ‘Sj¥lu ltbu òKe;e Au. bt’ele ftuXe «btKbtk ltle ntug Au. yuLþk atbzwk bZuÕþk btuZwk 12 :e 15 Rka suxÕþk htFJtbtk ytJu Au ßgthu lhLþk 15 :e 20 Rka suxÕþk ntug Au. bt’e vh cfhtle atbztle ’uNe vze aztJJtbtk ytJu Au. yult Auzt Cukm fu vtztlt atbztle vzebtk Dh (ntuj) cltJe ;ubtk Jt"h vhtuJe bt’ele ftuXe mt:u Jt"h atbztle vxe mt:u Fukaelu ytf»tof ytfthbtk øþk:elu bZe juJtbtk ytJu Au. ßgthu lh ldthtle vze Cukm fu vtztlt atbztbtk:e clu Au. ltuc;Jt’l fh;tk vnujt jtfzt m¤dtJelu yult ;tvu bt’elt atbztlu ;vtJJtbtk ytJu Au. MËhltu òK;j fjtfth yulu dtu¤ dtu¤ VuhJe MËhlt Qkat leat yJts «btKu ;vtJelu MËhbtk jtJe Nfu Au. lh ldthtlu ;vtJJtle sYh vz;e l:e. ltuc;lu ctk"JtLþk ftb zcdh fu ¾âthuf fjtfth vtu;u fhe ju Au.

ltuc;’tl fh;tk ÃËJuo fjtfth ldthtle òuzâlu MËkr:gtk vh fu rºtftuKfth Dtuze bt:u dtuXJu Au. lh ylu bt’e JdtzJtlt ’tkrzgt vK òw’t òw’t ntug Au. lhLþk Jt’l òze ’tkze:e ylu bt’eLþk Jt’l shtf SKt-vt;¤t ’tkrzgt:e fhJtbtk ytJu Au. ldthtJt’l mt:u mkd;btk fåAe NhKtE JdtzJtbtk ytJu Au. yt cu òurzgt Jt¼tule swdjck’e su ;u «mkdlu yltuFe dhebt cûte òg Au. yulu mtkC¤Jtle bò vK fkEf ytph s Au. «mkd ylu M:¤lu yLþYv Jtd;e ltuc; NhKtE vhkvrh; ~þØ Cth;eg jtufJt¼tu Au. sqlt ft¤u htsJeytuyu yt c"t fjtfthtulu ÏËc s «tuðmtnl ÃËÁk vtzâwk nðþk, vrhKtbu ;uytu xfe dgt n;tk.

fåAe htsJeytule òntusjtje gt’ fh;tk SJlmkægtyu ytJelu QCujt btkzJe-fåAlt òKe;t ltuc;Jt’f ©e yçþ beh fnu Au fu ybtht fåAbtk htòNtnelt sbtltbtk hts’hcthlt ldthFtltbtk htus mJth mtks ltuc; NhKtELþk Jt’l fhJtbtk ytJðþk. subtk fåAe htdtu yt"trh; hsJtze huòle æËltu Jtdu. yulu yLþYv ltuc; Jtdu. hts’hcthbtk NhKtE vh mbglu yLþYv fåAe mmEhtd, MþKehtd, fthtgj htd, bthE htd, ytNt htd, òude htd suJt yluf htdtule æËltu Jtdu. btuxt Ctdu fåAe ;tjtu 14 btºttltu BþdjtE Xuft fu vAe fåAe fuhctbtk y:Jt mJthe ;tj, Íqbht;tj, atu;tj fu rJjkrc; ’evak’e ;tjbtk NhKtEJt’f ck"us Jdtzu. ytb fåAe htdle æËl Bþsc ldthae «:b Xuftu (;tj) ctk"u. vAe yubtk yu ;tjle ’wøþl fhu, BþFzt Jdtzu, xqfzt Jdtzu, vh;, hujt ylu a¢"th Jdtzu-rVh; fhu ylu AuÕju ‘;ent¥ ylu ‘lJ"t¥ bthe Bˤ Xuft vh ytJe òg. yt «btKu ltuc; JdtzJtltu ctÍ Au. ;ubtk vAe ltuc;Jt’fle suJe fwN¤;t, ;uÔþk Jdtzu. ÃËKo rhgtÍ-«u¾xm vAe ldtÁk JdtzJtle fjt fjtfthlu nt: cumu Au. hts’hcthbtk ytb ßgthu MËh-htd ylu ;tjle swdjck’e hatglu ’wøþl, ;eøþl, atuøþl, BþFzt, vh;, hujt, a¢"th, ;ent (;tuzt) lJ"t Jduhu hb;tu ltuc; vh Jtdu ðgthu fjthrmf ’hctheytu fjtfthtulu Cthu ’t’ ’u;t. ybeh WbhtJtu ylu htòbnthtòytu fjtle f’h fhelu fjtfthlu hnuKtkflt bftltu, sbel òg’t’, Rltbtu ylu J»ttoml ytv;tk. htslt «tuðmtnllu fthKu fåAe jtufJt¼tult ylu dtgf fjtfthtu mkde;, Jt¼ ylu L\ðgle fjtytulu rJfmtJJt ht;r’Jm rhgtÍbtk h; hnu;t. ltuc;btk vthkd; :Jt btxu fåAe Jt’ftu fXtuh vrh©b fh;t hts ’hcthbtk yublu btlvtl b¤ðþk.

’uJbkr’htu mt:u de;, mkde; ylu L\ðgle vhkvht nòhtu J»to:e òuztguje òuJt b¤u Au. ©elt:Sle nJuje, sdLlt:SLþk bkr’h, ykctSbt;tLþk bkr’h, MJtrblthtgK bkr’h ylu bÂMs’tult xftuhFtltbtk bkdj atuDrzgtk mJth mtks JdtzJtbtk ytJu Au. bkr’htubtk ltuc;ltu zkftu Jtdu yuxju C¾;tulu òK :E òg Au fu bkr’hbtk ’Nol ÏËÕgtk Au. ytsu ;tu òKe;t ;btb bkr’htubtk bNel:e Jtd;e ltuc; ylu Ítjhtu ytJe dE Au.

øþsht;btk jøl «mkdu bkdjJt¼ ;hefu Ztuj, NhKtE, bNf, ylu ºttkmtk JdtzJtbtk ytJu Au vK fåAbtk ltuc; NhKtE Jdhltk jøl yæËhtk dKtg Au. jøl «mkdu btkzJt Bþnq;o ylu dKuNM:tvl:e jElu fLgtrJ’tg Mþ"elt ;btb «mkdtubtk ltuc; NhKtE:e Jt;tJhK CGþOCGþO cle sðþk. fåAbtk beh ylu jkDt ¿ttr;lt fjtfthtu vuZe vhkvht:e ltuc; NhKtEJt’l fh;tk ytÔgt Au. yluf ldthaeytuyu yt ûtuºtu Wkae «r;»Xt «tÃ; fhe ’uNvh’uNbtk fåALþk ltb øþksðþk fGþO Au, ytsu yn´ yuJt fuxjtf ctsk’t fåAe ltuc;-NhKtEJt’ftule Jt; fhJtltu Wv¢b Au.

fåAe ltuc; NhKtELþk ltb rJµChbtk «rmØ fhlth Wkat dòlt btuFhtlt fjtfth Au. MJ. Mþjubtl swbt swbtKe fåAlt mkde;«ube jk"t vrhJthbtk mlu 1905btk sLbujt MþjubtlCtEyu ;ublt rv;t swbtCtE ylu Bþk÷tlt cåþ jk"t WM;t’ vtmu ;tjeb jElu ’m J»tole Jgu ltuc;Jt’l NÁk fGþO. hts’cth:e btkzelu r’Õnelt ’hcth Mþ"e yluf btuxt bu¤tJztlu bntuðmJtulu ;ubKu hr¤gt; fgto n;t. yuble òuzu yublt ’efht bhnwb MþbthCtE NhKtE vh mkd; fh;t. MþbthCtElt Ãþºt GþmVCtEyu rv;t vtmu ;tjeb je"e. ònuh ftgo¢btubtk ’t’t Mþjubtl ctvt, Ãþºt ylu vtiºt ºtKle ltuc;-NhKtEle swdjck’e mtkC¤Je yu SJlltu ÕntJtu n;tu. £tkmlt yprVj xtJh vh ltuc;ltu zkftu Jdtzlth Mþjubtl swbtlu øþsht; mhfthu mlu 1984btk dtihJ ÃþhMfth ylu mkde; ltxf yft’be lJe r’Õneyu mlu 1985btk jtufmkde; yuJtuzo yultg; fhe yublu mLbtLgt n;tk.

fåA-ykòhlt bhnwb jkdt yc’wÕjtCtE swmc mtuhrXgtle Wåafûttlt ldthtJt’f ;hefu dKlt :tg Au. ÇËslt J;le bhnwb jk"t hbÍwCtE çþZt ;thJtKeLþk ldthtJt’lbtk btuxwk ltb nðþk. yubLþk ltuc;Jt’l mtkC¤Jt ònuh bu¤tJztytubtk jtuftu Wbxe vz;t. lrjgtlt ltuc; NhKtEJt’f CtEytu jk"t yc’wÕjt (yCjt) WbhCtE ytS ;:t RMbtEjCtE çþët ytS MËh ylu ;tjlt ;hJigt ;hefu Ïgtr; vtBgt Au. yc’wÕjt ltuc;lt Wkat dòlt fjtfth Au vK Ztujlt vK yuJt ctsk’t fjtfth dKtg Au. cug jk"t CtEytu fåAe ltuc; NhKtEJt’lle fjtlu SJle vuXu s;l fhelu ò¤Je hÌttk Au.

bt;tltu bZ ßgtk ytNtÃþht bt;tlt cumKtk Au. fåAlt bnthtJlt yu fq¤’uJe dKtg Au. ðgtk vK mJth-mtks ltuc; NhKtE Jzu atuDrzgt JdtzJtbtk ytJu Au. :tuztk Jhmtu ydtW yn´ltk ldthae ;hefu bhnwb jk"t yjebtb’ mtjubtb’ FtJht ;:t bhnwb jk"t Vfehbtb’ swmc FtJht yt cklu ftftE CtEytult ltbltu fåAbtk zkftu Jtd;tu. ytNtÃþhtbtlt ‘bZ¥bkr’hlt ldthae ;hefu ;uble rlb½Ëkf fhJtbtk ytJe n;e. fåAlt bnthtJ ©e ßgthu yn´ bt;tSlt ’Nolu ytJ;t ðgthu cklu CtEytuLþk ltuc; NhKtEJt’f Ftm htuftK fhelu mtkC¤;t. yt fjtfth cujzelu ltuc; NhKtEJt’l Wvhtk; mthkde ylu ;cjt mt:u fåAle yir;ntrmf Jt;toytu ylu jtufJth;tytu hsq fhJtle fjt vK nM;rmØ n;e. bnthtJ©e ht;c"e cumelu yuble mkde;bg jtufJth;tytu btK;t. fjthrmftubtk ;ubLþk ltb Qkat yt’h mt:u juJtðþk.

fåAe ltuc; NhKtE Dhtltbtk fuxfuxjt fjtfthtu ;igth :gt ! yuf mbgu fåA btu:thtlt J;le jk"t btb’CtE mtjubtb’ òuFtr;gt ltuc;Jt’f ;hefu Qkae Ïgtr; "htJ;t n;t. ltuc; NhKtEJt’f ;hefu ;ubKu ;tjeb ytvelu DKtk rN»gtulu ;igth fgto n;t. ;ubltu vrhJth mkde;«ube ntuJt:e yt vhkvhtLþk ytsug s;l fhu Au. yu s «btKu dZNeNtbtk hnu;t btkzJe fåAlt J;le jk"t Rc{tneb ft’h"el jtjtuh ;:t ;ublt Ãþºt dleCtE jk"t ltuc; NhKtE Jt’lbtk mtÁk btlvtllu M:tl "htJu Au. yt :E jk"t fjtfth fmceytule Jt;.

nJu fheyu ltuc; NhKtEJt’f beh fjtfthtule Jt;. fåAbtk beh òr;lt fjtfthtuyu ltuc; NhKtEJt’l ylu dtgfebtk DKe Wkae rmÂæ"ytu ntkmj fhe Au. yubtklt yuf Au btkzJe ;tÕþftlt ctvX dtblt bhnwb beh Wbh Lþhbtb’ ’dt. ;uytu fåAltbtuz ’hcthtult beh dKt;t. yt ’hcthe fwxwkctubtk ßgthu bu¤tJzt, WðmJtu fu jøllt bkdj «mkdtu gtuò;t ðgthu yt beh ctv’efht fjtfthle ntshe yJ~g hnu;e.J¤e btuz ’hcthtult fw¤’uJ btuzveh’t’t dKtg Au. yt ’t’tlt M:tl fu Wbh Lþhbtb’ltk ltuc; NhKtE Jtd;tk ðgthu yulu mtkC¤Jt ’qh ’qh:e fjthrmftulu CtrJf C¾;tu Cudt :;tk. mbd{ fåA øþsht;btk ;uble Ïgtr; VujtE n;e.

ceò ’hcthe beh n;t htunt-ftuxztlt bhnwb beh nwmulCtE yjthFt burhgt. ;uytu htuntòdeh (fjtveLþk mtmÁk)lt ’hcthe beh n;t. htunt’hcthbtk ldthFtLþk nðþk. ;ubtk cumelu yt fjtfth ctv ’efhtu mJth mtks ltuc; Jt’l fh;t. yubLþk ltuc;Jt’l yòuz dKtðþk. hts ’hcthle fauhebtk ylu bkdj «mkdtubtk ;uytu ltuc;Jt’l fhe mtilt yk;hbtk ytlk’ltu yrcj øþjtj Wztz;t. nwmulCtE htunt ’hcthle fauhebtk htsJe ylu ybeh WbhtJtu mtbu cume mthkde ylu ;cjt vh hm«åþh jtuf Jth;tytu btkz;t. ht; ÏËxu, «tdJzlt ’tuht Vqxu vK Jt; l ÏËxu. vtu;tle fjt îtht ;ubKu yluf Rltb yfhtbtu ylu ltblt bu¤Je n;e. htsltk ltuc;Jt’f ylu Jt;tof:f ;hefu yubltu mthtu yt’h n;tu.

mbd{ beh mbtslu dtihJ cûtlth ceò jç"«r;»X; ltuc;lt mtuc;e n;t btkzJelt bhnwb beh ctJjtCtE ntS Ftumjt. yubLþk ltuc; NhKtEJt’l mtkC¤Ôþk yu SJlltu yuf ÕntJtu dKt;tu. ;uytu Jt’le mt:u yåAt dtgf n;t. fåAe jtufdtgfe ftVe, fåAe htMþzt, fåAe ’hcthe huò, jtufæËltu vh yòuz ftçË "htJ;t n;t. fåAlt ftuEvK fjtfthlu ctJjtbeh mt:u ftgo¢b ytvJt cumÔþk yu cnw btuxe Jt; dKt;e. vK yuble mt:u beh yt’bCtE RMbtEj ltuc;Jt’l fhe ©tu;tytulu hm;hctu¤ fh;t. yt fjtfth cujzelu ’uNe htshsJtztytubtk:e WðmJtu btxu Ftm ytbkºtKtu b¤;tk. fåAe fjt«uKeytu ytsu g yublu CtJÃËJof gt’ fhu Au.

fåA btkzJelt J;le ylu ctJjtCtE behlt Ftm mtrd’o beh yt’blt Ãþºt bhnwb beh ntYl yt’b "eMþhtlu ctJjtCtEyu NhKtEJt’lle mkÃËKo fjt NeFJe n;e. yu ßgthu NhKtE Jdtz;t ðgthu ’qh:e mtkC¤lth :tv FtE s;t. yublu yuÔþk s jtdðþk fu yt ctJjt behle s NhKtE Jtdu Au. øþÁ beh ctJjtle sub ntYl yt’b fåAe dtgfelt vK btuFhtlt fjtfth n;t. ntYl yt’b behle NhKtE mt:u bhnwb beh FeLþCtE RMbtEj Dujt ltuc;le mkd; fh;t. yubKu beh yt’b WM;t’ vtmu:e ;tjeb jElu ltuc;Jt’lbtk «JeK;t «tÃ; fhe n;e. yt òuze ;cjtklu mthkde vh WM;t’tu mt:u mkd; fh;e. hsJtze beh ¿ttr;lt huòle fåAe dtgfebtk ;ubLþk ÏËc Wkåþ ltb nðþk. yubKu ;tuvtlt øþYytu vtmu:e dtgfebtk «trJ½g «tÃ; fGþO nðþk. fåAlt fjthrmftu ytsug yublu hts’hcthe fjtfth ;hefu gt’ fhu Au.

fåA Jtdzlt fxtrhgt dtbbtk beh yjebtb’ yÕjthFt Dtuht ltblt ltuc;Jt’f :E dgt. yt ctvcuxtle òuze vK Xef Xef òKe;e cle n;e. fåAlt ltlt btuxt QðmJtubtk ;uytu ltuc; NhKtE:e lJtu «tK Ãþh;t.

beh fjtfthtule ©uKebtk yuÔþk s yuf yltuÏþk ltb Au fåA btkzJelt J;le ylu beh ntYl WM;t’lt Ãþºt yçþbehLþk ;ubKu rv;t©e vtmu:e ltuc; NhKtEle Ftl’tle ;tjeb «tÃ; fhe n;e. ytsu ytftNJtKelt btuFhtlt ltuc; NhKtEJt’f dKtg Au. ònuh ftgo¢btubtk ;uytu vtDze mt:u behòr;le JuNÇË»ttbtk ltuc; NhKtE Jt’l fhJt cumu Au. ðgthu fåAe hsJtze fjtfthtule gt’ ;tS :tg Au. yçþCtE NhKtE Jdtzu ðgthu ;ublt CtKus beh ntSCtE Vfehbnkb’ y:Jt ;ublt ltltCtE beh m;thCtE ldthJt’l btxu cumu Au. mt:u ceS NhKtE vh beh Lþhbtb’ RMbtEj cumu Au. yt bkz¤eLþk ltuc; NhKtE mtkC¤Jt ’wh’wh:e jtuftu WðmJtu «mkdu Wbxu Au. fåAe mkde; rchtm;le yt AuÕje Cux bltg Au. jk"t ylu beh vrhJthtu vuZe vhkvhtlt Jthmtlu xftJe htFJt mkD»to fhe hÌtt Au, ò¤JJt s;l fhe hÌtt Au vK Rjufx[turlf Jtrskºttule Chbth Jåau yu Jthmtlu ò¤JJtLþk ftb nJu dòcnthLþk :ðþk òg Au. fåAe ltuc; NhKtEJt’ftu, òurzgt vtJt, btuhakd, ftle, Mþhk’tu, "ztu ylu btuhjeJt’lle fjtlt fmceytule fjt yM;ta¤lt ythu ytJelu QCe Au. fåA bntuðmJ suJt btuxt VuÂMxJjLþk «r;J»to ’c’ctÃËKo ytgtusl :tg Au. ’uNrJ’uN:e ytJ;t «Jtmeytu mbût fåAe fjtfthtulu dtihJÃËJof hsq fhJtbtk ytJu Au. yt c"t AuÕje vuZelt fjtfth Au. fåAe mkde;fjt ylu jtufJt¼tultu yt Jthmtu yM;ta¤lt ythu ytJelu QCtu Au. fåAe fjtfthtulu SJ;’tl b¤u yuJe ftuE l¬h gtuslt ytfth ju;tk yluf fåAe fjtfthtu ylu ;ublt vrhJthtulu SJ;’tl b¤e òg.

(;MJehtu & yçþ beh * JtjS Cèe)