y:ofthKle ythvth
11be gtusltLþk f]r»t rJftm rJÍl fuÔþk ntuÔþk òuEuyu ?

bntðbt dtk"e:e btkzelu y:oNtMºtbtk ltucuj vtrh;tur»tf rJsu;t ybuhefl y:oNtMºte «tu. su.fu. dujc{u: ylu rJµÏgt; ÃþM;f yurNgl z[tbtlt juFf øþLlth beztuj mne;lt rJµlt xtualt y:oNtMºteytuLþk yuf mJo mtbtLg bk;Ôg yu Au fu Cth;lt mJtOde rJftm btxu f]r»t rJftm sYhe Au. Fu;rJftm yu s ’uNlt mJtOde rJftmle øþÁ atJe Au. ytsu vK Fu;ebtk s mti:e J"thu «btKbtk jtuftu htusdthe bu¤Ju Au. A;tk ytsu Fu;ebtk rJftmlt lfthtðbf JjKtu òuJt b¤u Au. ‘‘W•tb Fu;e, bægb Ôgtvth ylu frl»X ltufhe¥¥ltu bkºt "htJlth ’uNbtk Fu;e hm-fm rJltltu ÔgJmtg cle s;t 40 xft Fuzq;tu Fu;e AtuzJt btkdu Au. ;ub mehGþyuNl yummbuLx mJuo (SAS) lt ynuJtjbtk sKtJJtbtk ytJuj Au.

DWklt Wðvt’lbtk s nrh;¢tkr;le J"thu ymhtu òuJt b¤uj A;tk vK 1989-90btk DWkbtk 4.26 bejegl xl, 1995-96btk 3.67 be.xl ylu 2001-02 btk 6.69 be.xlltu Qðvt’lltu Dxtztu ;ult ydtQlt J»ttuole ðþjltyu ltuk"tguj Fu;ebtk Wðvt’lbtk J"thtu :gtu Au. ;ult fh;tk Faobtk J"thu J"thtu :gtu Au. 1975-76:e ftuxl (bntht»x[)lt Wðvt’l Faobtk 16.46 dKtu J"thtu :gtu Au. ßgthu Wðvt’lbtk 11 dKtu J"thtu :gtu Au. atuFt (ytk"{«’uN)btk Faobtk 12.33 dKtu ylu Qðvt’lbtk 13.52 dKtu, DQk (vkòc)btk Qðvt’l Faobtk 8.71 dKtu ßgthu Qðvt’lbtk 11.80 dKtu, Nuhze (bntht»x[)btk Faobtk 8.13 dKtu ylu Qðvt’lbtk 4.80 dKtu, bdV¤e (fKtoxf)btk Faobtk 7.81 dKtu ylu Wðvt’lbtk 5.40 dKtu J"thtu :gtu Au. yt he;u bn•Jlt vtftubtk Qðvt’l Fao fh;tk Qðvt’lbtk ytuAtu J"thtu :gtu Au. yt ytkfztfeg rJd;tu frbNl Vtuh yud{efÕahj ftuMxm yuLz «tEmeÍ (CACP) btk:e juJtbtk ytJe Au. Qðvt’l Ô\rØ fh;tk Fu; Qðvt’l Faobtk J"thtu :;tk Fu;eyu hmfm rJltltu "k"tu cle hnuj Au.

1985-86 :e 2002-03lt mbgdt¤tbtk Fu;ebtk ònuh BËzehtuftK (1993-94lt CtJtuyu) jdCdYt. 4000 fhtuz:e Yt. 5500 fhtuzle ytmvtm ÂM:d; hnuj. Fu;ebtk ònuh htuftK J"u ;tu s Ftlde htuftK J"u ;uJe òKfthe ntuJt A;tk Fu;ebtk ònuh htuftK gtuøg «btKbtk :ðþk l:e. Fu;ebtk r"htKLþk D½þk s bn•J Au. A;t mkM:tfeg r"htK J"e N¾âwk l:e. 1981-91 ’hBgtl mkM:tfeg Fu;r"htK Ô\rØltu mhuhtN ’h 6.64 xft n;tu ;u 1991-99 ’hBgtl Dxelu 2.16 xft :guj.

1950-51btk rmkatE leaultu JtJu;h rJM;th 20.58 bejegl nufxh n;tu ;u 1994-95btk 53 bejegl nufxh :guj. vhkðþ ðgthct’ rmkatElt ftbtu Ãþht l :Jt:e ylu ;u btxu Ãþh;tk ltKtk Vt¤Jtgt ntuJt:e rmkatE rJM;thbtk Ftm J"thtu :gtu l:e. 1995-96 :e 2003-04 ’hBgtl rJM;he; rmkatE jtC ftgo¢b (A.I.B.P.) btk mhfthu Yt. 35000 fhtuz Fågto ntuJt A;tk vK rmkatE rJM;th 53-55 bejegl nufxhlt M;hu M:rd; hnuj Au.

Fu;e ylu mkjøl ûtuºttultu Qðvt’l Ô\rØ ’h 1980-81 :e 1989-90 ’hBgtl mhuhtN Jtr»tof 3.12 xft n;tu ;u Dxelu 2000-01 :e 2005-06 ’hBgtl 1.97 xft :guj. Fu; ylu mkjøl ûtuºttubtk Qðvt’l Ô\rØ ’hbtk Dxtztu :gtu Au. fthKfu ;ubtk «’tl fh;t Dxftu fu ûtuºttubtk vK Ô\rØ’h Dxâtu Au. 1980-81 :e 1989-90 ’hBgtl vtfûtuºtltu Ô\rØ’h Jtr»tof mhuhtN 2.71 xft n;tu ;u 1996-97:e 2004-05 ’hBgtl 0.79 xft :guj. yt s mbgdt¤tbtk v~þvu’tNtultu Ô\rØ ’h 4.84 xft:e Dxelu 3.67 xft, V¤tu ylu NtfCtSltu Qðvt’l Ô\rØ ’h 2.42 xft:e J"elu 3.28 xft, rcl ctdtg; vtftultu Ô\rØ’h 2.27 xft:e Dxelu 0.02 xft :guj fXtu¤ltu Ô\rØ ’h 3.15 xft:e Dxelu 0.02 xft :guj.

lJbe gtuslt:e ytvKu Fu;ebtk Jtr»tof 4 xftltu Ô\rØ ’hltu jûgtkf htFuj Au. vK ;ubtk:e y"tuo Ô\rØ ’h Ctøgu s rmØ :tg Au. yumelt ’tgftbtk Fu;rJftm ’h 3 xft:e J"thu n;tu su ytr:of Mþ"thtlt mbgbtk Dxâtu Au.

htßgtubtk vK Fu; Ô\rØ ’hbtk Dxtztu :gujtu òuJt b¤u Au. 1984 :e 85 ’hBgtl Fu;ele atuÏFe htßg DhdÚÚþ vu’tNtultu Ô\rØ ’h (mhuhtN Jtr»tof) 5.52 xft n;tu ;u 1995-96:e 2004-05btk Dxelu 0.30 xft :guj. yt s cLlu mbgdt¤tbtk bntht»x[ltu Ô\rØ ’h 6.66 xft:e Dxelu 0.10 xft, øþsht;btk 5.09 xft:e Dxelu 0.48 xft, fKtoxfbtk 3.92 xft:e Dxelu 2.69 xft, ;tbejltzwbtk 4.05 xft:e Dxelu lfthtðbf (-) 1.36 xft nhegtKtbtk 2.60 xft:e Dxelu 1.88 xft ylu vkòcbtk 4 xft:e Dxelu 2.16 xft :guj Au.

Wvhtu¾; c"e s rJd;tu vh:e Vrj; :tg Au fu Cth;btk Fu;rJftmlt ‘‘J¤;t vtKe¥¥ (1) fblmec JjKtu òuJt b¤u Au. mhfthu ytgtusl ylu ytr:of Mþ"thtlt mbgbtk Fu;e ylu d{tb rJftmle cuhnub ylu ytðbDt;f Qvuûtt fhe Au. ;uLþk yt vrhKtb Au. Fu;elt muJt ylu Q¼tud ûtuºttulu ylu dtbtulu c’ju Nnuhtult rJftmle mhfthle ler; ytðbDt;f mtrc; :E hne Au. yðgthu Fu;e yu hmfm rJltltu ÔgJmtg cl;t suytulu btxu yLg rJfÕvtu l:e. ;uytu s Fu;e fhu Au. ;uÔþk raºt Qvme hnuj Au. Fu;eltu ÔgJmtg ytðbdtihJ ln´ vK fYK bsçþh rJ»tg cl;tu òg Au. Fuzq;tu vtu;tle sbel Juaelu dtbztytu Atuzelu Nnuhtubtk M:¤tk;h fhu Au. Fu; bswhe Ãþh;e htusdthelt yCtJu dtbztytubtk:e Nnuhtubtk M:¤tk;h fhe hÌttk Au.

yt:e NnuhefhKlt «§tu J"e hÌttk Au. d{tbeK dhec ylu cuftheLþk Nnuhe dhec ylu cufthebtk Yvtk;h :E hÌtwk Au. suytu Fu;e fhu Au ;ubtk:e btuxtCtdlt Fuzq;tulu Fu;eltu Wðmtn l:e. ytd¤ ltukæGþk ;ub Fu;ebtk ytJf fh;tk Fao J"e s;tk ’uÔþk l åþfJ;tk yðgth Mþ"ebtk 1 jtF:e J"thu Fuzq;tuyu ytvDt; fgtuo Au.

yrdgthbe gtusltbtk 9-10 xftltu jûgtkf rmØ fhJt btxu òu muJtûtuºt ylu W¼tudtult rJftmle ntjle ler; atÕþ htFJtbtk ytJNu ;tu ytðbDt;f mtrc; :Nu. fthK fu muJtûtuºt Cju 52 xft fu J"thu ht»x[eg ytJfbtk «’tl fhu vK ;ult îtht htusdthe ;tu mti:e ytuAe s b¤u Au. rJµlt DKtk s rJfrm; ’uNtubtk ht»x[eg ytJfbtk muJtûtuºtLþk «’tl 70 xft fu J"thu Au ;tu htusdthebtk vK muJtûtuºtLþk «’tl 70 xft fu J"thu Au. vK ytvKu su ûtuºt îtht htusdthe mti:e ytuAe b¤u Au su ûtuºtbtk:e J"thu ytJf bu¤JJtle ler; yvltJe Au ;u c"e s he;u ygtuøg Au. ;u:e nJu ytvKu Fu;e ylu dtbzt ;hV s vtAwk VhÔþk s òuEyu.