jtufSJlltk btu;e

mnlk MJtbele yttt:e yCK soh M:th Cd;u gbkz-ratvtu:e hae

MJtrblthtgK mk’tglt Er;ntmlt ytuJthu QCt hne rljfkX c{athelt Jo SJl vh lsh btkz;tk sKtg Au fu yts:e 227 Jto Juo W•th ’uNlt ygtugt tk;btk bltub;e l’elt rflthu ytJujt Avigt dtbbtk htblJbele ht;u Dl~gtb ;hefu bt;t ubJ;ele fqFu yubKu sLb je"tu. rv;tLk ltb nrhmt’S. bt;trv;tLk yJmtl :;tk 11 Jtole ctJgu ;uytu Dhltu gtd fhe rljfkXJhKe ;hefu fbkzk, ftirvl ylu ztufbtk cxJtu "thK fhe ;e:toxl fhJt vdvtt atje lefgt. Vh;tk Vh;tk rnbtjg dgt. gtk ;v fGO. yuf gtudeltu Cuxtu :;tk ytkd rNgt. lJ Jto jde rJrJ" tk;tubtk Vgto. tkg SJlu dtuXwk ln. AuJxu ;uytu ftrXgtJtzle "h;e bt:u Vh;tk Vh;tk swltdZ rsjtlt jtus dtbu ytgt. bM;fu ht fuNle sxt NtuC;e n;e. jtj fble vtkFze suJt luttubtk yB\; QCht;t n;tk. ;vlu fthKu f]N :guje ftgtJtt rljfkX c{athele ;usMJe;t, rlbo;t ylu vrJt;t:e CtrJ; :E- MFtlk’ MJtbeyu yublu gtk s htufe htgt. ylu fAlt Jtmu:e vtAt Chujt hw htbtlk’ MJtbeltu butv fhtgtu. ;ubKu CtJrJCtuh cle yt’o yJtsu ftwk & ‘nwk suble htn u;tu n;tu yu ytsu ytJe dgt Au. 20 Jtole Jgu E.m. 1801le ctur"le yuft’Neyu vevjtKt dtbu rljfkXlu ’ett ’uJtbtk ytJe. mnlk’ MJtbe lk ltb "thK fhtGk. mlu 1802btk W"J mk’tglt e htbtlk’ MJtbeyu SJljejt mkfuje ju;t "boht mnlk’ MJtbelt nt:btk ytJe. yubKu athgtttytu ythkCe "boM"thKt ylu ytath~"ltu vuztu jR jtufSJlbtk lJtu tK gtuo. "boWmJtu ylu mbigtltu ythkC :gtu. dZzt, yb’tJt’, Jz;tj, mthkdh Jduhu sdtyu rNFhck"e bkr’htu ck"tgtk. mkmthle btgt Bfelu 500 suxjt GJtltu ’ett "thK fhelu yt "bogtttbtk mtbuj :gt. ymkg yLgtgeytu ;ubtk uztgt WJodtbe cltJJtltu "boWv’uN ytvJt btxu mnlk’ MJtbeyu mlu 1882le bnt M’ vtkabu yLwv Wvr; Ak’btk gtuguj 212 jtufltu jd{k: ‘rNttvte ytgtu. mkMf]; ylu sht;e Ctttbtk jFtguj yt rNttvtebtk "btoahK rJNu Mttbf ctu" mbtJJtbtk ytgtu Au. eS bnthtsu dZzt, mthkdh, ftrhgtKe, jtugt, Jz;tj, yb’tJt’ Egtr’ M:tuyu ytvujtk "boctu"lt Jaltu, ;ublt rNgtu B;tlk’, dtuvttlk’, rlgtlk’ ylu MFtlk’u yuft fhe ;ule Jtalt MJtbee vtmu bksqh fhtJelu ‘JaltB\; d{k: ytgtu.

yu vAe yt mk’tgbtk MJtbe c{tlk’S suJt frJ’g "htJ;t yluf mk;tu ytJ;t htt. Ak’tu, Csltu, rf;oltu hat;tk httk. vK bthu ytsu mnlk’ MJtbeyu yttt ytvelu hatJujt d{k: ‘gb’kzle Jt; fhJe Au. ‘gb’kzle mrat hkdel ylu fwN jrngtlt nt:le jFtguje fjtbf nM;vtu:e hwfq yb’tJt’lt mkd{nbtk maJtguje Au. yt d{k:lt harg;tle Jt; vK yuxje s hm’ Au.

‘gb’kzlt harg;t Au JihtgBr;o rlfwtlk’ MJtbe. bldh rsjtlt urzgt ;tftlt NuFvtx dtbu soh M:th fthedhlt Duh E.m. 1760btk sLbujt yt jtjS M:thlt rv;t htbCtR soh htbtlk’ MJtbelt hw ytbtlk’ MJtbelt C; n;t. GJtl Jgu jtjSlt jl :gt. ;ublu bt"JS ylu ftlS ltblt cu ttu :gt. vtu;u rv;tle ftuZbtk cumelu M:theftb fh;t. gthu ftulu fvlt n;e fu nt:btk Jtmjtu, fhJ;e fu J"k jR jtfzwk Dzlth jtjS 39btk Jtuo yt ck Bfe ’R nt:btk btt lu tue juNu lu yuble ftfthedhe:e MJtbelthtgK bkr’htu NtuCe WXNu. yublu ytbttlle ylu vhb ;•Jlu vtbJtle jdle jtde. jtjS Cd;u eS bnthtsle c s muJt fhe. AuJxu yuble rJlkr;:e yt"tuE (fA)btk mnlk’ MJtbeyu yublu ’ett ytve. lk ltb rlfwtlk’ ytGk. rJfbtolt JkNslu ftfthedhe ;tu d:ebtk:e be n;e yub frJJN; vK JosLblt mkMfthu be n;e. yu uRlu eS bnthtsu btlJelu mfbtuole NeF ytvJt btxu ‘dYzhtKbtk hnuj gbgt;ltlt ’w&FLk JKol fh;tu d{k: haJtle yttt fhe. MJtbele yttt Bsc rlfwtlk’u mkJ; 1860btk yt ‘gb’kzle halt fhe.

MJtbeyu eSlu yt d{k: Jtae mkCtJ;t vtu;u cnw mLl :gt. rlfwtlk’Sle frJJN; uR ce d{k:tu haJt ytNeJto’ ytgt. ‘gb’kzlt jFtK Wvh:e eS bnthtsu rattu fhJtle yttt fhe. ratfth mk;tuyu rattult atuvzt cltgt. yu ftu mk;tu gb’kzlt rat atuvztytu jR dtbzu dtbzu Vh;t. lu c;tJelu mLbtduo JtJt uhKt ytv;t ylu "boath fh;t.

SJtult W"th btxu ratft ylu ftgbg mrat vtu:eytultu ytJtu matux Wvgtud fhJtltu rJath ’tuZmtu Jto ydtW ylk;fturx SJtult W"thf MJtbelthtgK CdJtllu ytgtu n;tu. yu ftu arj; C;rattule jtufNijele jZKbtk ’uNe JlMvr; hkdtubtk yt rattJje ;igth fhtR Au. vrhfvlt, ytf]r;ytule mbtK;t hkdtule rbjtJx ;:t CtJ’Nolle ryu rattu BgJtl cle hnu Au.

rlfwtlk’ MJtbeyu gb’kzle halt 21 fzJtk ylu yuf "tu haelu fhe Au. ;ubtk ymth mkmthlt ymt ’w&FtuLk ylu ;ult nu ; vtvfbtuoLk ’gMvNeo JKol fGO Au. gb’kzle haltltu Er;ntm yt fthu Au. vLltrdhe y:to;T e dhwzu ydtW CdJtllu vtve SJtule ’wdor; rJNu mJtj ATgtu n;tu. ;ubtk:e dhwzhtKle halt :R, vK dhwzhtK btt btlJele W•thrgt mbgu s Jkatg Au ;u:e ;ule ymh jtkce xf;e l:e yuxju eS bnthtsu rlfwtlk’ MJtbelu yttt fh;tk ftwk &

;un he; ’gu "he, k fnusu fhe rJM;th<

su MKe mnw vtv:e zhe atju lh lu lth.

B\G vAe btlJelu 84 jtF sLbbhKlt Vuhtbtk yxJtk vzu Au. ’whtatheytu ylu vtveytulu lhfle vezt CtudJJe vzu Au. ytJt lftodthle gt;lt ftulu ftulu mnl fhJe vzu Au ;u ftgbtk yt btKu ’NtoGk Au. ‘yr; yftuKtu, cuNhb, DhJdtuKtu, lu gslth, vhbtbtlt yufug K fu Wvfth ln dKlth, rlbfnhtb, rnkmtFtuh, Nhtce, btkmtnthe, atuhe fhlth, ymgJt’e, grCathe, Ftuxwk ytJe aztJlth, dheclu ttm ytvlth, vhlthe vh fwr fhlth, Ctkd- ;btfw Jduhult gmle, ’kCe, vtFkze, yr;rJjtme, ftixwkrcf btunbtgt:e rJBZ clujtu, ymg dttu ctujlth, tu"e, nrhlu ln Cslth, yLgtg fhlth, Ftuxt hw fhlth, vrJt "bo l vtlth, bgto’t jtuvlth, ftuRvK ;Lk ’tl l fhlth, nrhC;ltu tun fhlth, rJ ;:t Ju’ltu rJhtu" fhlth, vh"l ;:t vhMteLk nhK fhlth, Ctutlu Au;hlth, y"bo:e "l buJlth, rJLk "l atuhlth, Jdh Jtkfu jtuftulu kxlth, Ftuxe mtte hlth Jduhu yluf fthlt vtve hwttu ytJe gt;ltytu mnl fhu Au. ytJe c"e ctc;tu ratbg he;u hsq fhe Au su ulth- mtkClthlt ’g vh yrbx Atv ykrf; fhe g Au.

m’Thw rlfwtlk’ MJtbeyu yt ftghaltbtk eb’T CtdJ;Tlt vkab Mfk"btk ytJuj vhert; ht ;:t ~fBrllt mkJt’ltu ;:t frvj Brlyu bt;tlu mbJujtk dCoJtmltk ’w&Ftult JKolltu vK ytg je"tu Au.

fXtuvrlt’btk lrafu;t ltbltu ctf gbhtlu Au Au fu B\G vAe bLgLk ~k :tg Au? gbhtyu ytvujt sJtcltu mth yu Au fu vnujtk yB\; suk rg jtdu vK vrhKtbu ntn uhYv clu ;uk MF (ugm) ;:t NYyt;btk ’w&FYv jtdu vK yk;u yB\;tuvb clu yuk MF (ugm) bLgle mtbu ytJelu Qk hnu Au gthu zttt bLg ykr;b fgtKlu ytvlth, yth"tbbtk jR slth Ktu s vmk’ fhu Au. yuxju yt ftg mbtsrJttlltu mJtuo•tb rmtk; vK hsq fhu Au.

‘bLg yrlAt ntuJt A;tk vK lfole gt;ltytu mnl fhJe yuJt vtvtu fhJt fub uhtg Au? yuJt yswollt yuf mJtjlt sJtcbtk ef]Ku ftb ;:t tu"lu dKtJuj Au. ftb, tu" ylu jtuC lfolt tK ’hJt dKtgt Au. Jbtk yub vK sKtGk Au fu ftb, ’kC, btl, b’, yvrJt J{;tu btt ftbCtudbtk hgtvgt hnuk, ftbtu"vhtgK hnuk, M Ctudtu btxu vtX fhJt, yLgtg:e "lmkag fhJtu, yu c"tltu ytg bLg yluf ra•t:e rJC{tL; :tg Au, btunbtk Vmtg Au ylu ftbCtudbtk ytm; hne lfodtbe :tg Au.

rlfwtlk’S twk CKujtk lntu;t vK yubKu su JKoltu ytgtk Au ;u YJtztk Fztk fhe ’u yuJtk Au.

ytslt rJttlGdbtk SJltht "Jt’e SJtbtlu f’ta  :tg fu MJdo-lhf ftuKu ugtk Au? J;obtl sbtltbtk ytJe Jt;tultu Ntu y:o? ytsu Cju yt Jt; yM; jtdu vK yts:e mtu Jto Juo yCK mbtsbtk su yttl;t J;o;e n;e. MJt:o, fqz, fvx, vtvtathtu J;o;t n;tk gthu tael }rtBrlytu ylu mk;tuyu mbtsbtk M:h;t, MF, Ntkr;, mB\" btxu jtuftulu rNtK ytvJtLk BgJtl ftgo fGO nk. yu mbgu mbtslu mLbtduo JtJt ytJt d{k:tu sYhe n;t. yuxju eS CdJtlu gb’kz ra;htgtu n;tu.

rlfwtlk’ MJtbeyu eS bnthtslt ytNeJto’:e C;rak;tbKe Mlunde;t, JalrJr", mthrmr, C;rlr", ’gftN, "ehgtl suJt ctJem ftgd{k:tu ytgt Au. mtrng, mkde;, Cttt, fu rvkdlt ygtm rJlt dtbztlt yuf soh M:th vtmu:e ytJe mtrngf mB\r t; :tg yulu mtrng sd;le yltuFe Dxlt dKe Nftg. mlu 1848btk "tujuhtbtk ;ubKu 82btk Jtuo Ctir;f ’unltu gtd fgtuo.

rat mtisLg & ctjf]K MJtbe,

yJt’ hwfw