xtdtuh ylu dtk"e

xtdtuh ylu dtk"e. yuf mk;-vgdkch ylu yuf frJ-ble»te. yuf mðglt mt"f ylu yuf mtik’golt Wvtmf. ytJt cu yjtirff ytðbtytuLþk ntuÔþk yu bLþ»g òr;lt Rr;ntmbtk yuf rJhj Dxlt Au. ytJe cu rJÇËr;ytuLþk yuf s M:¤u ylu yuf s mbgu yuf mt:u ntuÔþk yu yu:e gu rJNu»t rJhj yuJe Dxlt Au, yu yÇË;ÃËJo ylu ytùgoslf Dxlt Au. yubtk òKu fu rJ"t;tltu mkfu; Au. su Gþdbtk Cth;J»tobtk ylu mbd{ rJµbtk ymðg ylu yLgtgle rJCer»tft ylu rJYv;tle vhtft»Xt n;e yu Gþdbtk Cth;J»tobtk mðg ylu mtik’gole BËr;o mbe yt cu rJÇËr;ltu sLb :gtu n;tu. cLlult SJl ylu ftgobtk ºtK- ath nòh J»tole Cth;eg mkMf]r;btk su fkE WßsJ¤ ylu W•tb nðþk, su fkE CÔg ylu Mþk’h nðþk ;u ÃËKoYvu «ðgût «dx :Gþk nðþk & cLlule «akz bltuDxltNtje «r;Ct n;e. cLlu mbftjeltu n;t, cLlu mbJgMftu n;t. xtdtuhltu SJlft¤ 1861:e 1941 ylu dtk"eSltu SJlft¤ 1869:e 1948. xtdtuh dtk"eS:e Jgbtk ytX J»to btuxt, ;tu dtk"eSLþk yJmtl xtdtuhlt yJmtllt jdCd ytX J»to vAe. ytb, cLluLþk SJl mbtL;h hÌtwk nðþk. yuxÕþk s lrn vK cLlulu yJthlJth vhMvh «ðgût b¤JtLþk vK :Gþk nðþk. 1915btk «:b Jth b¤JtLþk :Gþk ðgthu xtdtuhLþk 55 J»toLþk Jg nðþk ylu dtk"eSLþk 46 J»toLþk Jg nðþk. ytb, cLlulu rfNtuh fu GþJtl Jgu lrn vK «tiZ Jgu «:bJth b¤JtLþk :Gþk nðþk. ðgthu cLluLþk mB\Ø Ôg¾;ðJ nðþk, cLlule vrhK; «¿tt n;e. cLlule «akz vrhvfJ «r;Ct n;e. xtdtuh yuble msof;tlu fthKu ltpcuj ÃþhMfth vAe sd«rmØ n;t ylu dtk"eS ’rûtK ytr£ftbtk yLgtg rJhwØ yrnkmf «r;fthle fboNej;tlu fthKu yuxjt s sd«rmØ n;t. cu bLþ»gtu jtkctu mbg mt:u hÌtt ntug y:Jt mt:u ftgo fGþO ntug ;tu yuble Jåau biºte ylu «ub ntug. xtdtuh ylu dtk"eS 1915:e 1941btk xtdtuhlt yJmtl jdebtk vaemuf J»to jdebtk btkz vtka-mt; r’Jm mt:u hÌtt n;t ylu Cth;J»tolu ylu bLþ»gòr;lu ytnTJtlYv yuJt mti dnl ylu dkCeh «§tu ykdu cLlubtk ;eJ{ b;Cu’ n;tu ylu yu rJNu yubKu ònuhbtk Wd{ rJJt’ fgtuo n;tu. A;tk - y:Jt yu s fthKu- cLlu Jåau SJlCh yðËx biºte n;e, yÏËx «ub n;tu. cLlu Jåau vhMvh yt’h n;tu, vhb yt’h n;tu, fntu fu yln’ yntuCtJ n;tu. «ðguf yLgle bntl;t «ðgu mòd ylu mCtl n;t. cLlu yt rJJt’lu yr;¢be dgt n;t, yuxjt yu W’th ylu W’t•t n;t. xtdtuh dtk"eSlu btxu ‘øþhw’uJ¥ n;t, dtk"eS xtdtuhlu btxu ‘bntðbtS¥ n;t.

1915:e 1941 jdebtk, vaemuf J»to jdebtk cLluyu m;; SJlCh vhMvhlt SJl ylu ftgo ykdu vºttu îtht ylu ònuh rJJt’tu îtht rJathrJrlbg fgtuo n;tu, yu ykdu ytDt;- «ðgtDt; «dx fgtuo n;tu. cLlulu ytXuf Jth rJrJ"M:¤u ylu rJrJ" mbgu rJrJ" «mkdu b¤JtLþk :Gþk nðþk, ºtK Jth Ntkr;rlfu;lbtk, cu Jth ftujf•ttbtk òuztmtkftubtk, cu Jth yb’tJt’btk yt©bbtk, yuf Jth ÃËltbtk. yubtk, nbKtk s ltukæGþk ;ub, vtka- mt; r’Jm s mt:u hnuJtLþk :Gþk nðþk. cLlu Jåau mtXuf suxjt vºttu (vtka ;th mbu;)ltu vhMvh ykd; ÔgJnth :gtu n;tu. cLluyu cthuf juF îtht ònuhbtk rJJt’ fgtuon;tu, xtdtuhu BþÏgðJu ‘btuzlo heÔGË¥btk athuf juFtu îtht ylu dtk"eSyu BþÏgðJu ‘gkd RÂLzgt¥ ;:t ‘nrhsl¥btk ytXuf juFtu îtht.

cLluyu SJllt mti:e Jæþ bn•Jlt ûtuºttu - ytægtÂðbf, lir;f, bltuJi¿ttrlf, mtbtrsf, htsfeg, ytr:of, NiûtrKf, mtkMf]r;f ytr’-btk cLlulu yr; r«g yuJt rJ»tgtu - mðg- ymðg, ler;- yler;, yrnkmt- rnkmt, ÃËJo- vrùb, mbts- htßg, rJ¿ttl- ©Øt, ht»x[eg;t- ytk;hht»x[eg;t - ykdu yt ònuh rJJt’tu fgto n;t. yt rJJt’tu Cth;Jtmeytulu Mþvrhra; Au. yu rJNu yluf yÇgtmtu :gt Au, yluf ÃþM;ftu «dx :gt Au. yt rJJt’tu rJNu vK rJJt’tu :gt Au. yuxju yn´ yule rJd;tu ytJ~gf l:e, yuf ftujbbtk yulu btxu yJftN vK l:e. 1919:e 1940 jde, Jemuf J»to jde yt ònuh rJJt’tu :gt n;t. 1925btk yt rJJt’tule vhtft»Xt n;e. vAelt J»ttuobtk yt rJJt’tubtk su ftkE duhmbòu ylu yKmbòu n;e yulu M:tlu yt rJJt’tulu fthKu s cLlubtk yt ûtuºttu ylu yt rJ»tgtu ykdu fkEf Jæþ mbs n;e yu:e rJJt’tubtk ÃËJuolt suJe ;eJ{;t fu Wd{;t l n;e. yt rJJt’tubtk xtdtuh ylu dtk"eSle mðg «ðgule rl»Xt ylu Cth;J»to ;:t mbd{ bLþ»gòr; «ðgule rlMc; «dx :tg Au. yubtk dtk"eSLþk MJtL;MþFtgLþk SJl’Nol ;tu Au s, vK yu:e rJNu»t ;tu cnwslMþFtgLþk SJl’Nol Au, ;tu xtdtuhLþk cnwslMþFtgLþk SJl’Nol ;tu Au s, vK yu:e rJNu»t ;tu MJtL;MþFtgLþk SJl’Nol Au. fnuÔþk ntug ;tu fne Nftg fu dtk"eSlt SJl’Nolbtk mbrÐ ylu mbrÐLþk ©ug fuL÷btk Au. ßgthu xtdtuhlt SJl’Nolbtk Ôg¾; ylu Ôg¾;Lþk «ug fuL÷btk Au. dtk"eSLþk mJoMJ, mJtuo•tb fbobtk «dx :tg Au, ;tu xtdtuhLþk mJoMJ, mJtuo•tb f¤tbtk «dx :tg Au. dtk"eSbtk mðg îtht mtik’golu vtbJtltu vrh©b Au, ;tu xtdtuhbtk mtik’go îtht mðglu vtbJtltu Ãþhw»tt:o Au. de;tbtk dtk"eSlt SJl ylu ftgole «uhKt Au, ;tu Wvrl»t’tubtk xtdtuhlt SJl ylu ftgole «uhKt Au. yt rJ"tltubtk yr;Ngtu¾; nNu, vK «"tl-dtiKlt rJJuf:e ytJt rJ"tltuLþk y:oDxl fhÔþk hÌtwk.

cLluLþk crj»X Ôg¾;ðJ nðþk, cLlubtk Ôg¾;ðJle yuffuÂL÷;t n;e. cLluLþk SJl MJgk yuf ytægtÂðbf BËÕg nðþk. dtk"eS yk;BþoF n;t, vK yu:e rJNu»t ;tu yu crnBþoF n;t. xtdtuh crnBþoF n;t,vK yu:e rJNu»t ;tu yu yk;BþoF n;t. cLluyu SJl ylu sd; rJNu m;; SJlCh bll- rak;l ylu Jtal-juFl fGþO nðþk. «ðguflu MJ;kºt, btirjf ylu rJrNÐ yuÔþk SJl’Nol nðþk. yt rJJt’tubtk «ðgufltu ytdJtu yJts n;tu. yubtk fxtût n;tu vK fxw;t l n;e. yubtk ’w&F nðþk vK ’wCtoJ l n;tu< yubtk Ju’lt n;e vK Jih- JiblMg l nðþk. yubtk yLþfkvt n;e vK yMËgt l n;e. «ðguflu yLgle måatEbtk ©Øt n;e. «ðguflu yLglt ytNg ykdu ytNkft l n;e. cLlu rlFtjm ylu rlCeof n;t. yu:e s cLlulu vhMvhLþk åþkcfðJ suÔþk yrlhwØ ytf»toK nðþk. yu:e s cLlu Jåau sub sub Jæþ lu Jæþ rJJt’ :;tu dgtu n;tu ;ub ;ub cLlu Jåau Jæþ lu Jæþ «ub ylu yt’h :;tu dgtu n;tu. yu:e s ;tu cLlu rJJt’lu yr;¢be dgtn;t ylu rJJt’le yÂølvheûttbtk:e cLlultu «ub ylu yt’h ~þØ MþJKoYvu «dx :gtu n;tu. ytb, cLlu Jåau «ubltu fjn n;tu. yubtk yk;u fjnltu lrn, «ubltu rJsg :gtu n;tu. cLlu Jåau Cth;J»to ylu mbd{ bLþ»gòr;lu ytnTJtlYv, mðg ylu yrnkmt, GþØ ylu Ntkr;, MJt"el;t ylu vht"el;t, Lgtg ylu rl"ol;t ytr’ su «§tu Au ;u ykduu ftuE rJJt’ l n;tu, yu «§tult W•thtu rJNu yJ~g rJJt’ n;tu. Cth;J»to btxu ylu mbd{ bLþ»gòr; btxu yt «§tu ylu W•thtultu, yt rJJt’ltu bntl y:o Au, yuLþk bntl BËÕg Au. yubtk ytsle ylu ytJ;eftjle «òytu btxu v’t:ovtX Au, yubtk yublu Gþdlt Gþdtu MþF ylu NtÂL; btxuLþk vt:ug «tÃ; :Nu.

cLlu Jåault rJJt’Lþk BËÕg ;tu Au s, vK yu:e gu rJNu»t ;tu cLlu Jåault «ub ylu yt’hLþk BËÕg Au. 1919btk dtk"eSyu ßgthu htujux yp¾xlt «r;fthbtk yubltu mðgtd{nltu «:b «gtud fgtuo, yrnkmf ymnfthLþk «:b ytk’tujl fGþO ðgthu yubKu mti:e «:b MbhK xtdtuhLþk fGþO nðþk, ylu yuf vºtbtk yublu yt «gtud gtuøg sKtg ;tu ònuhbtk rlJu’lYvu «dx fhJt btxu ytNt ylu «uhKtltu yuf mk’uNtu vtXJJt xtdtuhlu rJlk;e fhe n;e. yult «ðGþ•thbtk xtdtuhu yuf vºtbtk dtk"eSlu ‘r«g bntðbtS¥ yuJt mkctu"l mt:u ylu mðgtd{n ylu yrnkmf ymnfth ;tu "eh yuJt JehÃþhw»ttu btxu Au, ûtrKf ytJuNlu y"el yuJt y"o’ø"tu btxu l:e. yu:e mðg btxule Nnt’;Lþk ÍLËlbtk ylu yrnkmf ymnfthLþk rnkmtbtk y"&v;l lrn :tg ? yuJt «§t:o mt:u, yuJe Nkft ylu rak;t mt:u ;:t yt mkD»tobtk dtk"eS bLþ»gòr;lt yuf bntl lu;t ;hefu mtile Jåau Cth;ltu vK su yt’No Au ;u yublt yt’Noltu W’TDtu»t fhJt WvÂM:; :gt Au yuJt dtk"eSlt yrCJt’l mt:u yubLþk rlJu’l dtk"eSlu vtXÔGþk nðþk.

1933lt òLGþythebtk dtk"eSyu ßgthu ymnfthLþk ytk’tujl ònuh fGþO nðþk ðgthu vK «:b xtdtuhLþk MbhK fGþO nðþk ylu yuble ~þCuåAt ylu ytrN»t btxu rJlkr; fhe n;e. yt ytk’tujlltu ybj :tg ;u ÃËJuo s mhfthu dtk"eSle "hvfz fhe ðgthu yult «r;fthbtk xtdtuhu RkøjuLzlt Jzt«"tllu vºt vtXÔgtu n;tu.

1933lt mÃxuBchbtk mhfthu nrhsltu btxu rJNu»t b;rJCtdle ler; ònuh fhe n;e ðgthu yult «r;fthbtk dtk"eSyu ÃËltbtk ghJzt sujbtk ytbhKtL; WvJtm fgto n;t. ðgthu xtdtuhu yublt yt crj’tl ylu CÔg «tgrù•t ykdu ;th vtXÔgtu n;tu. yult «ðGþ•thbtk dtk"eSyu yuf vºtbtk ðgthu vK xtdtule ~þCuåAt ylu ytrN»t btxu yublu rJlkr; fhe n;e. WvJtmlt vtkabt r’Jmu xtdtuh ÃËlt vntukae dgt n;t ylu cu r’Jm vAe yubKu ‘SJl sFl ~þftgu òg¥ de; dtElu dtk"eSlu vthKtk fhtÔgtk n;tk.

1933btk dtk"eSyu ceS Jth WvJtm fgto n;t ðgthu vK yubKu «:b xtdtuhLþk MbhK fGþO nðþk ylu yuf vºtbtk yuble ~þCuåAt ylu ytrN»t btxu rJlkr; fhe n;e. yult «ðGþ•thbtk xtdtuhu dtk"eSlu cu vºttu vtXÔgt n;t. «:b vºtbtk yubKu jÏGþk nðþk fu WvJtmbtk SJlLþk crj’tl yrlJtgo ntug ;tu s yvoÔþk òuEyu. fthK fu yubtk vAe:e rlJthe l Nftg yuÔþk òuFb hÌtwk ntug Au. yu:e yt WvJtmbtk Cthu ÇËj :Nu. yub dtk"eSlu WvJtm l fhJt rJlkr; fhe n;e. ylu yk;btk yufhth fgtuo n;tu fu, vtu;tltbtk dtk"eSle MËÍ l:e yuxju dtk"eS f’ta mtat nNu yub btlJtltu ;uytu «gí fhNu. ylu vtu;tle Nkft f’ta vtu;tlt y¿ttllu fthKu Cgbtk:e sLbe nNu. xtdtuhu dtk"eSlt WvJtm ftuEvK htsfeg fu mtbtrsf mtæglt mt"lYv ntug ;tu ;u WvJtmltu yMJefth fgtuo n;tu. ceò vºtbtk jÏGþk nðþk fu dtk"eSlt WvJtm Ôg¾;d; WvJtm Au, yubtk Jirµf;tLþk vrhbtK l:e yu:e yubKu yuJt WvJtmltu ðgtd fhJtu òuEyu. ylu yt WvJtm:e vtu;tlu ’w&F :Gþk nðþk yu:e yublu ytÔþk fnuJtLþk yrlJtgo :Gþk nðþk.

1935btk ßgthu xtdtuhlu Ntkr;rlfu;llt CtrJ rJNu Nkft n;e ðgthuu ytr:of ÔgJnthlt mk’Cobtk dtk"eSlu vºt jÏgtu n;tu. yult «ðGþ•thbtk yuf vºtbtk dtk"eSyu jÏGþk nðþk fu vtu;u yt ykdu vtu;t:e :Nu ;u cæþk s fhNu ylu :tuztf s mbgbtk mntg fhe vK n;e.

1937btk xtdtuh ßgthu yMJM: n;t ðgthu dtk"eSyu yuf mk’uNtbtk yublt MJtMÚg ykdu rak;t Ôg¾; fhe n;e ylu yublt ’eDtoGþ»g btxu «t:olt fhe n;e.

1940btk dtk"eS Ntkr;rlfu;l dgt n;t. ðgthu xtdtuhu yubLþk ntr’of MJtd; ylu yrCJt’l fGþO nðþk ylu fÌtwk nðþk fu dtk"eS mtilt Au, mbd{ bLþ»gòr;lt Au. yuble mt:uLþk yt rbjl yu Ó’gLþk mhj rbjl Au. yult «ðGþ•thbtk dtk"eSyu fÌtwk nðþkfu yuble yt gtºtt yu yuf ;e:ogtºtt Au. ;uytu yn´ btºt øþhw’uJlt ’Nol ylu ytNeJto’ btxu ytÔgt Au. rJ’tg mbgu xtdtuhu dtk"eSlt nt:btk yuf vºt Mþvh; fgtuo n;tu. yubtk Ntkr;rlfu;l lu rJµCth;e yublt mk;tl suJt ntuJt:e, yubLþk mJoMJ ntuJt:e yubtk jÏGþk nðþk fuyu cLlu mkM:tytu dtk"eSlt yt©gbtk rahkSJe :tg yu btxu yubKu yuLþk hûtK fhJtLþk f;oÔg MJefthÔþk yuJe yuble ytd{nÃËJofle rJlkr; Au. dtk"eSyu yult «ðGþ•thbtk yuf vºtbtk jÏGþk nðþk fu vtu;u yu f;oÔg N¾â yuxÕþk còJNu. yubtk xtdtuh ylu dtk"eS Jåault vhMvh «ub ylu yt’hle, vhMvh rJµtmle vhtft»Xt Au. yt xtdtuh ylu dtk"eSLþk ykr;b rbjl nðþk.

1941btk xtdtuhlt 80bt sLbr’lu ckluyu ;th:e ÔgJnth fgtuo n;tu. dtk"eSyu ;thbtk xtdtuhlu jÏGþk nðþk, "Four score not enough, may you finish five." (ath ’tgft ÃËh;t l:e, vtka ÃËht fhtu.) xtdtuhu yublt ;thbtk dtk"eSltu ytCth btLgtu n;tu ylu jÏGþk nðþk, "Thanks message but four score is impertinence, five score intolerable" (ath ’tgft yu æ\Ð;t Au, vtka ;tu ymÌt fnuJtg.)

ytJt cu bLþ»gtu Jåau ytJtu rJJt’ ntug, A;tk y:Jt ;tu yu s fthKu ytJtu «ub ylu yt’h ntug yu btlJÓ’gLþk, btlJblLþk, btlJSJlLþk yuf ytùgoslf hnMg Au.