rJrJ"t

btºt cu J»tole Wkbhlt n;t ðgthu s r;cuxle ctiØ vhkvht «btKu ’jtE jtbtlu Ntu"e ftZJtbtk ytÔgt n;t
ytsftj cnw dtsujtu ael-r;cux rJJt’ ~þk Au ?

’jtE jtbt ytsftj ytk;hht»x[eg htsfthKlt Vjf vh FtMmt aatobtk Au. ctiØ mtæþytu s ln´ yLg "beoytu ;ublu r’Ôg ytðbt fu mk; ;hefu yt’h ytvu Au. vK ael ylu r;cuxlt fBGþrlMx lu;tytuyu ytk;hht»x[eg «mthK btægbtu mbût atukftJlthwk rlJu’l fGþO Au fu ‘‘’jtE jtbt mtæþlt MJtkdbtk Awvtgujt JY mbtl Au!¥¥

AuÕjt 50 J»to:e vK Jæþ yhmt:e aelu r;cux vh JF;tuJF; yðgtath ylu vtNJe j~fhe htsfeg ;tft;ltu Wvgtud fgtuo ntuJt A;tk ’jtE jtbtyu r;cuxlt htsfeg ylu "bo Jzt ;hefu su yrnkmf x¬h ytve Au ;ult fthKu 1989btk neÍ nturjlumle v’Je "htJ;t ’jtE jtbtlu Ntkr;Lþk ltucuj «tEÍ vK b¤e å˾âwk Au. aellu yt mbgu jtjve¤t :E sElu Cthu leat òuJtv½þk :Gþk nðþk.

’rûtK ylu bæg yurNgtE ’uNtu vh mhn’e «ÇþðJ ylu CtrJ vdvumthtu fhJtu ntug ;tu aellu r;cuxlu nzv fhÔþk sYhe Au. vK GþltExuz luNLm, Ìtwbl htExTm frbNl, ael rJhtu"e N¾;Nt¤e yburhfe, Gþhtuveg ’uNtuLþk sw:, hrNgt, Cth;, vtrfM;tl ylu luvt¤ vK aelle buje Bþht’lu ’tgftytu:e mV¤ l:e :Jt ’uðþk. ;ubtk vK ’jtE jtbtltu r;curxgltu vhltu «CtJ ;uble «ò ylu ctiØ mtæþytubtk yluYk Fbeh «dxtJ;tu hnu Au. ytb A;tk ael rJµltk lkch Jl Fk"t ’uN ;hefuLþk ltucuj «tEÍ bu¤Je Nfu ;uJtu fwxler;¿t ’uN Au. ;ulu yub Au fu Cjulu :z ;tuzJtle fÕvlt fh;tk s ;Bbh ytJe òg ;uÔþk bsçË; ntug ytvKu j¬zFtu’ vûtele sub atka y:ztJ;t hnuJtle ylu sdt fh;t sJtLþk. òufu yt W’tnhKlu btºt Fk; fu rl»Xt ;hefu ln´ òuJtLþk. ;ubtk ÕþåatE, fvx, j~fhe yuze ylu ybtlJeg rnkmf ÔGËnhalt vK mtbuj fh;t hnuJe.

ael ylu r;cux JåauLþk D»toK fE he;u ytk;hht»x[eg rJJt’Lþk fuL÷ cLGþk Au ;ult VjuNcufle Íjf bu¤Jeyu.

r;cuxle Ctidturjf bn•tt òu;t rJµChbtk æJs VhftJJt rlf¤uj rc{xlu 19be m’elt yk;:e r;cuxltu fcòu bu¤JJtle hb; «thkCe n;e. vK aellu yuJtu MJtCtrJf zh jtøgtu fu rc{xl Jtgt r;cux ael vK ;ult ;tctbtk jE juNu. ael yt Wvhtk; r;cux vh ;ultu vtu;tltu ztu¤tu vK btkzelu cuXwk nðþk. ;u JF;u r;cux ftuE ’uN, mhfth fu mkdXe; nfwb; lntu;e. M:trlf r;cuxle «ò ;ubs rnbtjgbtk rJnh;t ctiØ mtæþytu ðgtk hnu;t n;t. rc{xl-ael Jåau ftuE skd lt FujtR òg ;uJe rJµlt hFuJt¤ mkdXltulu Cer; n;e ;ult vdju 1911btk r;cuxlu «òm•ttf yjtg’t ’uN ;hefultu ’hßòu ytvJtbtk ytÔgtu n;tu. r;cuxbtk m’eytu:e «òlt yt’hKeg mJtuoåa "boøþY fu lu;t ;hefu jtbtlu rchtsbtl fhJtle vhkvht òhe hFtE n;e. 1911btk 13bt ’jtE jtbt yt he;u «òm•ttflt Jzt cLgt n;t. ntj su ’jtE jtbt Au ;u 14btk Au. ;ubltu sLb 1935btk :gtu n;tu. ctiØ jtbtle vhkvht ylu ©æ"t «btKu ntjlt jtbt s r;cuxlt ftuE ct¤fbtk yJ;th "thK fhu Au. jtbt mtæþytule Wåa frbxe ;uytule vthkvtrhf vØr; «btKu ;u ct¤flu Ntu"e ftZelu ;ublt luò nuX¤ s ;ultu WAuh fhu Au ylu ytd¤ s;t ’jtE jtbt ;hefultu ntuÆtu ylu sJtc’the ytvu Au. 1935btk 13btk ’jtE jtbtLþk rl"l :;tk s 14btk jtbt (ntjlt) sLbe åþ¾ât n;t. ;uytule Jg cu J»tole n;e ðgthu W•th-ÃËJo r;cuxlt yuf ltlt dtbbtk:e ytu¤Fe fZtgt n;t. yt btxult Ftm ytu¤F raötu ylu mkfu; ntug Au.

ntjlt ’jtE jtbt ÃþÉ :tg ;u yhmtltu aelu ChÃþh Vtg’tu WXtJ;t 1949btk aelu ;ublt N¾;Nt¤e lu;t btytu Íuztukdle ytduJtle nuX¤ r;cuxbtk ‘vevÕm hevçjef ytuV atElt¥le M:tvlt fhelu r;cuxe «òlu aellt luò nuX¤ C¤e sJt fu rJFuhtE sJt he;mhle "bfe ytve ’e"e n;e.

rc{rxNhtu vK Cth; mrn; yLg ’uNtubtk:e ;ubLþk Ntml mbuxe åþ¾ât ntuE yLg JrnJxe ytkxeÎþkxebtk ÔgM; n;t.

aelu r;cux vh ytJt mkòudtubtk 1950btk yt¢bK fhe ’eæþk nðþk. ;u mbgu 15 J»teog ’jtE jtbtle r;cuxlt mJtuovrh Jzt ;hefu nsw rlb½þkf s :E n;e.

aelu r;cuxbtk ÎþmKFtuhe ;tu fhe s je"e vK cklu ;hVe mbt"tlLþk ltxf fh;tk 17 BþÆtlu ytJhe ju;tu yud{ebuLx vK "tf-"bfe:e fhtJe je"tu. subtk r;cuxle hts"tle Õntmtbtk ael j~fhe :t½þk M:tvu ylu ;ult ltdrhftu ðgtk M:tge :E Nfu ;uJe fjbtu vK Wbuhe ’e"e. aelu ;u JF;u r;cuxlt lu;tytulu yuÔþk fthK ytÃGþk nðþk fu mhn’e rJM;th ntuE ;bthe mult ylu NMºttu vtztuNe ’uNtu:e yblu hûtt Ãþhe vtzJtbtk lc¤t ÃþhJth :tg.

r;cux:e ytJt fhth ;tu :E dgt vK aelu 1950lt ’tgftbtk s ;ule Ftuhe ’tl;Lþk vtu; «ft~Gþk. aelle «ò ÔGþntðbf he;u r;cuxle J;le clelu yu n’u hnuJt btkze fu ytsu vK r;cuxbtk r;cuxegltule 60 jtFle JM;e mtbu aeltytu 70 jtF suxjt nNu. ;uJe s he;u aelltu j~fhe ftVjtu vK ftgbe zuht ztje åþ¾âtu Au. 1950lt ’tgftbtk aeltytu ylu r;curxgltu Jåau yu n’u jturngt¤ mkD»to atÕgtu fu 1959btk aelu r;cuxbtk sElu nòhtu r;cuxegltulu btu;lu Dtx W;the ’e"t. ’jtE jtbt ;ubs 80,000 suxjt ctiØ mtæþytu W•th Cth; ;hV òl catJelu ltme Awxât. ;uytuyu rnbtaj «’uNlt "hbNt¤tbtk Cth; mhfthle bkswhe:e ftgbe vztJ ltkFelu ¢bN& bele r;cux s ðgtk Fzwk fhe ’eæþk. ytb cu r;cux ytfth vtBgt ;ub fne Nftg. yuf ;tu ltme Awxujt rnsh;e r;curxgltuLþk "hbNt¤t fu ßgtk ’jtE jtbt mbd{ r;cuxLþk luð\ðJ fhu Au lu cesw ael îtht vatJe vztguj Bþ¤ r;cux suLþk vtxldh Õntmt Au. rJµltu mti:e Jæþ WkatEyu (13000:e 16000 Vwx) Jmujtu ’uN r;cux yt:e s rJµLþk AtvY-YV ytuV " JÕzo ;hefu ytu¤Ftg Au.

aelu ’jtE jtbtlu Ctduzwk suJt ònuh fgtO Au. r;cuxbtk ;ult òllu ytb vK F;htu Au ;u:e ðgtk ;uytu s;t l:e A;tk ;ublt "boøþhw ylu lu;t ;tu ;u s bltg Au. r;cux vtu;tLþk ck"thK, mkm’ cæþk s Au. ael îtht rlrbo; rJhtu" vût vK Au.

1963:e r;cuxbtk aelu rJ’uNeytult «JuN vh rlgkºtK htÏGþk Au.

ael ;ule ;tft;le b’’:e r;cuxltu Er;ntm ;ule ytdJe mkMf]r;lu faze ltkFJt btxu ;btb ’tJvua ylu rJæJkN fhðþk s hÌtwk Au. fubfu r;cuxltu Er;ntm òu;t yu MvÐ :tg Au fu r;cux vnuju:e s yjtg’tu mtJoCtibðJ ’uN blt;tu hÌttu Au. r;cuxlt ctiØ mtæþytult bXlu ;tuzJtbtk ytJu fu ;ult vh ’htuzt vtzJtLþk mns clðþk ntug Au.

1988btk ;tu r;cuxegltult htu»tlu Ft¤;t aelu r;cuxbtk btNoj jtu vK ybjbtk Bþfe ’e"tu n;tu.

1993btk ’jtE jtbt ytk;hht»x[eg ’ctK QÇþk fhelu aellu bkºtKt xucj vh jtJJtbtk mV¤ :gt n;t vK aelu fhthle yJlJe Nh;tu Bþf;t Jt; vze Ctkde n;e.

1995:e aelu ytct’ Fuj Fuj;t r;cuxlt ctiØ mtæþ ;ubs «òbtk cu Ctdjt vztJ;t yuJe ònuht; fhe fu ’jtE jtbtlu ct¤ MJYvu Ntu"Jtle ybthe vtmu s mtae vØr; Au su yblu ybtht ÃËJoòuyu sKtJe Au. ybtht aellt ctiæ" mtæþytu s jtbtlt Jthmlu Ntu"e ftZNu. aelu ’jtE jtbt vAelt ceò bnðJlt blt;t ‘vtLaul jtbt¥lu Jthmlu yt he;u Ntu"e ftZTgtu Au. nJu lSflt CrJ»gbtk cu ct¤ftu btuxt :Elu jtbt clJtle Mv"to fhNu. cklu Jåau rJNt¤ r;cuxegltu JnukatE òg ;uJe Ãþhe mkCtJlt Au.

aelu nJu yuJe gtuslt cltJe Au fu jtFtule mkÏgtbtk aele «ò r;cuxbtk Juvth-"k"t btxu FzftE òg. yt btxu aelu Õntmt ;ubs aellt Nnuh dtujBþkz Jåau 2006btk huÕJu muJt vK NY fhe ’e"e. 15000 Vqxle WkatEyu huÕJu NY fhelu aelu rJµlu ’kd fhe ’eæþk Au.

aelu fhuje r;cux òuzule ’dtctS ylu rnkmtle 50be J»to rlrb•tu 10 btao:e Vhe r;cuxle «ò ylu ctiØ mtæþytultu htu»t CÇþfe hÌttu Au. 50 J»to:e rJµ ;btNtu òuðþk hÌtwk Au ylu ael r;cuxlu ¢wh ;ult hbfztle sub blVtJu ;ub baze hÌtwk Au. aelu rJµChlt vºtfthtulu vK r;cuxbtk «JuNJt vh bltE VhbtJe ’e"e Au.

AuÕjt 15 r’Jmbtk Bþ¾; btxu Wd{ ytk’tujl fhe hnujt nòhtu r;curxgltu fu subtk ctiØ mtæþytu vK n;t ;uble vh multyu dtu¤eytu JhmtJe B\;’untulu ctiØ bXle cnth jxftJe ’e"t Au. m•ttJth 13 vK rclm•ttJth B\;ftultu ytkf 100:e J"thu Au.

ael ;btb ythtuv ’jtE jtbt vh Bþf;t rJµ mbût yuJtu catJ fhu Au fu r;curxgltulu 50 J»to swle Dxlt gt’ vK lntu;e ðgthu ’jtE jtbtyu ;uytulu CzftJelu r;cuxlt hM;tytu vh jtJelu ;ltJ-rnkmt WCe fhtJe n;e.

aelbtk ytdtbe ytudMxbtk yturjÂBvf gtuòJtle ntuE r;cuxltk rJJt’ vh sub clu ;ub Ízv:e vz’tu vze òg ;ub ;uytu EåAu Au ;tu ceS ;hV rc{xl:e btkze DKtk bnðJlt ’uNtult xtualt lu;tytu ’jtE jtbtlu b¤Jt sJtlt Au. aele z[udtul nJu fuJe htsler; Fuju Au ;u òuJtLþk hÌtwk.

’jtE jtbtlu Ntu"Jtle hm«’ væ"r;
r;cuxltk mhtuJhbtk CtrJ ’jtE jtbtle Íjf òuE Nftg Au

ßgthu ’jtE jtbtLþk rl"l :tg ;u mt:u s ctiÂæ" jtbt mtæþytule Wåa frbxe Õntmtle ÃËJo r’Ntbtk ytJujt ÏËc s r’Ôg blt;t Õntbtu jtðmtu ltblt mhtuJhbtk òg Au. m’eytu:e yuJe btLg;t Au fu yt mhtuJhbtk lJt ’jtE jtbt ;hefu ftulu rchtsbtl fhJt ;ult ranTltu ylu mkfu;tu rJîtl ylu r’Ôg yuJt yt mtæþytule frbxe òuR Nfu Au. r;cuxl «tael NtMºttubtk vK yt «r¢gt mbòJtR Au. ßgthu 1935btk 13btk ’jtE jtbtLþk rl"l :Gþk ðgthu 14btk ’jtE jtbtlu ct¤MJYvu Ntu"Jt ytJe frbxe lef¤e n;e. ;uytulu mhtuJhbtk r;cuxle Ct»ttbtk ºtK yûthtu ‘yunk¥, ‘ft¥ ylu ‘bt¥ òuJtbtk ytÔgt n;t. yt Wvhtk; yuf jejt hkdlt mtuluhe ctuzoh "htJ;t Atvhtltu bXle vK vtKele mvtxe vh ÍtkFe :R n;e. fÚ:E suJt hkdle xtEÕmJt¤wk bXle rzÍtElLþk ;u Dh nðþk ;uÔþk ;uytuyu ;thK ftZTGþk nðþk. ytxjt mkfu;tu mt:u mtæþytule sw’e sw’e xeblu r;cuxlt ÏþKuÏþKu btufjJtbtk ytÔgt n;t. ytJe rzÍtRl ylu hkdlt Dhle ;jtN ’hBgtl yuf:e vtkauf J»tole JgLþk ct¤f ßgtk ntug ðgtk rJNu»t rlheûtK :ðþk. yk;u muht bXlt jtbt helvtuaule xeblu ‘yubfztu¥ ltblt dtblt yuf Dhle rzÍtRl mhtuJhbtk òuJt b¤uj ÍtkFelu rcjfwj b¤;e ytJe. ðgtk sRlu òuGþk ;tu cu J»toLþk ct¤f vK ;u Duh nðþk. r’Ôg sKt;t ct¤fu jtbt helvtuauyu 13btk jtbtlt d¤tle bt¤t vnuhe n;e. su ct¤fu S’ vfzelu nt:btk juJtle ftfÕþ’e fhe n;e. yt «:b vheûtK nðþk. yuxÕþk s ln´ ct¤fu ;uytu muht bXbtk:e ytÔgt ntuR ‘muht... muht¥ ;ub ctujJtle vK NYyt; fhe. jtbtlu r;curxgl Ct»ttbtk ‘ydt¥ fnuJtg Au. ct¤f ‘ydt¥... ‘ydt¥ fnu;t hnelu helvtuau jtbt mt:u sJtle htuff¤ fhe ’e"e. nJu ;ulu ftgb btxu BþÏg bXbtk ;tjeb btxu jR sJtgtu. ©æ"t¤wytuyu yuJtu «tm cumtzâtu fu mhtuJhbtk ’uFtguj ºtK yûthtu vife ‘yun¥ Nç’ ‘yubztu¥ dtb btxu, ‘ft¥ lSflt fwBçþb bX btxu ylu ‘bt¥ dtble mtJ lSf ytJujt ftbt htugtju bX btxult nNu. ytb CtrJ jtbtLþk yt mhltBþk nðþk. cu J»toltu yt ct¤f btuxtu :R 14btu ’jtR jtbt cLgtu. yu s he;u ;btb ’jtE jtbt Ntu"tg Au.

Top