MJgbT CdJ’T JtKe yÐmFtJtKe...

ÃþrÐbtdobtk vtf fjt, raºtfjt ylu mkde; fjt ©eb’ rJêjlt:S «Çþ ahKu ©e XtftuhS mLBþF rJlegtud fhtJelu, yt ºtKug f¤t «tuðmtnl ytvJtLþk ftgo fhuj Au. òu yt ºtKug fjtlu «Çþ mLBþF rJlegtud fhtJuj l ntu; ;tu ytxjtu rJftm vK :gtu l ntu;. yðgthu ytvKu btºt ÃþrÐbtdole mkde; fjtlu nJuje mkde; ;hefu ytu¤Ftg Au. ;ubtkg btºt yÐ mFt rJ»tu s ytvKu mkrûtÃ;btk rJJual mðmkd fhe~þ ytb ;tu nJuje mkde; mtdh Au. ytFtu g mtdh ytvKt:e ;htg lne ;tu atjtu ytvKu yÐ mFt rJ»tu mðmkd fhelu ytvKt ftllu :tuzef ûtKtu vrJºt fhegu ylu ytslt vùeb mkde;le ’wrlgtbtk :tuztf yÂÕv; hnelu yt yÐ mFtle JtKe sulu MJgkb CdJ’T JtKe Au. ftuE de;fth fu frJyu cltJuje JtKe l:e su ;ublt blbtk «uhKt :E ;u JtKe ytjuFe Au. ytJt ÃþrÐbtdolt mkde;lt sntslu ytvKu ytu¤Fegu ;tu vK vrJºt :~þk.

nJuje mkde; htd rcjtJh Wvh hatguÕþk Au. ©eb’T JÕjCtatgoSltk ath rf;olfth& ©e fwkCl’tm,©e Mþh’tm,©e vhbtkl’’tm, ©e f»K’tm ylu ©e øþkmtESlt mbgltk ©e lk’’tm, ©e dturJk’ MJtbe, ©e aºtÇþs’tm ylu ©e Ae; MJtbeS ytb ytX mFt :gt ;u he;u yÐ mFtlt rf;oltu ÃþrÐbtdobtk dJtg Au.©e XtftuhS mLBþF }ðþ «btKu yt yÐ mFtlt v’tu rmJtg yLg ftuElt v’tu fu rf;oltu dJt;t l:e. ytb vtkamtu J»ttuo :gt A;tk yt rf;oltu ;uxjtlu ;uxjt lJel jtdu Au y:to; yt rf;oltu XtftuhSlu ytlk’ ytvJt btxu s Au. btºt bltuhksl fu yLg btxu yt rf;oltu l:e. ©e XtftuhSlt øþKtLþJt’ yt rf;oltubtk Au.

(1) ©e Mþh’tmS

©e Mþh’tmS yÐ mFt bkz¤btk mti:e JrhÐ dKtg Au. bnt«ÇþS:e btºt ’m r’Jm ct’ s «tdx :Gþk nðþk. vk’hmtu vtkºtem JiNtF Mþ’ vtkab, r’Õne :e :tuzu ’wh rmkn dtbu yuf dhec c{tñKlu ðgtk ;ubltu sLb :gtu n;tu. ;ubKu btð\©eLþk ltb CdJ;e jûbe ylu rv;tLþk ltb htb’tm nðþk. vrhJthbtk ;uytu ºtK CtEytu n;tk. btdeog he;u rJathegu ;tu rlðg jejtbtk f]»K mFt MJYvu ylu akvfj;t mFe MJYvu Au. 1566lu aiºt J’ yøgthm dti Dtx Wvh ©e JÕjClu NhKu ytÔgt n;tk ylu mJt jtF v’tule halt fhe n;e. 120 J»toLþk jtkçþ ytGþ»g CtudJuj nðþk. ;ubLþk muÔg MJYv ©e ~gtb bltunhS (atkvtNule) Au. ftuE yuf Ji»KJu «§ ÃËATgtu fu, XtftuhS Wvh mJt jtF v’tu hågt Au vK bnt«ÇþS Wvh yufug v’ håGþk l:e. ðgthu fÌtwk fu XtftuhS ylu bnt«ÇþS cklu yuf s MJYv Au ;ubtk ftuE Cu’ l:e ðgthu yt©gLþk v’ dtGþk. ‘‘÷X El ahK l fuhtu¥¥ v’ dtGþ ytb Mþh’tmle DKe Jt;tu «mkdtu ftuf Jth ytvKu rJath~þk. ;tu atjtu nJu ©e f]»K’tm Wvh mðmkd fheyu.

(2) ©e f]»K’tm

©e f]»K’tmltu sLb øþsht;lt rahtu;h dtbbtk 1553btk yuf fKcelt Dhu :gtu n;tu. mt:tumt: ©e f]»K’tm rf;olfth Wvhtk; yr"fthele Vhs, muJt còJ;t n;t. ©e bnt«ÇþSlt muJf n;tk ylu ©e bnt«Çþyu s ©elt:Slt yr"fthe ;hefu rlb½þkf ytvuj n;e. rlðg jejtbtk Y»tC mFt MJYvu ylu jje;tS mFe MJYvu Au. Nglltk ’Nolle muJt mtukvJtbt ytJe n;e ©e øþkmtESlu muJtbtk:e vK ;ublu s Vthud y:Jt muJtlt yr"fthbtk:e :tuztu mbg Jkae; htÏgtk n;tk yk;u SJlltk B\ðGþ mbgu «u;gturlbtk sÔþ vzGþk nðþk. ylu ©e dkmtESyu ;ublu AtuztÔgt n;tk. cejAwk chmtlt mLBþF îth vtmu yuf cthe Au. su ’hJtò:e dtu"ol lt:S htm fhJt v"th;t n;tk. ;u îthlt BþÏgt dKtg Au. ©e vhbf]vt¤w ©e JÕjClk’l v’ltk hae;t vK ©e f]»K’tmS Au ;ubltu dtujtufJtm 1636btk :guj.

(3) ©e vhbtlk’’tmS

©e vhbtlk’’tmSltu sLb yuf mltuSgt c{tñK vrhJthlu ðgtk 1550 btk btdmh Mþ’ mt;blu :guj Au. ylu rlðg jejtbtk ;tuf mFt MJYvu ylu ak÷Ctdt mFe MJYvu Au. bkd¤tlt rf;olbtk ;uble rJNu»t;t ytN¾; Au. ©e lJle; «egtS ;ublt v’tu mtkC¤Jt fÃ\h ûtºteg, sj"hegt mt:u htºtu ytJ;t ytb ;uble vh XtftuhSle f]vt n;e. MþhCe fwkz ;ubltu BþÏg dKtg Au. ©e vhbtlk’’tmSltu dtujtufJtm mkJ; 1641 Ct’hJt J’ ltublt htus :guj.

(4) ©e fwkCl’tmS

©e fwkCl’tmSLþk «tdxg mkJ; 1525 aiºt J’ yøgthmlt r’Jmu J{sltk sBþltJ; dtbbtk yuf ûtºteglt Dhu :Gþk nðþk. ©e XtftuhSbt ytm¾; n;e, mFtCtJ :e ©e XtftuhS vK fwkClt ;hefu ctujtJ;t leðg jejtbtk yswol mFt MJYvu ylu rJNtFt mFeYvu dKtg Au. htsCtudlt rf;olle muJt ;uytu©elu mtukvJtbtk ytJuje. ©e JÕjClu NhKu ytÔgt ct’ hmtðbf rfNtuhjejt ;ubs bæþhjejtlt v’tule halt ;ublu fhuje.

©e fwkCl’tmSlu dehehtsbtk:e dtufwj sJtle øþkmtESyu yt¿tt fhe. ðgthu ©eSctJtltu rJgtud mnl l fhe N¾ât, ylu ©eSctJt vK fwkCl’tmSlt rf;oltu rJlt Ctusl l fhe Nf;t vrhKtbu C¾; ylu CdJtlltu fuJtu mkgtud Au ;u c;tJu Au. ylu ©eS ctJt Ctud l ythtuøgt ðgthu fwkCl’tmSlu vtAt ctujtJe je"t. nsw htsCtud :gt ct’ W:tvllt ’Nol :Jtlt n;tk ðgts ©eSctJtyu fwkCl’tmlu ctujtJe je"t ylu øþkmtESyu sKtJuj fu, fwkCl’tmS ;bthtu vh’uN Ãþhtu :E dgtu.

©e fwkCl’tmSlu mt; Ãþºttu n;t vhkðþ ;ubt ytFtu Ãþºt aºtÇþs’tmS su muJt ylu MbhKtu fh;t ntuJt:e ytFtu Ãþºt ylu f]»K’tmS yzDtu Ãþºt su muJt fhu vK MbhK l fhu ;u yzDtu Ãþºt. ©e fwkCl’tmSLþk îth yLgtuh vtmu Au. su ;ult BþÏgt Au.su ;ubltu dtujtufJtm 1640btk :guj.

(5) ©e aºtÇþs’tmS

©e aºtÇþs’tmSltu sLb mkJ; 1587btk sBþltJ; dtbbtk ©e fwkCl’tmSlu ðgtk :gtu n;tu. ©e aºtÇþs’tmS ’tmSle muJt mt:u CdJ; MbhK vK fh;tk. ytb ©e aºtÇþs’tmS ytFtu Ãþºt dKtg Au. ©e aºtÇþs’tmS rlðg jejtbtk rJNtj mFt ylu rJbjt mFe MJYvu Ctud ylu ©]kdthlt ’Nolbtk ;uble ytm¾; ntuJt:e yt rf;olle muJt ;ublu mtukvJtbtk ytJe. ©e aºtÇþs’tmS btºt 40 r’Jme Wkbhu ©e øþkmtES vtmu ytðb rlJu’l vtBgt n;tk.

Y÷ fwkz vtmu yuf îthltk ;u BþÏgt Au. ;ubltu dtujtufJtm 1642 btk :guj.

(6) ©e lk’’tmS

©e lk’’tmSltu sLb mkJ; 1590 btk htbÃþh dtbbtk yuf mltZg c{tñK vrhJthbtk :gtu n;tu. rlðg jejtbtk Ctus mFt ylu ak÷ juFt mFe MJYvu dKtg Au. ©e lk’’tmSlu ©]kdthlt ’Nolbtk hm ntuJt:e ©]kdthlt rf;olle muJt mtukvJtbtk ytJe n;e. mk; ðþjme’tmSlt ltltCtE n;tk. Jt;to-mtrnðglu yt"thu vrhag ytvJtbtk ytJu ;tu ©e lk’’tmS gtºttyu sJtLþk :Gþk ylu hM;tbtk yuf NuXle ÃþºtJæþ òuJtle jdlebtk yt vrhJth AuJxu dtufwj dgtu. ylu ©e lk’’tmS vK dtufwj dgt. ylu dtufwjbt ©e øþkmtESlt NhKu ytÔgt. ylu ytvle ytze:e ðþjme’tmSlu ©elt:Slt ’Nol "Lþ»g ylu ct¤ mrn;lt :gt n;tk. ©e btlme dkdt vtmuLþk yuf îth Au ;ult ;u BþÏgt Au. ©e lk’’tmSlt mkJ; 1640btk btlme dkdtlt Ô\ût leau ’un Atuze ’e"tu ylu jeje «tÃ; :E.

(7) ©e Ae; MJtbe

©e Ae; MJtbeltu sLb mkJ; 1572 btdmh J’ ’mblt htus bÚþht Bþftbu yuf atuctlu ðgtk :gtu n;tu. yub fnuJtg Au fu, ©e øþkmtESlu NhKu ytÔgt vnujt ;uytu jtuftulu Au;hJtbtk Ïþc s «rJK n;tk. ©e øþkmtESlu Ftuxwk lthegK, Ftuxtu Yrvgtu jElu ytvJt dgt n;tk vhkðþ ;u mtat :E dgt ylu ðgtk s ;ublt muJf cle dgt. rlðg jejtbtk Mþcj mFt MJYvu ylu v’btk mahe mFe MJYvu Au. mkægt yh;ele muJt mtukvJtbtk ytJe n;e. ytv©elt rf;olbtk ;une yne fwA l mk’un gtlu XtftuhS ylu øþkmtES yuf s MJYv dK;t. dehehtslt yÃmtht fwkzlt BþÏgt Au. ;uytultu rlðg jejt «JuN 1642 bntJ’ mt;b ÃþAhe dtbu :gtu n;tu.

(8) ©e dturJk’ MJtbe

he dturJk’ MJtbeltu sLb mkJ; 1562btk Ch;Ãþh htßgbt ytk;he dtbu :gtu n;tu. ©e dturJk’ MJtbe rlðg jejtbtk ’tbt mFt ylu Ctbt mFe MJYvu Au. øJtjlt rf;olle muJtlt yr"fthe dKtg ytb ;tu XtftuhSlt mFt MJYvu dKtg Au. XtftuhS vK DKeJth hbJt s;t ðgthu ’tJ ’e"t rJlt bk’ehbtk cehtS s;tk ðgthu he dturJk’ MJtbe mFt CtJu ;ublt Nç’tu Ôg¾; fh;tk. yuf Jth ©eSctJt btunl Ckdelt FkCu cumelu ytJ;t n;tk ðgthu ©e dturJk’ MJtbeyu XtftuhSlu lJztJuj ðgthu Celt JMºttu:e æþ{sJt jtøgtk ;u mbgu øþkmtES v"tgto yluyt ’Nol fgto ðgthu dturJk’ MJtbelu sKtJuj fu C{b AtuJtg lrn. ðgthu ytvu sJtc ytÃgtu fu ytvKe bukz AtuJtz yuxju ytb fhÔþk vzGþk. ©e dturJk’MJtbeLþk îth f’C Fze vtmu Au. ðgtklt ytv BþÏgt Au. ytv©eltu dtujtufJtm 1642btk bntJ’ mt;b dehehtsle fk÷tbtk ©e øþkmtES mt:u mk’un «JuN fgtuo n;tu.

ytb yÐ mFt ÃþrÐbtdolt bntl rf;olfth ©eSctJtlt mFt ;ubs ;ublt rf;oltu s XtftuhS mLBþF dJtg Au. rf;oltu }ðþ «btKu, ’Nolltk mbglt CtJtLþmth s dJtg Au. ;uble JtKe r’Ôg Au. ;ubKu su yLþCJuj ylu su ’Nol XtftuhSlt :gujt ;u s rf;oltubtk JKoJuj Au. ytb yt rf;ol CdJ’ JtKe Au. CdJ’ øþK dtl Au. ylu ;ult:e s CdJ’le jejtlt ’Nol :Jtlt N¾â Au. sulu rlhtu" JtKe dKtg. rf;ol fhJt:e BþF ctujuu ftl mtkC¤u ylu ;ult ytu;«tu; :Jt:e blle yuftd{;t ytJNu. sultu blltu rlhtu" dKtg sulu bltuJi¿ttlef (mtgLm) Au.;uytu ytvKlu «tÃ; :tg ;u btxu rf;ol fhJt ytJ~gf Au.celt Ctud ln´ htd. rf;ol rJlt XtftuhS Ctud vK ythtud;t l:e. ;u btxu ytJzu ;uJe JtKebtk rf;ol XtftuhS mLBþF fhJtk yus ÃþrÐbtdeog Ji»KJtuLþk muJtlt mbgu f;oÔg Au.