øþsht;lt DzJigt

ytæþrlf Gþdlt culBËl rJµ«Jtme
ntS Mþjubtl Ntnbnkb’ jtur"gt

ltlSCtE ftrj’tm bnu;t ylu ftftmtnuc ftjujfh:e NY fhelu ’Nof, Ctu¤tCtE vxuj, hÎþJeh ati"he ylu «er; muløþÃ;tlt «Jtm JKoltu DKtk jtufr«g cLgt Au. vhkðþ Mxebh, x[ul, Dtuzt ylu Fåah îtht mbd{ rJµltu «Jtm Fuzlth ylu vtu;tlt yLþCJtulu btrn;emCh ylu Ó’gkdb øþsht;e Ct»ttbtk fkzthlth mti «:b øþsht;e ;tu Mþjubtl jtur"gt (1858- 1929) Au. ;uble ydtW 1860lt ’tgftbtk bnev;htb Yvhtb ylu fhml’tm BˤSyu ;ublt «Jtm ykdult d{k: «rmØ fgto n;t vK ;u RkøjuLz ÃËh;t bgtor’; Au. ceS ;hV Mþjubtlu 1880- 87, 1893- 95 ylu 1902btk yub 12 J»to Mþ"e m;; «Jtmtu fgto n;t. ;ubKu rnL’ Wvhtk; RkøjuLz, yburhft, £tLm, sbole, Rxtje, d{em, RSÃ;, ael, òvtl, yhcM;tl, hNegt, WÍcudeM;tl, yÍhcRM;tl, ðþfoM;tl, RLztulurNgt, ytuMx[ujegt, LGþÍejuLz, ÂMJxÍhjuLz ylu mbd{ ytr£ft Fkzle BþmtVheytu fhelu yuJtk ;tu Jehj Vtuxtud{tVtu ylu raºttu mrn; ’¤’th d{k:tu jÏgt n;t fu òu ;uytu Gþhtuv- yburhftbtk, yhu ! ckdt¤ fu bntht»x[btk sLBgt ntu; ;tu ;uytu rJµ «Jtm mtrnðgbtk ’tgftytu vnujtk «tusu¾x :E å˾ât ntu; ! nuh; vbtzu ;uJe Jt; ;tu yu Au fu bnev;htb ylu fhml’tmlt «Jtm d{k:tule lJe ytÔ\r•t øþsht; mtrnðg yft’beyu «rmØ fhe Au, ßgthu ntS Mþjubtllt cu d{k:tu ytsu æˤ atxu Au. btuxt Ctdlt øþsht;eytuyu ;tu ;ubLþk ltb vK mtkCéGþk ln´ ntug. ;ubKu ‘Ã\ÚJele «’rûtKt¥ ltbltu d{k: BþkcE:e 1895btk «rmØ fgtuo n;tu. ceòu d{k: ‘bthe Ã\ÚJele «’rûtKt & W•th æþ{J:e Ftxqob¥ ;ublt B\ðGþlt cu brnlt ct’ BþkcE:e ytu¾xtuch 1929btk ;ublt vthme rbºt YM;b vuM;lS bmtKele mntg:e «rmØ :gtu n;tu. ;uble Ct»tt bnev;htb, lhrmknhtJ ylu ltltjtj suJe ln´ vK BþMjeb Juvthelu NtuCu ;uJe Au. ;uble sctl beXe ylu ymhfthf Au. ;ubKu «:b Ctdle «M;tJltbtk jÏGþk Au &

‘‘BþmtVhe yuf rlNt¤ Au ylu BþmtVh yuf rlNtr¤gt rbmtj Au. Ã\ÚJelt «Jtmelu vtu;tle mVh ’hrbgtl D½þk lÔþk lÔþk ylu bltuhksf NeFJtLþk b¤u Au... nwk øþsht;e Ct»tt Jtkalthe ytjb btxu jÏþk Awk. nwk ftuE juFf l:e ;ubs cztE bthJt Ft;h jF;tu l:e vK btht øþsht;e CtEytulu jtC :tg ;u Ft;h jÏþk Awk.¥¥

Mþjubtl jtur"gt øþsht;le ;usMJe Ôgtvthe BþMjeb bubK ftubbtk htsftux SÕjtlt "tuhtS dtbbtk 23 sql, 1885lt htus sLBgt n;t. ;ublt rv;t Ntnbnb’ ftvzlt Juvthe ntuJt Wvhtk; fMxBm ftuLx[u¾xhltu ÔgJmtg fh;t n;t. ;uytu 1860btk Ôgtvtht:uo ’rûtK ytr£ft dgt ntuJt:e ct¤f Mþjubtllu ;uble bt;tyu CKtÔgt n;t. Mþjubtl "tuhtSle ntRMfqjbtk C½gt ct’ "k"tbtk J¤øgt. vK ;ublu :Gþk fu fbtKele mt:u òu ’qhlt Bþjftu vK òuJtlt b¤u ;tu mtultbtk Mþdk" C¤u ;ub Au ;u:e ;uytu víe ylu ct¤f mt:u 1880btk Bgtlbth, ©ejkft ylu ’rûtK ytr£ft dgt. ;ubKu hkøþlbtk Ctde’thebtk ’wftl NY fhe. ;ubKu jÏGþk Au & ‘‘c{ñ’uNle Mºteytu "k"thtusdthbtk vtu;tlt b’tuo fh;tk J"thu nwrNgth ntug Au ylu Juvtheytule ’wftltu Wvh ;ublt ltbltk s Ft;tk ntug Au.¥¥ ÃþÁ»t«"tl rnk’lt mbtsbtk ’tFjtu cumtzJt ;ubKu yt «btKu jÏGþk nðþk.

Mþjubtl hkøþl:e ©ejkft dgt ylu ðgtk:e yuzl :Elu ÍtkÍecth dgt n;t. yn´ ;ubKu mkÏgtck" Ftuò, bubK ylu Ctxegt Juvtheytulu òugt. ðgtk:e ;uytu 1882lt bu brnltbtk lt;tj ck’hu vntukågt. ;uytu mbd{ ’rûtK ytr£ftbtk ÎËbe Jégt. yºtu yu gt’ hnu fu dtk"eS 1893btk bubK Juvthe ’t’t yç’wÕjtltu fum jzJt ’rûtK ytr£ft dgt n;t ylu ðgthct’ ;ubKu rnk’eytult yr"fthtu ylu MJbtl btxu dtuhtytu mtbu ytk’tujltu NY fgto n;t. vK ;u vnujtk 1882btk yt s ’t’t yç’wÕjtle vuZele lt;tjle NtFtbt Mþjubtlu yuftWLxLx ;hefu ftbdehe còJe n;e. ;ubKu ’rûtK ytr£ftbtk JmJtx fh;t rnL’eytule ’w’oNtLþk JKol fh;tk jÏGþk nðþk &

‘‘mti:e btuxt ’w&Fle Jt; yu Au fu ’rûtK ytr£ft ytvKt rnk’e Juvtheytu ylu bsqhtule bnul;:e ytct’ :Gþk ntuJt A;tk rnk’eytu øþjtb suJe ntj;btk SJu Au. ;uytu:e hujJubtk vnujt fu ceò Jdole dtzebtk BþmtVhe :E Nf;e l:e. òu rnk’eytu ht;lt 9 Jtøgt vAe Dhle cnth lef¤u ;tu ;ublu fu’btk ÃËhJtbtk ytJu Au. ntj V¾; lt;tjbtk s 5000 rnk’e Juvtheytu ylu 40,000 bsqhtu Jmu Au. Juvtheytule ’wftltu dtbudtb Au, ylu mD¤wk ntuJt A;tk nJu ;ublu dtkmzt vtuxjtk mrn; F’uze ftZJtle rnjatj atje hne Au.¥¥

ntS Mþjubtl ÃþhtJMðþrJ¼t, Rr;ntm, mbtsNtMºt ylu htsfthKlt hmegt n;t. ;ubKu RSÃ;lt rvhtrbztu ylu bbeytuLþk Axt’th Ct»tt ylu Nijebtk JKol fh;tk jÏGþk Au fu R.ÃË. 485:e R.ÃË. 425 ’hrbgtl :E dgujt bntl d{ef Rr;ntmfth nehtuztuxTmu RSÃ;le dkòJh Rbth;tu rJ»tu su jÏGþk Au ;u ytslt (1886) BþmtVhtu ylu Jtaftulu vK ’kd fhe ltFu ;ub Au. Mþjubtlu ;ublt vtu;tlt yLþCJtu XtjJ;tk jÏGþk Au & ‘‘yt rvhtrbztu:e :tuzuf ’qh hu;ebtk ’xtguje fuxjef fchtu bmbtuxtk Ctukghtbtk cltJuje Au. ;ubtk:e ymje bemheytule jtNtu (bbe) ÇËrb’t fhuje b¤e ytJu Au. yuf ;hV:e sbelle WkatK mvtxe Wvh 500 Vexle WkatE suxje dkòJh rvhtrbztu ctk"e Au, ðgthu ceS ;hV:e nòhtu J»to sqle jtNtu Ctukghtbtk mtaJe htFe Au. «tael rbmheytu Ncbtk ’Jt ylu hmtgKtu Chelu htòhtKeytultk Nclu mtaJe htF;t ntuJt:e ytsu vK jtNtu suble ;ub ytcunqc ’uFtg Au. ytsu ;tu «tael bemhJtmeytuyu FejJujtu Ji’feg nwLlh ;Æl ÇþjtE dgtu Au.¥¥

Mþjubtllu suxjtu hm M\rÐmtik’gobtk n;tu ;uxjtu s hm jtuftubtk ylu ;uble hnuKefhKe ylu he;rhJtòubtk n;tu. J¤e ;uytu Ftlvtl, mkde; ylu ltxflt Cthu hmegt n;t. ;ublu ael ’uN Dt;fe ylu vAt; jtøgtu n;tu. ;ubKu aele Mºteytule ’tYK vrhÂM:r;Lþk JKol fh;tk jÏGþk Au fu, rnk’le Mºteytultu mtbtrsf ’hßòu Jæþ mthtu Au. FtlvtlLþk JKol fh;tk ;ubKu jÏGþk Au fu aeltytu cejtzt ylu Wk’h cnw MJt’:e Ftg Au. cejtzelu ;uytu dhb vtKebtk Ícftu¤elu bthe ltkFu Au ylu atbzwk ftZe ltkFe ;uLþk btkm Ftg Au. ;ubKu aelbtk yluf yVeKFtltytu ylu swdthFtltytu òugtk ylu ðgtkle y’tj;tubtk vK Vhe Jégt. ;ubKu jÏGþk Au fu aelbtk Nfbk’ Mºte ylu Ãþhw»tlu mtkf¤:e ctk"elu ylu Cgkfh he;u bth bthelu øþLntu ‘fçËj¥ fhtJJtbtk ytJu Au. juFfu ‘aeltE RLmtV fauheLþk raºt¥ ;ubs ‘Wk’h Jua;t VurhgtLþk raºt¥ ’NtoJelu ;ublt yrC«tglu ÃþrÐ ytve Au. ceS ;hV ;ubKu òvtllu MJåA, fw’h;«ube ylu ‘ònuh ;btmtlt NtuFel ’uN¥ ;hefu JKoÔgtu Au. ;uytu ltdtmtfe, gtuftuntbt ylu xtufegtu suJt ldhtubtk ÎËbe Jégt ylu J¤e duRNtlt ltadtl vK òugt. ;ublt Nç’tubtk &

‘‘Bntuzu Gþhturvgl Mºteytule vuXu vtizh ylu ftuMburxf jdtzuje sJtl Atuzeytu mthkde:e sht jtkçþ me;th suÔþk Jtskºt sulu Semisen fnu Au ;u jE Jdtzu Au, ylu ÏþhNe vh cumelu dtgl dtg Au. J¤e ceSytu WCe :Elu ltau Au. ;uytu ce ;uJe s mtuntbKe Au. cleXKelu ytJuje ntug Au. ;uytu lta;e Ju¤t nt:vdlt ysc at¤t fhu Au. b’tuo vK ltau Au. yt c"tu ;tj cuDze òuJt ylu btKJt suJtu Au.¥¥

ntS Mþjubtl 1902btk ºteS JF; RkøjuLz dgt ylu ðgtk:e MftuxjuLz ylu ltuJuo :Elu chV:e AJtgujt hnu;t W•th æþ{Jbtk vntukae dgt. ;ubKu W•th æþ{Jlt ctuztuo xtÃþ ylu ytmvtmlt «’uNtuLþk JKol fh;tk jÏGþk Au &

‘‘fw’h;ltu abðfth rlnt¤Jtle btus, FhuFh y’TÇþ; Au. yn´ mlt;l ht; ylu mlt;l r’Jmltu fikf y’TÇþ; bu¤ Au. mJthlt WÕjtmCgto «Ct;ltu JF;, mtksu ytAt øþjtce Jhmt’btk Duht;t Jt’¤tu ylu yJlJt hkdtu:e hkdtðþk ytftN, yt ytlk’’tgf mbg yn´ ;tu atÕþ s Au. A;tk b"ht; r’Jm suJe l:e jtd;e fub fu, mthe fw’h; ftuE ÏJtcbtk bNøþj ntug ;uJtu yu rnb«’uNltu ’uFtJ Au.¥¥

juFf 1893btk yburhft ylu sbole Vhelu hrNgt dgt n;t, ‘‘nwk Neftdtu:e hNegtltu vtmvtuxo fZtJelu s hNegt dgtu n;tu ylu crjolbtk ;u Wvh rc{rxN ylu hrNgl ftuLmtujtule mnebntuhtu fhtJe ntuJt:e blu fNe ;fjeV vze ln´.¥¥ Mþjubtlu btuMftu ylu muLx vexmocdo suJt ldhtubtk Vhe J¤elu «tael bnujtu ylu ’uJ¤tu Wvhtk; ltxfNt¤tytule Bþjtft; je"e n;e. ;ubKu btuMftult ‘htugj r:guxh¥btk ltxf òuGþk. ;ubKu ;uLþk JKol leau «btKu fGþO Au &

‘‘blu yn´ s Fch vze fu hrNgl jtuftu vK £uLatu ylu ykd{uòule sub mhm ltaJtJt¤t Au. ls’ef 50 sJtl Atuzeytu ylu yuxjt s sJtl b’tuo ytslt dtglYve Fujbtk Ntbuj n;t. J¤e ceS ltle ltle ct¤feytu n;e. vK yuytu mJuobtk 8 sJtl Atuzeytu yuf s ;thlt Jtskºt Jdtz;e Jdtz;e su y’t:e ltae ;ult suJtu lta buk btht mD¤t «Jtm ’hrbgtl òugtu l n;tu. yt lta nwk f’e ÇËjeN ln´.¥¥

Mþjubtl ;t~fk’, Ftufk’, mbhfk’ çþFtht ylu ctfw suJt ldhtu ÏËk’e Jégt. ;ubKu ctfw ldhle øþVtbtk:e yuf rnk’w bkr’hlu Ntu"elu ;uLþk su JKol fGþO Au ;u ytslt Ãþht;•JrJ’tu ;:t «tael Cth;eg / rnk’w mkMf]r;lt rJîtltulu vK rJMbg vbtzu ylu Jæþ mkNtu"l fhJt «uhu ;u fûttLþk Au.