÷rÐftuK

muxujtRx ¢tkr;lt MJÃl÷Ðt btºt btlJ"bobtk btl;t n;t
mh yt:oh ¾jtfole WæJo dr;

yt:oh ¾jtfo (1917-2008)lt SJlft¤ ’hrbgtl ;ubLþk ltb øþsht;btk cnw òKeðþk l nðþk. ¾âtk:e ntug? l ;tu yu f:t-vthtgK fh;t n;t fu l yublt yt©btu "b"b;t n;t. vatJe vtzuje fu mhfth vtmu:e mM;t ’hu vztJuje sbel vh yLþgtgeytu cltJJtltk ytjeNtl fthFtltk vK ;u ajtJ;t l n;t. yu ;tu n;t yuf Gþdmsof rJ¿ttljuFf, suble ftuR f]r; øþsht;e Ct»ttbtk yJ;he ntuJtLþk òKbtk l:e. ;uble xqkfe ytu¤F - ylu ;u vK J¢;tlt JDth mt:u- ytvJe ntug ;tu yu fu, sult «;tvu htus mJthu xeJelt vz’u yluf Wv’uNftu C¾; ylu yægtðbLþk ftufxuRj vehmu Au, yu muxujtRx «mthKle xufltujtuS ntztuntz Ji¿ttrlf yrCdb "htJ;t yt:oh ¾jtfole ’ul Au.

Ã\ÚJe:e ytNhu 36,000 rf.be. (atu¬m ytkfztu & 35,786 rf.be.) ’qhle C{bKfûttbtk Wvd{n dtuXJJtbtk ytJu, ;tu ;u Ã\ÚJele mbtk;hu a¬h bthu ylu ’h atuJem fjtfu Ã\ÚJeLþk yuf C{bK ÃËÁk fhu. ceò Nç’tubtk, yu Wvd{n ceò yJftNe v’t:tuole sub Ã\ÚJele rûtr;su:e Wøgt fu yt:Bgt rJlt, atuJemu fjtf Ã\ÚJelt atu¬m rJM;th ;hV ;ftgujtu hnu. yt rmØtk; ylu ;ubtk MËaJtguje-¾jtfolt btlbtk ‘¾jtfo yturcox¥ ;hefu ytu¤Ft;e- SytuMxuNlhe (ÇËÂM:h) C{bKfûtt ¾jtfole fÕvltle fbtj n;e. ÇËÂM:h C{bKfûttle fÕvlt yøttW :R åËfe n;e, vK ¾jtfuo ;ulu jtufr«g cltJelu ÔgJntÁ Wvgtud Mþ"e vntukatze ytve. (kytu¾xtuch, 1945lt ‘Jtghjum JÕzo¥btk «dx :gujt Bˤ juFbtk ¾jtfuo ÇËÂM:h C{bKfûtt btxu Ã\ÚJe:e ytNhu 42,000 rf.be.Lþk yk;h MËaÔGþk nðþk.)

muxujtRx Gþdlt ythkC ylu xeJe «mthKbtk ;ult yBþf «fthlt Wvgtud ykdu ¾jtfo DKe Jth faJtx Ôg¾; fh;t n;t. Rhtf vh yburhftlt vnujt yt¢bK JF;u GþØlt ‘jtRJ¥ «mthK îtht "k"tu fhe juJtle meyulyulle ’tl;:e ;u FVt :gt n;t. ‘meyulyul vK GþØbtk mtbuj ntug yuÔþk jtdu Au.¥ yuÔþk ;ubKu fÌtwk nðþk. muxujtRx «mthK:e xeJe auljlt vtJhbtk :gujtu J"thtu òuRlu ¾jtfuo Ôgkdtðbf Nijebtk fÌtwk nðþk,‘nwk yu r’Jmle fÕvlt fÁk Awk, ßgthu (meyulyullt btrjf) xuz xloh yburhftlt «BþF ;hefu åËkxtR dgt vAe, vtu;tltu vtJh ytuAtu :R sJtle cefu, «BþFv’wk MJefthJtle lt vtze ’uNu.¥

Ntkr; btxu m•tt"eNtu mtbu ctkgtu aztJ;t juFf

yt»to÷Ðt ylu ‘mtgLm-øþÁ¥ ;hefu ¾jtfole Ïgtr; ylu «r;»Xt ÏËc rJM;he, ðgth vAe vK juFf ;hefule vtu;tle ytu¤F ;ublu mti:e Jntje n;e. juFllt htsfthK fu «rmrØle nqkmtðËkmebtk, Rltbtu ylu btlatk’ bu¤Je juJtbtk fu mhfthtulu Jntjt :Rlu mhfthe mkM:tytultk yægûtv’tk ntkmj fhe juJtbtk ;ublu shtg hm l n;tu. Qjxwk, mtbtLg mkòudtubtk ’wrlgt’the:e yrjÃ; hnu;t ntuJt A;tk, JF; ytÔgu btlJò;lt rn;btk bntm•tt yburhftlt lu;tytulu XvfthJtbtk ;u vtAt vzât ln´.

‘Mxth Jtumo¥ ;hefu òKe;t clujt «BþF htultÕz hudllt ‘Mx[uxursf zeVuLm RleNeyuxeJ¥lt ;u fèh rJhtu"e n;t. rJ¿ttlle «dr;ltu m•ttle mtXbthe fu j~fhe ;tft; btxu ln´, vK V¾; btlJò;lt rn; btxu Wvgtud :Jtu òuRyu yuÔþk ;ubLþk MvÐ bk;Ôg nðþk.

yburhft-hrNgt Jåault Ne;GþØ ’hrbgtl yburhftyu Wvd{ntule b’’:e ‘Mxth Jtumo¥le gtuslt Dze ftZe, ðgthu ©ejkftbtk hnu;t ¾jtfuo rJzegtu hufturzOd bthV;u Mxth Jtumo mtbu vtu;tltu rJhtu" hsq fgtuo. ¾jtfoLþk yu rlJu’l yburhftle ftukd{um (mkm’)btk m•ttJth he;u hsq :Gþk nðþk ylu ;ult huftuzo vh juJtGþk nðþk. yu rlJu’lbtk ¾jtfuo MþvhvtJhlt m•tt"eNtulu fÌtwk nðþk fu ‘ytk;hFkzeg rbmtRjtule ntuzbtk ltKtk JuzVJtlu c’ju yburhftyu mbM; btlJò;lt fÕgtK btxu bkd¤gtºttle ;igthe fhJe òuRyu.¥ yu btxultu gtuøg btuftu vK ;ubKu a´"e ytÃgtu n;tu & 1492btk ftujkcm yburhft Ntu"Jt lefégtu n;tu, ;ultk vtkamtu J»tole WsJKe Yvu bkd¤gtºttle ;igthe fhe Nftg.

¾jtfole mjtn yburhftlt «BþFlu sae ln´ yu sw’e Jt; Au, vK ;ublt MËalle rJzegtu mkm’btk mtile mbût c;tJJe vzu yuxjtu ’hßòu ¾jtfo bu¤Je å˾ât n;t ylu yu ’hßòu s;tu hnuNu yuJe cefu mtåþk ctuj;tk ;ublu Faftx :gtu l n;tu.

yt d{n vh hnultht ‘vhd{nJtme¥

yt:oh ¾jtfo nfef;btk swÕm Jlo ylu yua.S.JuÕm suJt bntl rJ¿ttljuFftule vhkvhtLþk yLþmk"tl n;t. 1975btk yburhfl ftukd{um mbût ¾jtfuo fÌtwk nðþk,‘JuÕm ylu Jlo suJt jFltht l ntu; ;tu f’ta btKm f’e ak÷ vh l vntukågtu ntu;. yu jtuftultk jFtKtuyu btKmlu yu r’Ntbtk rJath;tu fgtuo ylu ;uLþk vrhKtb ytvKu òuR hÌtt Aeyu. nwk yuJt DKt yJftNgtºteytulu ytu¤Ïþk Awk, su bthtk jFtKtu Jtkaelu yJftNgtºte clJt «uhtgt Au. blu yu Jt;Lþk dtihJ Au.¥

¾jtfoltk jFtKtubtk:e «uhKt julthtle jtkce gt’ebtk btuxt dòlt rJ¿ttljuFf ftjo mdtlltu vK mbtJuN :tg Au. Auf 1949btk, ßgthu yJftNbtk sJtLþk btlJò;u rJatGþO vK l nðþk ðgthu, ¾jtfuo ‘RLxhÃjuluxhe VTjtRx¥ ÃþM;f îtht yJftNgtºttle yuJe he;u aato fhe n;e fu su Ji¿ttrlf he;u Xtum A;tk mtbtLg Jtaflu ;ubtk hm vzu. ftjo mdtl suJt fkRfLþk Cuswk yu ÃþM;f Jtkaelu lJe r’Ntbtk ’tuzJt jtøGþk. yJftNe mVhle fÕvlt vtA¤ ¾jtfoltu nuðþ V¾; htubtkafthe mtnmf:tytu jFJtltu l n;tu. yu btl;t n;t fu yJftNe mtnmtu btlJò;lu ytk;rhf Cu’CtJ ÇËjelu yufAºt leau yufºt fhe NfNu.

Ã\ÚJe:e ’qh vhd{n vh Jm;t çþrØNt¤e SJtule fÕvlt ¾jtfolu mti:e r«g n;e. R.xe.lt ltbu atj;e r;fzbctS ¾jtfolt Ji¿ttrlf yrCdblu yLþfq¤ l n;e, vK yJftNe Wztltu ylu bkd¤ suJt d{nle Bþjtft;tubtk ¾âtkf lu ¾âtkf çþrØNt¤e mSJtultu Cuxtu :R sNu yuÔþk ;u btl;t n;t. yu rJNu ftjo mdtl n¤JtN:e fnu;t n;t fu ‘vhd{nJtmeytu FhuFh yÂM;•J "htJu Au, yult ÃþhtJt cnth Ntu"Jtle ¾âtk sYh Au? ¾jtfoLþk yÂM;•J vtu;u s yultu bsçË; ÃþhtJtu l:e?¥

yburhftle btunbtgt Atuzelu Auf 1956:e ©ejkftbtk Jmujt ¾jtfuo jdCd mtX J»tole fthrf’eobtk mJtmtu:e vK J"thu ÃþM;ftu jÏgtk. A;tk, ;u ’wrlgt:e yrjÃ; :Rlu jFJtbtk hågtvågt hnu;t, cturagt «fthlt juFf l n;t. fboÇËrb ©ejkftle Vh;u ÎËDJ;t rnk’ bntmtdhlt vuxt¤btk Mfwct ztRrJkd fhÔþk, yu ;uble blvmk’ «Ô\r•t n;e. mk’uNtÔgJnth:e btkzelu nJtbtlNtMºtbtk ¢tkr; ytKlthe muxujtRx xufltujtuSlt slf ntuJt A;tk, ;ublt r’btdbtk nJt ChtR l n;e. vtu;tle ò;lu ;u n¤JtN:e jR Nf;t n;t. yuf JF; rJbtl yfMbt;lt yFcthe ynuJtjbtk yuJe ltuk" ytJe fu ‘’wDoxltbtk:e cae dgujt BþmtVhlt nt:btk:e yt:oh ¾jtfoLþk ÃþM;f b¤e ytÔGþk.¥ yt mbtathle ftvje ¾jtfuo vtu;tlt nheV rJ¿ttljuFf ytRÍuf ytrmbtuJlu btufje ytve ylu òuzu ltuk" jFe, ‘ytRÍuf, yt btKm ;thwk ÃþM;f Jtka;tu ntu;, ;tu ytFe ’wDoxlt ’hrbgtl yu rlhtk;u ôD;tu ntu;.¥ ytRÍufu yu s frxkd ¾jtfolu vtAwk btufÕGþk. ;ule mt:u jFtK nðþk,‘lt, yt:oh. yu ;thwk ÃþM;f Jtka;tu ntu; ;tu mtÁk. fub fu, ;tÁk ÃþM;f Jtka;tk Jtka;tk ’wDoxltbtk yuLþk B\ðGþ :Gþk ntu;, ;tu (;thwk ÃþM;f JtkaJtle veztbtk:e) ;ultu Aqxfthtu :t;.¥

‘ltmt¥yu ak÷ vh mbtlJ gtl W;tGþO, ðgthu Ã\ÚJe mvtx Au yuJwk btllthtyu J¤;tu ’tJtu fgtuo fu ‘ltmtyu btKmlu ak÷ vh btufÕgtu ntuJtle ytFe Jt; cltJxe Au ylu yu f:t ltmtlu yt:oh ¾jtfuo jFe ytve Au.¥ Jem J»to vAe Vhe yu s vtgt Jdhle Jt; lJt btægb îtht, lJt swMmt:e hsq :R ylu ;ubtk jtuftulu lJumh:e hm vzJt jtøgtu, ðgthu ¾jtfuo yu sqXtKtle Xufze WztzJt btxu ‘ltmt¥ vtmu mbtlJ ak÷gtºttle M¢eÃxlt ctfe bnul;tKtle WDhtKe fhe n;e!

Jehj Ji¿ttrlf yrCdb

rJ¿ttl ylu Ji¿ttrlf yrCdb cLlu sw’e ctc;tu Au. CjCjt "whk"h Ji¿ttrlftu vtu;tlt ftbbtk btnuh ntuJt A;tk, xejtkxvftk:e btkzelu yk"©Øt ylu yJi¿ttrlf yrCdble ctc;btk yCK btKmlu mthtu fnuJztJu yuJt ntuR Nfu Au. fub fu, rJ¿ttlbtk ytJz; yu fw’h;e «r;Ct ylu yÇgtm îtht bu¤Jujt ¿ttlLþk vrhKtb Au, sulu Ôg¾;lt btlm mt:u fNtu mkck" l:e. fBÃGþxhlt btulexh vh fkfwlt mt:egt fhJtle Ô\r•t "htJ;t jtuftu rJ¿ttllt ûtuºtbtk vK btuxe mkÏgtbtk ntug Au. yt:oh ¾jtfo ;ubtk CÔg yvJt’ n;t. ;ubKu yluf Jth Bþjtft;tubtk fÌtwk nðþk fu yu CdJtl ylu ÃþlsoLbbtk btl;t l:e.

btlJ-btlJ Jåau ybtlJeg h¾;vt;, rnkmt ylu yðgtathtu btxu fthKÇË; clujt "bo btxu ¾jtfolu yCtJle n’u yKdbtu n;tu. ;ubKu fÌtwk nðþk fu ‘JhJtk GþØtu ylu yðgtathtu «uhJt c’j "btuolu nwk btV fhe N¾âtu l:e.¥ yu s fthK:e, ;ubKu vtu;tlt B\ðGþ vAe ftuR vK «fthle "trbof rJ"e btxu MvÐ Nç’tubtk bltR VhbtJe n;e. vtu;tle fch vh jFJt btxu ;ubKu rJathe htFujt Nç’tu n;t & ne luJh øþ{ yv, cx ne luJh MxtuÃz d{tu$d.¥ (yu f’e ¿ttllt NeFh Mþ"e vntukae N¾âtu ln´, vK yu ;hVle ;ule dr; f’e yxfe ln´.)