ÇË;«u;lt Jnub:e J»ttuo:e Ftje vzujt...
JiCJe ÇËr;gt ckdjt

bftl fu sbel Fhe¼tk fu Ctzu htÏgt vAe Fch vzu fu ;ubtk ÇË; :tg Au ;tu ;u bftl Bˤ btrjflu vtAwk ytve ytvujt ltKt vtAt btde Nftg Fht? yjc•t, ln´. bftl Fhe¼t vAe ctk"ftble ceS ftuR ûtr; ægtlbtk ytJu ;tu mtu’tu h’ fhJtle òudJtR nNu vhkðþ yk"©æ"t «urh; fthKtu hsw fhe mtu’tu h’ fhJtlt fuxjtkf y’tj;e nwfbtu vK :gtk Au. yburhftlt VTjtuhezt Mxuxbtk bt;ch hfblu mkztuJ;t yuf sbellt mtu’tbtk ytJe s fkRf øËkaJK QCe :R Au ylu rfMmtu aatoMv’ cLgtu Au.

DKt bftltubtk ytðbnðgt fu nðgtle Dxltytu cLgt vAe ;u Ntrv; blt;tk ntug Au. ytmvtmlt rJM;thbtk hnu;t ntug ylu ÇË;ft¤ òK;tk ntug ;uytu ytJt bftl ju;tk yaft;tk ntug Au. ytJtk bftl Jua;e JF;u Jualthu mkCrJ; Fhe’lth bftl rJNule btLg;tytu sKtJJe ftLËle he;u sYhe l:e. VTjtuheztlt aao Mx[ex MxuNlle sbel Wvh ydtW x[ul zevtu n;tu. ;u ck" :;tk yuf rcÕzhu ;u sbel Fhe’e ylu ;ubtk btuxwk Ntuv´d muLxh QÇþk fGþO. yt Ntuv´d muLxh ctkægt vAe ;ubtk ct¤ftult ÇË; :;tk ntuJtle yVJtytu Vujtguje. ctk"ftb ’hrbgtl ftb fh;tk bsqhtulu vK yt ÇË;tule ngt;eltu yLþCJ :gtLþk fnuJtg Au. Ntuv´d btuj ctk"Jtltu fhtuztultu Fao fgto ct’ Fhe’lthu mtu’tu h’ fhJtle btdKe fh;tk ftLþle rJJt’ QCtu :gtu ylu ntjbtk yt rfMmtu y’tj;lt rlKogle htn òuR hÌttu Au. yt «fthlt DKt rfMmt mtkC¤Jt b¤u Au. DKe vtuf¤ Jt;tu ntug Au ;tu DKt rfMmt yuJt ntug Au ytvKlu mtat jtdu.

yburhftle yuxjtLxef vhtltuboj mtumtgxe ytJt ÇËr;gt bftltule ;vtm fhJtbtk ÏËc òKe;e cle Au. DtuMx nLxh ltbu òKe;e :guje yt mtumtgxelt mÇgtu r’Jm ’hrbgtl ÃjBch suJt ftbtu fhu Au ylu htºtu ÇË;le Ntu" fhu Au. yt mtumtgxe vtmu ÇËr;gt bftltubtk WðvLl :;e Wsto vthFJtlt ytæþrlf mt"ltu Au. yt mtumtgxele xqfzelu rVjtzuÕVegtbtk ytJuje yuf ÃËht;l sujbtk :;tk ÇË;lu Ntu"e ftZJtLþk ftb mtukvtGþk nðþk.

EMxlo Mxux vuluxuLNeghe ;hefu ytu¤Ft;e yt suj 1880btk ck"tguje. ;u sbtltlt Ntmftuyu yt sujbtk fu’ebtk ytægtðbef;t îtht btlm vrhJ;ol fhJtlt «gtudtu fhujtk. ’huf fu’elu yuftk; ftuxzebtk htFJtbtk ytJ;tu. fu’elu ftuR vK SJe; btKm stuJt l b¤u ;ule ft¤S n;e. ftuxzebtk mkztm vtKele mdJz hFt;e. fu’elu f~þk s ln´ btºt ytðbbk:l fhe vùt;tv fhJtle ;f ytvJtbtk ytJ;e. òu fu ¾âthuf ¾âthuf yt fu’eytulu vtu;u fhujtu Î\KtMv’ yvht" Vhe Jth fhJtLþk bl :tg ;u btxu Ntherhf ºttm vK ytvJtbtk ytJ;tu. yt sujbtk yj ftvtul ltbltu yuf dukdMxh ytJujtu. Dt;f NMºttule nuhtVuhe fhJt c’j ;ulu yuf J»tole mò :guje. òu fu ftvtullu ;ule ftuxzebtk huzegtu Wvhtk; Vleoah vK ytvJtbtk ytJuÕþk. yj ftvtulu ;ule ftuxzebtk ÇË; :ðþk ntuJtle Vrhgt’ fhuje. yt sujbtk yluf ftuxzeytult fu’eytuyu ytJe Vrhgt’ fgto ct’ m•ttJt¤tytuyu suj ck" fhe ;ulu ÃËht;l Mbthfbtk VuhJe ltFe. yt suj «Jtmeytulu òuJt btxu ÏËÕje BËftR. yt suj òuJt ytJ;tk «Jtmeytu ;ubs fboatheytulu DKtk rJraºt yLþCJtu :;tk hnu Au. fuxjtkflu ’t’h W;hJtlt vdjt mkC¤tg Au ;tu ¾âthuf ftuR btKm sbel Wvh vAzt;tu ntug ;uJt yJts mkC¤tg Au.

yuxjtLxef vhtltuboj mtumtgxelt mÇgtu mt"l mhkòb mt:u yt sujbtk ÇË; Ntu"Jt vntukae dgtk ;uytuyu «:b sujle 4 ylu 12 lkchle ftuxze Wvh ægtl fuL÷e; fGþO. ;ubKu sujlt ÏËKu Ftkahu yJtsLþk huftuzeOd fh;tk mt"ltu, :boj EbuSkd fubuht ylu Eju¾x[tubuøluxef VeÕz bexh B˾âtk. yt c"t mt"ltubtk òu fu mtbtLg Jt;tJhKbtk ntuJe òuRyu ;u fh;tk Jæþ N¾;ytule ltuk" :R. 12 lkchle ftuxzebtk yuf ft¤e btlJytf]r; JthkJth ’uFt;e ntuJtle Vrhgt’ n;e. yt ftuxzelt mkNtu"l ’hrbgtl yt xqfzelt mÇgtulu ytùgoslf ;thKtu bégtk. yt ftuxzebtk BËfujt Jezegtu fubuhtbtk ;ubKu yuf ft¤tu çËhFtu vnuhuje Ôg¾;lu ytJelu yk"thtbtk y÷~g :;e òuR. yt rJzegtu ¾jevlt ytæþrlf mt"ltu îtht vheûtKtu fhtgt A;tkg ;ublu ;uLþk hnMg mbòGþk l:e. yuf Jth htºtu yk"fthbtk ;ubKu yuf Ôg¾;lu ft¤tu zdjtu vnuhelu ;u ytf]r;Lþk yLþfhK fhJt fne rVÕb W;the vhkðþ ymj ÷~g suJe ymhtu WðvLl fhe N¾ât ln´ ylu ytsug yt sujbtk ÇË; :tg Au ;u btLg;tlu ftuR vzfthe Nfðþk l:e.

yburhftLþk LGþ ytujeogLm Mxux ytJtk ÇËr;gt bftltu btxu ÏËc òKeðþk Au. òKe;t Rr;ntmfth ylu ÇËr;gt bftltult ÇË;ft¤btk FKFtu’ fhlth fu:uhel ÂMb:u LGþytujeogLmle òKe;e ÇË;f:tytu btxu yjd ÃþM;f jÏGþk Au. LGþ ytujeogLmle dJloh rlftujm Mx[ex Wvhle yuf Ãþht;l nJuje vK Ntve; dKtg Au. 1834lt dt¤tbtk yt nJujebtk ztu. jtuhuj ltbltu ©ebk; hnu;tu n;tu. ;ule víe ¢qh ylu rnkmf MJCtJle n;e. yuf JF; nJujebtk ytd jtde ðgthu Vtghrc{duzlt fboatheytu nJujelt CtukghtLþk ÷~g òuR nuc;tR dgtk. Ctukghtbtk ymkÏg ltufhtult mtkf¤ Jzu ctk"ujt B\;’un jxf;tk n;tk fuxjtkf ;tu SJ;tk ck"tgujt n;tk. fuxjtkf B\;’untu Wvh rJraºt NMºtr¢gt fhe VuhVth fhtgtu n;tu. fuxjtkflt ntuX mtug’tuht Jzu meJujtk n;tk ;tu fuxjtkflt slltkdtu ftvelu yLg B\;’unbtk cumtzujtk n;tk. yt Dxlt ct’ yt nJuje Ntve; dKJtbtk ytJu Au. 40 J»to Mþ"e yt nJuje Ftje vze hne n;e. ytsu yt nJujeltu btrjf ðgtk hnu;tu l:e vhkðþ ;uKu «Jtmeytulu òuJt btxuLþk M:¤ cltJe Au. yluf «Jtmeytu yn´ ytJelu ÇË;le rJraºt nhf;tult yLþCJ fhu Au.

ytÔþk s ceswk CÔg bftl ßgtuseogtLþk bmoh ntWm vK «Jtmeytubtk «Ïgt; fu fwÏgt; Au. 1861btk slhj nV bmohu ck"tJuje yt nJuje yir;ntrmf bftltult mtu’tdh Sb Jejegbu Fhe’uje. Sb Jejegblu ÇËr;gt bftltu Fhe’Jtltu NtuF n;tu ylu yult SJl Ô\•ttk; Wvh:e yluf rVÕbtu cle Au ylu ÃþM;ftu jFtgt Au. rJjegb cu J»to Mþ"e bmoh ntWmbtk hnelu Ãþht;l aeòultu ytk;hht»x[eg Juvth fh;tu hÌttu. ;uKu yt bftlbtk htºtu ÇË;lt vdjtltk yJts mtkC¤ujt. yt nJujebtk ;u ’h J»tuo lt;tjlt r’Jmu CÔg vtxeo ytv;tu. 1981btk rJjegblu ;ult s rbºt zule nuBmVtuzuo dtu¤e bthe nðgt fhuje. nuBmVtuzo ’jej fhe n;e fu Jejegb ;ulu bthJt ytJujtu ylu ;uKu MJcatJbtk dtu¤ecth fgtuo. nuBmVtuzo ytr£ftle buKtkxtuKtle rJ¼t ÔËzwbtk schtu rJµtm "htJ;tu n;tu. ath JF;le x[tgj ct’ vK ;u rl’tuo»t Awxe dgtu ylu bmoh ntWmbtk hnuJt jtøgtu. 59 J»tole Wkbhu ;u bmoh ntWmbtk bhujtu b¤e ytJujtu. rJjegbu ;ulu dtu¤e bthe ntu; ;tu ;u su søgtyu bgtuo ntu; ;u s søgtyu ;ultu B\;’un b¤e ytJujtu òuElu DKtk jtuftu fnu Au fu rJrjgblt «u;u ;ulu bthe ltÏgtu ntuJtu òuEyu. yt bmoh ntWm ytsu vK rJjegblt Vleoah ylu aesJMðþytu mt:u «Jtmeytulu òuJt btxu ÏþÕÕþk htFJtbtk ytJu Au.

rJ¿ttl ylu xufltujtuSlt yln’ rJftm A;tkg btKm ò;btk J»ttuo:e vzuje ©æ"t fu yk"©æ"tlt Bˤ yuxjtk Qkzt Au fu ;ultu ;td b¤Jtu Bþ~fuj Au. Ãþht;l bftltu, fc{M;tl, fqJt, JtJ ylu Ô\ûttubtk ÇË; fu «u;ltu Jtm ntuJtle Jt;tu DKeJth mtkC¤Jt b¤u Au. yjc•t, ytÔþk cæþk lshu òulth mtûte b¤Jtu Bþ~fuj ntug Au. A;tkg jtuftu ;ulu mtae btlJt bsçþh :E s;tk ntug Au. yburhftltk ftLËle Er;ntmbtk ytJtk yluf y’tj;e fumtu ltuk"tgt Au. yburhftbtk ytJt s yuf rfMmtbtk yvejltu åþft’tu ytv;tk y’tj;u ltukæGþk Au fu ftuEvK bftl btrjf mkCrJ; d{tnflu bftl rJNule yk"©æ"t «uhe; Jtgftytule òK fhJt ck"tgujtu l:e. ytJe Jt; øþÃ; htFe bftl JuaÔþk ;u Au;hv´ze dKtg ln´.