fCe fCe

mtchb;e l’e Qkze fhtJe
yb’tJt’ Mþ"e ntuzeytu jtJJt gtuslt rJathe n;e

c¤’ dtztkytubtk Chelu bNelhe yb’tJt’ Mþ"e jtJJtbtk ytJe n;e

BþkcEbtk NuX ftJmS ltltCtE ’tJhle ‘‘ctuBcu Mvel´d yuLz rJJ´d fwtk.¥¥le mV¤;t òuE ceò NuXegtytu vK jjatgt.

E.m. 1856btk ‘‘yturhyuLxj Mvel´d yuLz rJJ´d fkvle¥¥ BþkcEbtk WCe :E. ;uLþk Ckztu¤ 20 jtF YrvgtLþk nðþk. 2500 Yt.ltu yuf yuJt 800 Nuh cnth vtzât. ;u vAe BþkcEbtk ‘‘ctuBcu htugj Mvel´d yuLz JeJ´d fkvle¥¥ ‘‘Ïþhjt rbÕm¥¥, ‘‘EMxlo rbj¥¥, ‘‘ctuBcu GþltExuz Mvel´d yuLz JeJ´d fkvle¥¥, ‘‘yujtgLm Mvel´d yuLz rJJ´d rbÕm¥¥, ‘‘ytÕcxo rbj¥¥ - yub WvhtWvhe rbjtu NY :E.

nJu hKAtuzjtj ;u BþkcEle «:b rbjle mV¤;t vAe yb’tJt’btk ftvzle rbj NY fhJt f];rlùge cLgt n;t. 1959btk ;ubKu yb’tJt’btk NtnÃþh Ft;u fthFtltLþk Ft;Bþnq;o fGþO. NYyt;btk ;uble fkvleLþk Ckztu¤ yuf jtF Yrvgt nðþk. Yt. 5000ltu yuf yuJt 20 Nuh cnth vtzât. ;ultk:e cu Nuh hKAtuzjtju vtu;u htÏgt. ceò Ctde’thtu fu subKu Nuh Fhe¼t ;ubtk (1) htJcnt’wh bdlCtE fhbak’ (2) NuX nXem´d fumhem´d (3) JtEx mtnuc ylu (4) htJcnt’wh «ubtCtE nehtCtE n;t.

NYyt;btk V¾; 2500 ;tftultk gkºttu bkdtJJtbtk ytÔgtk. EkøjuLzbtk ;u JF;u ytz;egt ;hefu ’t’tCtE lJhtuS n;t. yu sbtltbtk huÕJu lntu;e ;u:e c"tk gkºttu ntuzeytu îtht FkCt;lt ’rhgt rflthu bkdtJJtbtk ytÔgt. ðgtk:e dtztkytu îtht rbjltk mtat yb’tJt’ jtJJtbtk ytÔgt. ftat ylu Fhcazt hM;tytu vh dtztkytubtk mtkat jtJJtbtk ÏËc Bþ~fujeytu vze. yubtkgu rJjtg;:e bkdtJujtk mtkat yuf Jth ;tu ’rhgtbtk zqce dgt. mtkat Vhe bkdtÔgt. EkøjuLz:e ytJujtu rbfulef ftujuht Vtxe lef¤;tk B\ðGþ vtBgtu. btkzbtkz gkºttu dtuXÔgtk. yb’tJt’lt fthedhtulu gkºttu ajtJ;tk ytJzðþk lntuðþk. sub ;ub fhelu ;ublu mtkat ajtJ;tk NeFJJtbtk ytÔGþk.

hKAtuzjtjle rbjlu ‘‘yb’tJt’ Mvel´d yuLz fkvle¥¥ ltb ytvJtbtk ytÔGþk. Auf 1861btk rbj atÕþ :E. rbjltu fthCth yr; Bþ~fuj ntuE ;u ftb hKAtuzjtjlu mtukvJtbtk ytÔGþk. ;ubKu Mþ;hlt JuatKle vu’tN vh yZe xft fbeNl ytvJt XhtJ fgtuo. "ebu "ebu rbj òbJt btkze. ;uLþk Ckztu¤ J"thelu Yt. 327,000Lþk fhJtbtk ytÔGþk. ’huf Nuh Yt. 1000le rfkb;ltu htÏgtu. Y ftk;Jtltk gkºttule ;tftu J"thelu ’m nòh fhJtbtk ytJe. yðgth Mþ"e yn´ V¾; Mþ;h s JKtðþk lu ;u rJjtg; sðþk. :tuzt JF; ct’ ftvz JKJtle Nt¤tu vK rJjtg;:e bkdtJJtbtk ytJe. ftvz JKJtLþk NY :;tk fthFtLþk "b"tufth atjJt btkzâwk. lVtu Jægtu. Ctde’thtu yZ¤f "l fbtgt. ðgth vAe ’huf Nuh Yt. 500ltu fhelu yz"egt Nuh fhelu fthFtltltu rJM;th fgtuo. ytJt ceò 654 Nuh ftZTgt. yt Wvhtk; Yt. 1000ltu yuf yuJt 654 Nuh ;tu sw’t. hKAtuzjtjle ÍeKe y¬j:e fkvlelu ÏËc Vtg’tu :gtu. ytJt Yt. 1000lt Nuhle rfkb; Yt. 1700 Mþ"e vntukae dE n;e.

Ylt fthFtltbtk ÏËc jtC :gujtu òuE hKAtuzjtju ceS vK yuf MJ;kºt rbj NY fhJt rJatGþO. ;ubKu ;ublt Ãþºt bt"Jjtjlt ltbu Nnuh cnth mthkdÃþhbtk E.m. 1877le mtjbtk Sl´d yuLz buLGþVufah´d fkvle QCe fhe fthFtLþk NY fGþO. ;u vK yuf MJ;kºt rbj s n;e. ;ultu JneJx bt"Jjtjlu mtukÃgtu. ;ubtk 42 nòh ;tftu ylu 875 mt¤tu n;e. yt cu rbjtult fthKu yluf btKmtulu ltufhe b¤e.

NtnÃþhle ;uble «:b rbj btuxe ylu MJåA n;e. yn´ vnujtk vtKeltu fwJtu n;tu vhkðþ BGþrlrmvtrjxelt l¤ ytÔgt ct’ ;u ÃËhe ltkFJtbtk ytÔgtu. yt rbjbtk "tur;gtk, at’htu, Ybtj, bt’hvtx clðþk. vtA¤:e huNbe ftuhltk "tur;gt vK clJt jtøgtk. :tuztk J»ttuo ct’ yt rbjltu JneJx ;ubKu ;ublt vtiºt raLþCtElu mtukÃgtu.

hKAtuzjtjle yb’tJt’ Ft;ule rbj ’uNle «:b lkchle rbj cl;tk hKAtuzjtju nJu lJt W¼tudtu ;hV J¤Jt rJatGþO. ;uble rbjlt gkºttu ntuzeytu bthV;u FkCt;lt cthtbtk ytÔgtk ;tu Fht vhkðþ dtztkytubtk ;u bNelhe yb’tJt’ jtJJtbtk ;fjeV vze ;u òuE ;ubKu rJatGþO fu Nt btxu ntuzeytu Auf yb’tJt’ Mþ"e lt ytJu. vK yt clu fuJe he;u? ;ubKu rJatGþO fu yb’tJt’btk :E vmth :;e mtchb;e l’e FkCt;lt yFt;lu b¤u Au ;tu mtchb;e l’elu s z[us fhelu Qkze fhJtbtk ytJu ;tu cthubtm yubtk Qkzwk vtKe hnu ylu ntuzeytu Auf yb’tJt’ Mþ"e jtJe Nftg. fjf•ttlt nwcjele sub yb’tJt’lu vK ck’h ;hefu rJfmtJJtltu vnujtu rJath hKAtuzjtjlu ytÔgtu n;tu. yt yuble dscltf ÷rÐ n;e. ytJtu rJath yts Mþ"e ftuElu ytÔgtu lntu;tu ylu ytÔgtu l:e. yb’tJt’btk rbj NY fhJtltu ;ubKu rJath fgtuo ðgthu DKt ;uble b~fhe fh;t. ‘‘ftvz JKJt ;tu CusJt¤wk Jt;tJhK òuEyu ylu yb’tJt’btk Mþ¬wk Jt;tJhK Au. hKAtuzjtjlt mtkat ’rhgtbtk zqce dgt. rbfulef bhe dgtu. ;ubLþk lmec s VqxuÕþk Au¥¥ - ;uJe xeftytu fhlthltk vtA¤:e btuk meJtE dgt n;tk. yu JF;u ykd{us mhfth n;e ;u:e mtchb;elu Qkze fhe ntuzeytu Auf yb’tJt’ jtJJtLþk ;ubLþk ‘MJÃl¥ MJÃl s hÌtwk.

yu s he;u hKAtuzjtj yb’tJt’, Jztu’ht, Mþh; ylu CYabtk rJs¤e fwtk. M:tvJt btkd;t n;t. ;ublu Ïgtj ytJe dgtu n;tu fu ytJltht r’Jmtubtk rJs¤ele btkd J"Nu ylu Jes Wðvt’l yuf btuxtu W¼tud nNu. ykd{uòu hKAtuzjtjle gtuslt:e atukfe dgt. ;uytu hKAtuzjtjlu yuxjt c"t N¾;Nt¤e :Jt ’uJt btkd;t lntu;t ;u:e ;ubKu rJjtg;le rfjef rbfml fwtk.lu vhtKu Cth; ;uztJe yn´ Jes¤e vu’t fhJt vhJtlde ytve ylu hKAtuzjtjlu Jes vu’tNLþk vtJh ntWm ltkFJt jtgmLm lt ytÃGþk.

yjc•t, fuxjtf mtht ykd{uòu vK Cth;btk n;t subtk:e yuf VwjsuBm mtnuc n;t. ;ublu hKAtuzjtj btxu mthtu Mlun n;tu. yu JF;u VwjsuBm mtnuc vkabntjbtk ykd{us mhfthlt vturjrxfj yusLx n;t. ;uytu yuf mtht ÇþM;hNtMºte vK n;t. huJt ftkXu Vh;t ;uytu btxe Ftu’e Çþ;¤ltu yÇgtm fh;t. ;ubKu hKAtuzjtjlu MËaÔGþk nðþk fu, yn´ sbelbtk jtuFkz Au. yt Jt;le æËl hKAtuzjtjlt bdsbtk Chtguje n;e. ;ubKu rJatGþO fu Cth;btk s jtuFkzltk gkºttu cltJtg ;tu ’uN DKtu ytct’ :tg. fhtuztu Yrvgt rJ’uN s;t hnu;tk cau. nJu vkabntjbtk ytglole Ftus fhJt btxu ;ubKu yuf fkvle WCe fhe. ;u fkvlelu ‘‘øþsht; ftuj yuLz ytglo fkvle¥¥ yuÔþk ltb ytvJtbtk ytÔGþk. ;ubtk zehu¾xhtu ;hefu (1) NuX mthtCtE bdlCtE (2) NuX blMþFCtE CøþCtE (3) NuX lhtu•tb øþjtcak’ (4) NuX rºtfbjtj sblt’tm (5) htJcnt’wh hKAtuzjtj Atuxtjtj ylu (6) Ftlcnt’wh lJhtuS vuM;lS n;t. fkvlelt NuhntuÕzhtu ;hefu cuah’tm ykctE’tm, Ctu¤tlt: mthtCtE ylu xe. zcÕGþ Ôþz n;t.

vkabntjbtk jtuZtle Ftus btxu vhJtlde btkd;tu yuf vºt hKAtuzjtju vkabntj fju¾xhlu jÏgtu. vkabntjlt ykd{us fju¾xh su.fu. MvuLmyu sJtcbtk jÏGþk fu, ‘‘;blu b’’ fhJtle blu m•tt ylu Vwhm’ vK l:e. ;blu yufnÚÚþ MJ;kºt n¬ ytvJtle nwk CjtbK fh;tu l:e.¥¥ ykd{us fju¾xhu su su rJd;tu btkde n;e ;u ;btblt sJtc jFJtbtk ytÔgt. vºtÔgJnth ÏËc jtkctu atÕgtu vhkðþ BþkcElt ykd{us dJloh ylu vkabntjlt ykd{us fju¾xh ;hV:e V¾; lfthtðbf sJtctu s b¤;tk ‘‘øþsht; ytglo yuLz ftuj fkvle¥¥Lþk ftb ytxtuve juÔþk vzâwk. ykd{uòu Ntg’ Cth;btk s jtuFkz fu ftujmtle FtKtu Ftu’tg ylu Cth;btk s jtuFkz fu ftujmtu ;igth :tg ;uÔþk EåA;t lntu;t. vrhKtbu fkvle ck" fhe ’uJe vze.

yjc•t, Auf AuÕje Dze Mþ"e hKAtuzjtju ;ublt ykd; Ybbtk btxe Chuje fuxjef ftu:¤eytu htFe Bþfe n;e. ;u btxe ykd; rbºttulu c;tJ;t. btxebtk ytglo nðþk, btxe memt suJe Cthu n;e. ;ublu nS gu nðþk fu yuf r’Jm ;tu vkabntjbtk:e ;uytu sYh jtuFkz Ntu"e ftZNu.

- ’uJuL÷ vxuj

Top