«mkdvx

vtrfM;tlbtk JthuJthu j~fhe Ntml fub M:vtE òg Au?

yuf ftÕvrlf ÷~g Au & BËfuN ylu yrlj ykctKe, ;t;t, rchjt ;:t ceò xtualt W¼tudvr;ytu Cth;eg j~fh mt:u Ctde’thebtk Juvth-"k"tu fhu ;tu Cth;btk jtufNtne xfe Nfu? yt «§ltu sJtc f’ta ftuE ln´ ytve Nfu. ytvKt yuf j~fhe Jztlu ftuEyu «§ ÃËAujtu fu C{Ðtath, duhher; ylu htsfthKbtk øþludthtultu «JuN òu;tk ;blu l:e jtdðþk fu Cth;btk vK :tuztu mbg j~fhe Ntml jtJÔþk òuEyu?

rJath mthtu Au vhkðþ N¾â l:e, j~fhe Jztyu sJtc ytv;tk mbòJuÕþk - ytvKt mbtsle sub ytv½þk j~fh vK ftuMbtuvtujexl (vahkde) Au. yubtk ’uNltk ;btb htßgtuLþk «r;rlr"ðJ Au ylu yu ’huf sJtlu btð\ÇËrble muJtlt Nv: je"ujt Au. vtrfM;tlLþk j~fh yuf ftub ylu "bolt jtuftuLþk cluÕþk Au yuxju mnujtE:e r’Nt’tuh c’je Nfu Au.

Cth;eg j~fhlt Jztltu yt sJtc ;fomkd; ylu mtatu ntuJt A;tk yubtk mtuyu mtu xft mðg lntuðþk. ¾âthuf løl mðg ftuE lJjf:t fu rVÕb fh;tk Jæþ rJMbgslf ntug Au. ykd{uSbtk fÌtwk Au - " x[w: EÍ btuh Mx[uLsh "ul rV¾Nl. (ftÕvrlf f:t fh;tk mðg Jæþ rJMbgslf ntug Au.) ytguNt rmÆeft ltble jurFftLþk ;tsu;hbtk yuf ÃþM;f «dx :Gþk. ÃþM;fLþk ltb Au - rbrjxhe ELf. - ELmtEz vtrfM;tl rbrjxhe Eftultube. (vtrfM;tllt j~fhe y:o;kºtle Ce;h & rbrjxhe ELftuvtuohuNl.) yt ÃþM;fbtk jurFftyu f’ta vnujeJth yu hnMg vh:e vh’tu Qka¾âtu Au fu 1947btk Cth;-vtrfM;tl cklu ytÍt’ :gt. vhkðþ vtrfM;tlbtk m;; j~fhe Ntml fub M:vtðþk hÌtwk? :tuztu mbg jtufNtne M:vtE, l M:vtE ðgtk Vhe j~fh. jurFft ytguNt rmÆeft gût«§ suJt yt mJtjltu sJtc yuf Nç’btk ytvu Au - rbjrcm. rbj yu rbrjxheLþk xqfwk MJYv Au ylu rcm yu rcÍlumLþk. jurFft fnu Au fu vtrfM;tllt btuxtCtdlt Juvth-W¼tudbtk j~fhe ybj’thtu ylu Juvthe-W¼tudvr;ytule rbrjCd; Au. jurFftyu yult ytkfztfeg btrn;e mrn;lt matux ÃþhtJt ytÃgt Au.

Fu;eJtze, Wðvt’l ylu SJlsYhe muJtytu yu ºtKu BþÏg ûtuºtu ‘rbjrcm¥Lþk ÃËhuÃËhwk Jaom Au. yt jtpce ºtK he;u ftb fhu Au. mkM:tfeg he;u, NtFt-WvNtFt îtht ylu Ôg¾;ytu îtht. ’tFjt ;hefu luNlj jtursÂMxf muj. ’uNbtk btjle nuhVuh btxule vtrfM;tlle yt mti:e btuxe fkvle Au. yule vtmu 1869 Jtnltu Au. btjJnl Wvhtk; yt fkvle Ãþjtu fu mzftu ctk"Jt ylu DWklt mkd{nbtk ftgoh; Au. yt ytFe fkvle j~fhlt yr"ftheytu ajtJu Au. 2000-2001btk yule yMfgtb;tu (mkvr•t) A fhtuz 83 jtF 50 nòh yburhfe ztpjh suxje n;e.

1966btk 805 rfjtubexh jtkctu fthtftuhb ntEJu ctk"Jt M:vtguje £ÂLxgh J¾mo ytuduoltEÍuNl vK yðgthu j~fhle btrjfele Au. mzftu ctk"Jtlt ylu Xuh Xuh:e xtuj WDhtJJtlt ftbbtk htuftgujtu yt mti:e btuxtu ftuLx[t¾xh Au. luNlj jtursÂMxf muj ylu £ÂLxgh J¾mo ytuduoltEÍuNl cklu mkhûtK bkºgtjglt nt: leau ftb fhu Au. cklult ntuÆu’thtu ;ubs fboatheytu VtiS yt’beytu Au.

NtFt-WvNtFt rbjrcmLþk f’ta mti:e vth’Nof vtMþk Au. yt rJCtdbtk VtiS VtWLzuNl, "e ytbeo JujVuh x[Mx, Ntnel VtWLzuNl ylu cnrhgt VtWLzuNlltu mbtJuN Au. ytbtk Ntnel nJtE’¤le ylu cnrhgt ltift’¤le vuxtNtFt Au. yt ºtK-ath NtFt Jåau 100 :e Jæþ «tusu¾x Jnukatgujt Au. yubtk rmbuLx ylu Ft;h suJt btuxt W¼tudtultu mbtJuN Au. ceòk :tuztk VtWLzuNl rNûtK, Jebt fkvleytu, cukftu ylu ELVtuxuflt ÔgJmtgbtk htuftgujtk Au. ftuE vK lJtu W¼tud M:vtg yult «ath-«rmrØbtk yu nfef;ltu Ftm WÕjuF fhtg Au fu yuLþk mkatjl j~fhlt nt:btk ntuJt:e cæþk ftb rNM;cØ ylu mbgmh :Jtle duhkxe Au.

j~fhle ºtKu vtkFlt rlÔ\•t sJtltu - yVmhtulu mbtJe jultht VtiS VtWLzuNl vtmu vaem «tusu¾x Au. yubtk fwj mt; nòh:e Jæþ fboatheytu Au ylu yule yMfgtb;tu 16 fhtuz 90 jtF yburhfl ztpjhle Au. ;tu 1971btk ctkøjt’uN GþØ vAe btºt cth nòh ztpjhle BËze:e M:vtgujt "e ytbeo JujVuh x[Mx vtmu fhtkae Nphcòhbtk ltuk"tguje bt;ch VtgltLm fkvleytu Au. yule fwj yMfgtb;tu A fhtuz 21 jtF ztpjh Au. yn´ yu gt’ hnu fu A fhtuz cnw btuxtu ytkfztu l dKtg vK A fhtuz Yrvgt ln´, ztujh Au. yuf ztpjhlt 50 Yrvgt juFu dKe jtu. yt x[Mxbtk vtka nòh rlÔ\•t VtiSytu ftb fhu Au.

Ôg¾;d; juJju swytu ;tu j~fh vtu;tlt sJtltu ylu yVmhtulu bn•tb (bu¾mbb) jtC ytvu Au. rlÔ\•t :lth ’huf mN¾; VtiSlu ;h; ceS ltufhe b¤u Au. yu s he;u j~fhlt yt’belu MJ;kºt Juvth-"k"t btxu sYhe mntg ;h; b¤u Au. mti:e btuxtu jtC sbelltu Au. Nnuhe sbel ntug fu d{tb rJM;thle, FuzJt jtgf ntug fu vz;h ntug, VtiS yt’belu ;h; sbel b¤u Au. vtrfM;tllt slhjtuyu yt he;u ‘ftg’umh¥ mt"ltu:e bu¤Juje sbelLþk còhCtJu BËj ytNhu 26 jtF ztpjh:e btkzelu 69 jtF ztpjhLþk :Jt òg Au. vtrfM;tlbtk mhfthe blt;e sbellt ytNhu cth xft sbel yt he;u j~fhe ntuÆu’thtu vtmu Au. yuf fhtuz vk’h jtF 80 nòh yufh sbel yt he;u VtiS yVmhtu vtmu Au. yt mkòudtubtk Juvthe-W¼tudvr;ytu ’uNbtk j~fhe Ntml atÕþ hnu yub RåAu ;tu Ne lJtE! j~fhlt Ctde’th hnuJtbtk c"e duhher; ZkftE òg.

ctg " Ju, ytvKu ðgtk j~fhu nsw dgt yXJtrzgu s vdthJ"thtu btøgtu. vtujem, y"oj~fhe ’¤tu ylu j~fhe ’¤tulu aKtbbht suJtu vdth ytvelu vturjrxNgltu vtu;u De-bjtE ythtudu Au. ceS ctsw vtrfM;tlbtk mti:e Jæþ jtC j~fhlt sJtltu - ybj’thtulu b¤u Au. sbel rJ;hK, Juvth-"k"tlt vhJtlt Jduhu ;btb ûtuºtu j~fhltu nt: Wvh hnu Au.

vtu;tle Ôgtvth-W¼tudle «Ô\r•tytulu j~fh ‘JujVuh¥ (mbts fÕgtK) dKtJu Au vhkðþ jurFft ytguNt rmÆeft fnu Au fu mti:e Jæþ jtC ybj’th fûttlt yr"ftheytu bu¤Ju Au. Bþjfe yVmhtu yult vh ftuE ykfwN "htJ;t l:e. j~fh vtu;tlu su òuEyu ;u nfÃËJof bu¤Je ju Au. ’tFjt ;hefu ytEyumytElt ÇË;ÃËJo Jzt juVTxlkx slhj nbe’ øþjle ’efhe EMjtbtct’ ylu htJjv´ze Jåau mti:e lVtfthf cm muJt ajtJu Au.

yuxju jurFft vtrfM;tllt Juvth-W¼tudltu WÕjuF rbrjxhe ELftuvtuohuNl ;hefu fhu Au.