LGþÍ Vtu¾m

ßgtur;»tle ÷rÐyu Ã\ÚJelt ;tvbtlbtk nS Ô\Âæ" :Nu

yburhftltu r¢MxtuVh furJj ltbltu rlytu-Jur’f yuMx[tujtush fnu Au fu E.m. 2026le mtj Mþ"e øjtucj JturbOdle vhkvht atÕþ hnuNu

’wrlgtlt rJrJ" ’uNtubtk }ðþytuLþk a¢ vjxtE hÌtwk Au, yu ctc;btk ftuE cub; l:e. yt a¢ Nt fthKu vjxtE hÌtwk Au, yu ctc;btk rl»Kt;tubtk b;b;tk;h Au. fuxjtf rJ¿ttleytu fnu Au fu ftcol ztgtu¾mtEz suJt d{el ntWm dumtule Wðvr; J"e ntuJtlu fthKu Ã\ÚJeLþk ;tvbtl J"e hÌtwk Au ylu æË{J «’uNltu chV ved¤Jtlu fthKu mBþ÷le mvtxe Wvh ytJe hne Au. fuxjtf rJ¿ttleytu d{el ntWm EVu¾xltu Bˤbtk:e s yMJefth fhu Au. ;uytu fnu Au fu, Xkze ylu dhbe fw’h;le fhtb; Au. yt Ã\ÚJe Wvh ÇË;ft¤btk rnbGþd ytJe dgtu Au ;ub nJu W»K;tltu Gþd ytJe hÌttu Au. ytvKu Xkze ylu dhbelt yt a¢lu htufe l:e Nf;t. fuxjtf ßgtur;»tNtMºteytu Ã\ÚJelt J"e hnujt ;tvbtlltu mkck" d{ntult vrhC{bK mt:u òuzu Au. ;ubLþk fnuÔþk yub Au fu J;obtlbtk dtuahbtk su d{ntuLþk vrhC{bK atje hÌtwk Au ;u òu;tk Ã\ÚJeLþk ;tvbtl nS vK J"Jtle mkCtJlt Au.

Cth;btk «tael ft¤btk :E dgujt bntl ßgtur;rJo’ Jhtnrbrnhu jFujt d{k:tult yt"thu yburhftbtk rlytu-Jur’f yuMx[tujtuS ltble lJe NtFt NY :E Au. yt NtFtlt M:tvf rhatzo ntuf ltblt ytuMx[tujtush n;t. ;ubKu Cth;lt «tael ßgtur;»t NtMºtltu mtkdtuvtkd yÇgtm fhe ;ultu Wvgtud yburhftle «òlu btdo’Nol ytvJt btxu fgtuo n;tu. yt rhatzo ntuflt rN»g r¢MxtuVh furJju ßgtur;»tle ÷rÐyu øjtucj JturbOd ctc;btk Qkzwk mkNtu"l fGþO Au ylu yluf atxtuo ;igth fgto Au. ytftNbtk d{ntult vrhC{bK ylu Cth;lt «tael ßgtur;»t NtMºtltu Wvgtud fhelu r¢M;tuVhu yuJe CrJ»gJtKe CtFe Au fu, E.m. 2026 Mþ"ebtk Ã\ÚJelt vtuvztLþk ;tvbtl Jægt fhNu, sulu fthKu ’wrlgtbtk Cthu ;thtS :Nu.

nJtbtl NtMºteytult huftuzo Bþsc ’wrlgtbtk 20,000 J»to ydtW rnbGþdle mbtÂÃ; :E n;e. ðgth ct’ Ã\ÚJeLþk ;tvbtl J"e hÌtwk Au. òufu ;ubtk Jåau Jåau rble W»K ylu Ne; Gþdtu vK ytJe òg Au. Gþhtuvlt Rr;ntm Bþsc E.m. 900 :e 1,300 Jåau ’wrlgtbtk W»K;tbtl J"e hÌtwk nðþk, sulu fthKu æË{J «’uNltu chV ved¤elu ytEmjuLz ylu d{eljuLz suJt «’uNtu cLgt n;t. ðgth ct’ ytNhu 200 J»to Mþ"e Ã\ÚJeLþk ;tvbtl mbNe;tu»K hÌtwk nðþk. E.m. 1,500le mtjbtk ’wrlgtbtk rble Ne; Gþd NY :gtu n;tu, su E.m. 1850 Mþ"e atÕgtu n;tu. yt rble Ne; Gþdbtk Gþhtuvle yluf l’eytu :eS dE n;e ylu ’wrlgtlt Fu;-Wðvt’lbtk Dxtztu :;tk yltsle yA; ylu ÇËFbhtu vu’t :gt n;t. E.m. 1850 vAe rJµbtk gkºt Gþdltu «thkC :gtu ðgth:e ;tvbtl m;; J"e hÌtwk Au. Ã\ÚJelt W»K;tbtlbtk ytJ;tk yt vrhJ;olltu mkck" d{ntule dr; mt:u Au, yuÔþk r¢MxtuVh furJju Ntu"e ftZTGþk Au.

nJtbtl NtMºteytu fnu Au fu, E.m. 1850le mhFtbKeyu E.m. 2025 Mþ"ebtk Ã\ÚJelt ;tvbtlbtk cu rzd{e muÂÕmgm suxjtu J"thtu :Nu. yt J"thtu Cju ltltu sKt;tu ntug ;tu vK cnw dkCeh Au. yt cu rzd{ele Ô\rØlu fthKu æË{J «’uNltu chV ved¤e hÌttu Au, ’wrlgtlt bntmtdhtule mvtxe Qkae ytJe hne Au ylu ’wrlgtlt yluf ’uNtubtk ÃËhle dkCeh vrhÂM:r; vu’t :E Au. yuf yk’ts Bþsc bntmtdhtule mvtxe Qkae ytJJtlu fthKu yðgthu 12 fhtuz jtuftu sult Wvh JmJtx fhe hÌtt Au, yuxje sbel mBþ÷btk dhftJ :E sNu, subtk BþkcE, fhtkae ylu NtkdntE suJtk Nnuhtultu vK mbtJuN :;tu nNu.

yðgthu Ch Wlt¤u su Jhmt’ ytJu Au ylu chVlt fhtytu vzu Au, ;uLþk fthK vK bntmtdhtubtk XjJtðþk chVLþk vtKe Au. yburhftbtk ;tsu;hbtk su ’rhgtE ;tuVtltu ytJe hÌttk Au, ;uLþk fthK vK bntmtdhtule Wvh ytJe hnuje mvtxe Au. nJtbtlbtk :E hnujt ’qhdtbe VuhVthtulu fthKu yltslt Wðvt’lbtk Dxtztu :Nu ylu yluf ’uNtubtk ÇËFbhtle vrhÂM:r; vu’t :Jtle mkCtJlt Au. ßgtur;»tlt òKfthtu fnu Au, E.m. 2026le mtj Mþ"e øjtucj JturbOdle yt vhkvht atÕþ hnuNu. ðgthct’ btKm ò;btk y¬j ytJNu ylu ;uytu d{el ntWm dumtult Wðvt’l Wvh jdtb ;tKJtbtk mV¤;t «tÃ; fhNu.

r¢MxtuVh furJj fnu Au fu, Ã\ÚJelt J"e hnujt fu Dxe hnujt W»K;tbtlltu mkck" d{ntule rnjatj mt:u Au. ;ult sKtÔgt Bþsc ytctunJtbtk su jtkct dt¤tltk vrhJ;oltu ytJu Au, ;ultu mkck" ÃÕþxtu d{n mt:u Au ylu xqkft dt¤tltk vrhJ;oltuLþk fthK Nrl bnthtsLþk vrhC{bK Au. E.m. 900 :e 1,200 ’hrbgtl Ã\ÚJelt ;tvbtlbtk su Ô\rØ :E ;uLþk fthK ÃÕþxtuLþk vrhC{bK nðþk. jkzlle dK;he fheyu ;tu E.m. 846 le 18be òLGþytheyu ÃÕþxtuyu bu»t htrNbtk «JuN fgtuo n;tu. yt dt¤tbtk bkd¤ ÃÕþxtule chtch mtbu ath rzd{eltu ÏËKtu cltJ;tu n;tu. bkd¤le dK;he dhb d{n ;hefu :;e ntuJt:e yt 300 J»ttuo dhb hÌttk n;tk. r¢MxtuVh furJjlt sKtÔgt Bþsc yt dt¤tbtk su dhbe n;e ;ulu + 4 suxjt vtuELx ytve Nftg ;ub nðþk.

E.m. 1334le 16be Vuçþ{ytheyu Vhe ÃÕþxtu bu»t htrNbtk ytÔgtu n;tu. yt JF;u çþ"le ÃÕþxtu mt:u bu»t htrNbtk Gþr; ntuJtlu fthKu ytctunJtbtk Xkzf J"e n;e, fthK fu çþ"lu Xkztu d{n btlJtbtk ytJu Au. yt mbgu MËgo bel htrNbtk ath d{ntu mt:u Gþr; fhe hÌttu n;tu. MËgole bkd¤ mt:ule Gþr;lu fthKu W»K;tbtl J"Ôþk òuEyu, vK ;ule Gþhulm mt:u vK Gþr; ntuJt:e W»K;tbtl Dxâwk nðþk ylu bkd¤le ymh mkðþrj; :E dE n;e. yt dt¤tbtk aL÷ ffo htrNbtk n;tu, su W»K;tbtl ctc;btk ;xM: n;tu. yt fthKu E.m. 1334:e 1579lt dt¤tbtk Ã\ÚJe Wvh btVfmhLþk ;tvbtl òuJt b¤ðþk nðþk.

E.m. 1579btk ÃÕþxtu Vhe bu»t htrNbtk ytÔgtu n;tu ylu ;uLþk lÔþk a¢ NY :Gþk nðþk. yt a¢ ’hrbgtl çþ" ylu Nrl suJt d{ntu ÃÕþxtu mt:u Gþr;btk ntuJtlu fthKu Ã\ÚJe Wvh rble rnbGþdLþk Jt;tJhK òuJt b¤ðþk nðþk. yt ft¤btk Nrl ffo htrNbtk n;tu, sulu vK Xkze htrN btlJtbtk ytJu Au. J¤e MËgo vK Xkze dKt;e fwkC htrNbtk Gþhulm mt:u Gþr;btk n;tu, sulu fthKu ytctunJt Jæþ Xkze vze n;e. yt mbgdt¤t ’hrbgtl aL÷ dhb dKt;e Ô\rùf htrNbtk n;tu, vK ;ule lSf Xkztu dKt;tu ~þ¢ ntuJt:e Jt;tJhKbtk Ne; jnuh ’uFt;e n;e. yt dt¤tbtk su dhbe n;e ;u - 4 vtuELx suxje n;e. yt ltlfzt rnbGþdbtk Gþhtuvle yluf l’eytu chV :E dE n;e ylu lnuhtu îtht atj;tu JtnlÔgJnth vK :kCe dgtu n;tu.

ytvKe ’wrlgtbtk J;obtl gkºtGþdltu «thkC jdCd E.m. 1850 ytmvtm :gtu. E.m. 1823le ºteS btauo Vhe:e ÃÕþxtultu bu»t htrNbtk «JuN :gtu n;tu. ðgth:e ’wrlgtbtk fthFtltkytu J"e hÌttk Au ylu ftcol ztgtu¾mtEz suJt JtGþytulu fthKu dhbe vK m;; J"e hne Au. yt Dxltltu mkck" vK ÃÕþxtult vrhC{bK mt:u Au, yub r¢MxtuVh furJj fnu Au. yt mbgdt¤tbtk bel htrNbtk MËgole ylu bkd¤le Gþr; :tg Au, sulu fthKu Ã\ÚJeltk W»K;tbtlbtk +3 vtuELx suxje Ô\rØ :E Nfu Au. yt ft¤btk aL÷ dhb dKt;e Ô\rùf htrNbtk Au ylu ;u :tuzt dhb dKt;t øþhwle mtbu Au. yt fthKu su fwj dhbe vu’t :tg Au, ;ulu ytvKu +4 vtuELx ytve Nfeyu. yt he;u d{ntule dr;lt rnmtcu E.m. 1850 vAe Ã\ÚJelt yufk’h ;tvbtlbtk Ô\rØ :;e ytJe Au.

E.m. 1900 :e 1940 ’hrbgtl Ã\ÚJelt ;tvbtlbtk mhuhtN 0.4 rzd{e muÂÕmgm suxje Ô\rØ :E n;e. ðgthct’ E.m. 1940 :e 1970 ’hrbgtl Nrllt 30 J»tolt a¢ ’hrbgtl ;tvbtlbtk mhuhtN 0.2 rzd{e suxjtu Dxtztu ltuk"tgtu n;tu. NrlLþk bu»t htrNbtk ytdbl E.m. 1938 le 14be òLGþytheyu :Gþk nðþk. yt ft¤btk Nrl Wvh ~þ¢ ylu aL÷ltu «CtJ n;tu. J¤e aL÷ rbÚþlbtk ylu ~þ¢ bfhbtk n;tu. yt cklu Xkzt d{n blt;t ntuJt:e yt mbgdt¤tbtk Ã\ÚJelt ;tvbtlbtk Dxtztu òuJt b¤;tu n;tu. yt Wvhtk; MËgo vK bfhbtk ntuJt:e yt 30 J»tolt dt¤tbtk W»K;tbtlbtk -4 vtuELxltu Dxtztu òuJt bégtu n;tu.

Nrllt E.m. 1967 :e 1996lt ft¤btk dhbeltu ELzu¾m +3 hÌttu n;tu, vK E.m. 1996 :e 2026lt 30 J»tolt dt¤tbtk d{ntule vrhÂM:r;lu fthKu yt ELzu¾m J"elu +8 Wvh vntukae òg ;ub Au. yt mbg ’hrbgtl bu»t htrNbtk MËgole ylu Nrlle Gþr; :tg Au, sulu fthKu dhbe J"e sNu. aL÷ dhb dKt;e "l htrNbtk ÃÕþxtu mt:u ntuJt:e vK dhbe J"e òg Au.

ytsu Gþltu suJe mkM:tytu îtht E.m. 2025le mtj Mþ"ebtk d{el ntWm dumtuLþk Wðvt’l DxtzJtle gtusltytu cltJJtbtk ytJe hne Au. ßgtur;»tle ÷rÐyu vK E.m. 2026 Mþ"e øjtucj JturbOd ykfwNbtk ytJu ;uJe mkCtJlt sKt;e l:e. ðgth ct’ ßgtur;»tle ÷rÐyu su 30 J»toltu mbgdt¤tu ytJu Au ;u mbDt; W»K;tbtlltu ft¤ nNu. btlJ ò;u AuÕjtk 150 J»tobtk yrJathe he;u su gkºtJt’ltu htûtm vu’t fgtuo Au, ;ule rJltNf ymhtubtk:e cnth ytJ;tk nS ytvKlu ceòk 20 J»to jtde sNu.