¢tumcth

ytuAwk Wðvt’l - Jæþ btd

J";e JM;e mt:u f]r»t Wðvt’l f’b rbjtJðþk l:e & Mþ"thKtlt vdjtk juJtg Au vK ybjefhK vh ægtl l:e yvtðþk

ytuAwk J¤;h b¤ðþk ntuE rfmtltu yLg "k"t ;hV Jégt Au & Jhmt’ yt"trh; Fu;ebtk Vmtgt n;t & htufz vtf juJtle rmMxb yLþmhtg Au

Cth; "ehu "ehu f]r»t fxtufxeltu yLþCJ fhe hÌtwk Au. yltsle yA;le r’Ntbtk ytvKu ytd¤ J"e hÌtt Au ;ule vtA¤Lþk BþÏg fthK m•tt"the vûtle rJraºt ler;ytu Au. «:b lshu Cth;btkltu yltsltu sÚ:tu btuxt «btKbtk ’uFtg Au, vhkðþ nfef; fkEf sw’e s Au. nfef; yu Au fu, zebtLz ylu mÃjtg Jåaultu duv "ehu- "ehu J"e hÌttu Au, yt duv ftvJtlt ftuE ymhfthf vdjtk juJt;t l:e.

f]r»t Wðvt’l ylu yltslt sÚ:tle mbMgt Jåau Cth;ltu bægb ylu dhec Jdo vemtE hÌttu Au. yt yA; ylu CtJJ"thtlt fthKu jtFtu dhectu ;ubs bægbJdolu mti:e Jæþ vimt åËfJJt vzu Au

f]r»t Wðvt’l J"thJtle xufltujtuSbtk xvf rmkatE vØr; rmJtg ceòu ftuE VuhVth òuJt b¤;tu l:e, ceS ;hV f]r»t Wðvt’lbtkle sbel yLg W¼tudtu btxu JvhtE hne Au, yt mkòudtubtk ’uFe;e he;u s mhfth nsw f]r»t fxtufxelu mbS Nfe l:e yub fne Nftg.

rJµChlt yltslt Wðvt’lle xftJthe vh lsh fheyu ;tu Cth; D½þk vtA¤ Au. ael, £tkm, Cth; ylu yburhft DWk ylu atuFtLþk Wðvt’l fh;t BþÏg ’uNtu Au. DWklt Wðvt’lbtk 2003 ylu 2006le mhFtbKe fheyu ;tu 2003btk aelu 3,931.96 rfjtu «r;nu¾xhu DWk vfÔgt n;t. 2006btk ;uLþk «btK 13 xft J"thu nðþk ßgthu Cth;u «r;nu¾xh 2610 rfjtule søgtyu 2006btk 2618. rfjtu «r;nu¾xh Wðvt’l fGþO nðþk. 2003le mhFtbKebtk 2006btk btºt 0.34 xft J"thu nðþk aelLþk Wðvt’l 13 xft J"thu ylu Cth;Lþk Wðvt’l 0.34 xft J"thu Au. xftJthe òu;tk jtdu Au fu Cth;u Wðvt’lle ûtb;t vfze htFe lntu;e.

yn´ yub vK fne Nftg fu f]r»t fxtufxe btºt Cth;btk s lrn mbd{ rJµ vh ͤwkce hne Au. vhkðþ Cth;btk ;u Jnuje ylu ;eJ{ ymh WvòJlthe cle hnuNu. mkGþ¾; ht»x[mkDLþk yLl ylu f]r»t rzvtxobuLx yub fnelu au;Ju Au fu rJµbtk yltsltu sÚ:tu rak;tslf mvtxe vh Au. 2001btk rJµbt yltsltu sÚ:tu 197 rbrjgl xl n;tu su 2008btk 142 rbrjgl xlltu Au. 1982:e yðgth Mþ"elt Wðvt’ltubtk yt ytkf mti:e ytuAtu Au. 2001le ylu 2008le rJµle JM;ebtk skde J"thtu :gtu Au ;u vK yn´ WÕjuFleg Au. vrhÂM:r; yuJe Au fu f]r»t RbsoLme suJe QCe :E Au. f]r»t Wðvt’l ytuAwk :E hÌtwk Au ylu Wðvt’l fhlthtytu ’uJtlt zwkdhbtk VmtElu ytvDt; fhe hÌtt Au. fuL÷ mhfth ºttmJt’lu F;b fhJt su he;u ytgtuslcØ ftb fhu Au ;u s dkCeh;t:e f]r»t Wðvt’l J"thÔþk vzNu. JM;e vka fnu Au fu 2020-21btk Cth;le JM;e 1 ycs 33 jtF vh vntukaNu. yt JM;eLþk vux ChJt 280.6 rbrjgl xl ylts òuENu, su ntjlt yltslt Wðvtr’; sÚ:t fh;t J»tuo 4 dKtu J"thu nNu. òu fu ytsle ÂM:r; yuJe Au fu f]r»t Wðvt’l ÂM:h l:e hne Nfðþk ylu m;; Dxe hÌtwk Au.

aelu vK yuf mbgu ytJe f]r»t fxtufxeltu mtbltu fgtuo n;tu ylu yburhft mrn;lt ’uNtu vtmu:e ylts bkdtJJtle mt:u mt:u f]r»t ûtuºtbtk Mþ"thKtlt yluf vdjtk je"t n;t.

rJµcukf sKtJu Au fu, yltslt sÚ:tle yA;lt fthKu d; 2000lt J»to:e yðgth Mþ"ebtk rJµbtk yltslt CtJtubtk 75 xft suxjtu J"thtu :gtu Au. btºt AuÕjt 12 brnltbtk s atuFtlt CtJtubtk 50 xftltu J"thtu :gtu Au. RLxhluNlj juJju Juat;t yltsle 60 suxje ò;tu vh 2007btk 37 xftltu J"thtu ltuk"tgtu Au.

f]r»t Wðvt’l fh;tk rfmtltubtk rJhtu"tCtm vK òuJt suJtu Au. Cth;btk sulu sd;ltu ;t; fnuJt;tu ylu ;u rfmtl ’w&FChe rsk’de SJe hÌttu Au. yuf yk’ts yLþmth AuÕjt 10 J»tobtk Cth;lt yuf jtF suxjt rfmtltuyu SJl xqkftÔGþk Au. yt jtuftuyu Fu;htubtk ft¤e bsqhe fhe Au ylu nt:btk btu; ytÔGþk nðþk. ßgthu ;uble mhFtbKebtk Gþhtuv, yburhft ylu c{trÍjlt rfmtltu ;ublt Wðvt’ltultu ;dztu lVtu bu¤Jelu btjuðþòh :gt Au.

sub ’huf ûtuºtu ntug Au yub yn´ zebtLz ylu mÃjtgbtk mb;tujv½þk lntuðþk. f]r»t Wðvt’lle btd yLþmth M:trlf M;hu Wðvt’l lntuðþk. yt Wðvt’l nJu bt:t’eX ¥70lt ’tgftbtk nðþk yuxÕþk :E dGþk Au. rfmtltulu yltslt Wðvt’l CtJtubtk ftuE Ftm J¤;h b¤ðþk l:e, yuxju yt jtuftu ðJrh; Wðvt’l ylu ðJrh; ytJf bu¤JJtlt ytd{ne cle dgt n;t. sub fu ctshe JtJu ;tu lVt btxu ath brnlt htn òuJe vzu ylu NtfCtSbtk cu brnlt vAe ;h; s ytJf NY :E òg Au.

Wðvt’l ylu f]r»t rJftm mt:u mhfthlu ftuE me"e juJt-’uJt l:e, A;tk mhfth yt ftbdehebtk me"e akåþvt; fhu Au. 1979btk d{el heJtuÕGþNl yuxju fu nrhgt¤e ¢tkr;le Jt;tu :;e n;e. ytsu 30 J»to vAe Fu;ejtgf sbelbtk Dxtztu :gtu Au ylu f]r»t Wðvt’lbtk vK Dxtztu ltuk"tg Au. ylts Wðvt’lle m;; btd vK J";e s;e JM;ele mt:u mt:u bægbJdobtk J"uÕþk CtuslLþk «btK vK Au. ’t.;. yuf mbgu yuÔþk nðþk fu mtiht»x[ ylu vkòc suJt rJM;thtubtk mtksu FeazeLþk «btK Jæþ hnuðþk nðþk nJu yt jtuftu vK mtkslt Ctuslbtk ctshe ylu DWklt htuxjtltu Wvgtud fhe hÌtt Au.

ytb, J";e JM;e, FtJtle rmMxbbtk :gujtu VuhVth ylu Ftuhtfbtk vmk’dele J";e huLslt fthKu vK yltslt WvgtudLþk «btK JæGþk Au.

Nnuhltu ftuE ltdrhf dtbztbtk sbel juJtltu ytd{n yuxjt btxu htFu Au fu, ;ubtk ;u Fu;e l:e fh;tu vK mtht CtJ b¤u yuxju Juaelu vimt fbtJt btkdu Au. Fu;ejtgf sbellt CtJ ytJ;tk s rfmtltu vtu;tle sbelbtk:e :tuze sbel Juae Ctir;f JMðþytu suJt fu dtze, ckdjtu ylu yLg mJj;tu CtudJ;t cle òg Au, yk;u "ehu- "ehu vtu;tLþk Bˤ Fu;eLþk ftb ÇËje òg Au.

fuxjtf rfmtltuyu Fu;ejtgf sbel Jæþ CtJ bu¤JJt Mvu~gj Rftultubef Ítullu Vt¤Je ’e"e. Fu;ejtgf sbeltu rJrJ" btduo Wðvt’lrJntuKe cle dE n;e. mhfthlt AuÕjt mJuo yLþmth 1990- 91btk 142.99 bejegl nu¾xh sbelbtk f]r»t Wðvt’l :ðþk nðþk;u 2005-06btk 141.89 bejegl nu¾xh sbel vh vntukåGþk nðþk. y:to;T yk’tsu 1 bejegl nu¾xh sbel vh f]r»t Wðvt’l yxfe dGþk nðþk.

ßgtk Mþ"e ytvKu ylts Wðvt’lbtk vdCh l :Eyu ðgtk Mþ"e ht»x[eg dtihJle Jt;tu y:orJnel Au. mhfthu Mþ"thKtlt vdjt je"t Au vK ybjefhK vh ægtl l:e yvtðþk. mhfthu AuÕju rfmtltult jtCt:uo htusdthe gtuslt cnth vtze vK ;ult:e f]r»t Wðvt’ltu vh ftuE ymh l:e vzJtle.

y½þ Qsto fxtufxe fu htsfeg fxtufxelu yuf ;c¬u vtAe Xuje Nftg Au vhkðþ f]r»t fxtufxe ylu ;ubtk g yltsle yA; dkCeh mbMgtytu WCe fhNu. mhfth btxu F;ht mbtl yt ÂM:r; Au.