yB\;le yksrj
NkFuµh mtrnc mtatu hu... ceòltu ytNhtu ftatu hu...

‘abðfth ðgtk lbMfth¥ yu sd;le W¾; Au. ßgthu ‘lbMfth ðgtk abðfth¥yu sil Ntmlle W¾; Au. sil Ntml cnw ;focØ ;•J¿ttl hsqw fhu Au fu lbMfth (WvjûtK:e ;btb C¾;«fthtu)btk ßgthu «rK"tl-;Lb;t-yuftd{;t ytJu Au ðgthu ytvtuytv rJrNÐ yLþCJtu mstoE Nfu Au fu sulu ’wrlgt abðfth fnu Au. «rK"tlÃËJoflt yu lbMfthtr’ C¾;gtudltk fthKu MËûb M;hu y~þC vtvfbtuole rlsoht ylu ~þC Ãþ½gfbtuoLþk Wvtsol :tg Au, ;tu MÚËj M;hu yr"»Xtgf ’uJtuLþk mr¢g mtÂLlæg hatg Au. yt cLlu M;htultk MþCd mkdb;xu r’Ôg yLþCtJtu-abðfthtuLþk msol :tg Au. btxu rslNtml M˺t ytvu Au fu ‘lbMfth ðgtk abðfth¥.

©e NkFuµh vtµp«Çþle bntbrnbtNtje BËr;oLþk ytjkcl vtbelu yluf bntLþCtJtuyu ÇË;ft¤btk ytJe abðftrhf fûttle yLþÇËr; fhe Au, ;tu J;obtlbtk nòhtu-jtFtu jtuftu yt BËr;oltk ytjkclu yjtirff ytðbNtkr; vtbJt yt ;e:ole gtºttyu sE hÌtt Au. yhu! Ïþ’ ybu vK A‘he¥ vtjf gtºttmkD mt:u ntjbtk NkFuµh;e:uo ytÔgt Aeyu yu rJÃþj fborlsohtle rJrNÐ yLþÇËr; btxu s ytÔgt Aeyu.

abðfthle Jt; fheyu Aeyu ðgthu yuf MvÐ;t ægtlbtk hFtg fu yubtk ftuE ftuE Jth C¤;e dK;he:e yr;Ngtu¾;Che ctc;tu g adtJt;e ntug Au. ðgthu ûteh-lehltu rJJuf sYhe clu Au. ©e NkFuµhvtµp«Çþlt abðfthtu ’NtoJ;t yt juFlu yu yr;Ngtu¾;le ÇËrbft MvNeo l òg ;u btxu yn´ ytvKu yuJt s abðf]r;Cgto «mkdtule Íjf jE~þk fu su ÃËJoftjel ntuJt mt:u ;ðftjel "bod{L:tuLþk - f]r;ytuLþk bsçË; mb:ol "htJ;t ntug. vK yu:e ftkE yub mbsJtle sht g sYh l:e fu ytsu ytht"ftulu rJrNÐ-abðftrhf yLþCJ :;t l:e.

ÃËJoftjel yu bntl brnbtJk; «mkdtubtk mJo«:b gt’ fheyu ytvKu rJ¢ble ;uhbe m’elt bntl siltatgo ©ebtl J"obtlMËheµhS bnthtslu. sil sd;lt sJtneh suJt JMðþvtj-;usvtj bLºteµhtu vtmu yLg yZ¤f Mþf]ðgtule mt:u NkFuµh;e:tuoîthLþk ftgo vK, d; juFbtk rlntéGþk ;u «btKu, fhtÔGþk nðþk. ;uble Ô\ØtJM:t mbgu bLºteµh JMðþvtjLþk yJmtl :;tk siltatgoltu Jihtøg yðgk; «c¤ cle dgtu ylu yubKu rlhk;h - m;; ‘ytgkrcj;v¥ ythkÇgtu. ytatgo©ele Ô\ØtJM:t òu;tk yt ;v ’w»fh n;tu. yt:e sil mkDu vth½þk fhtJJt yr;Ng ytd{n fgtuo. yk;u NkFuµhS «ðgule Wðfx C¾;:e siltatguo fÌtwk fu, ‘‘vth½þk bkswh vK yu NkFuµhSle gtºtt vAe s :Nu¥¥. yt rlrb•tu «tg& vtxK:e v’gtºttmkD mt:u ;ubKu NkFuµhS ;hV «gtK fGþO. ;vMgt - Ô\ØtJM:t ylu rJnth:e f]N :E dgujt siltatgo btdobtk s yuf JxÔ\ût leau mbtr"bg ftj"bo (yJmtl) vtBgt. vhkðþ ðgthu yubLþk mbd{ ægtl NkFuµhSbtk s jel :Gþk ntuJt:e ;uytu B\ðGþ ct’ NkFuµhSlt yr"»Xtgf ’uJ :gt!! ;uytu©e rlfxbtuûtdtbe Ãþ½gtðbt Au. yt mbd{ Dxltltu WÕjuF ©e rsln»todrKJhu rJ.mk. 1497btk hauj mkMf];Ct»ttbg ‘©e JMðþvtjarhºt¥ d{L:btk MvÐvKu Wvjç" Au.

ceòu «tael «mkd Au ÍtjthtsÃË; Í´ÍwJtztlhuN htKt ’wsolNÕgltu. rJ¢ble ati’be m’ebtk siltatgo mJtolk’ MËheµhS bnthtsu hauj ‘sdzqarh;¥ ltbu mkMf]; bntftÔgbtk yt he;ltu WÕjuF b¤u Au fu & ‘ÃËrKobtvûteg ytatgo’uJ ©e vhb’uJ MËheµhS bnthtsu ©e NkFuµh«Çþle mt"lt ’hBgtl mkfu; vtbelu Mþ’eDo ytgkrcj;v fgtuo. ;uLþk vth½þk rJ.mk. 1302lt btdNh ~þr’ vkabeyu :Gþk. yt ytht"lt:e rJrNÐ N¾;mkvLl cluj ;u siltatguo sil mkDlu rJÎl fh;tk mt; gûttulu NkFuµh;e:obtk «r;ctur"; fgto ylu yubKu s ftuZhtud:e vezt;t htKt ’wsolNÕglu «dx«CtJe ©e NkFuµh«Çþle ytht"lt fhJt ;igth fgto. siltatgoltk btdo’Nol Bþsc NkFuµh«Çþle C¾; fh;tk yu htòltu ftuZhtud mkÃËKo ltçË’ :E dgtu. yu vAe yt s htsJeyu d; juFbtk sKtÔGþk ;ub NkFuµh;e:oltu SKtuoØth fgtuo!!¥ yuf b;tk;h yuJtu vK Au fu MJÃlbtk MËgo’uJu fhuj MËalbtk fthKu yt htòyu NkFuµh«Çþle ytht"lt fhelu htud rbxtÔgtu n;tu ylu ;e:tuoØth fgtuo n;tu...

ymtæghtud:e vezt;t yujdÃþhldhlt htò yujkd’uJu NkFuµh«Çþltk "tbbtk ytJelu «Çþle C¾; fgto ct’ «ÇþLþk Mltºts¤ ’un vh jdtJ;tk ;ubltu htud ltçË’ :E dgtu n;tu. yt htò vK ’wsolNÕghtòle sub «Çþ vh vhb ytM:t "htJ;t n;t.

atu:tu «mkd sil sd;btk ÏËc ÏËc «rmØ Au. yu Dxlt Au rJ.mk. 1750le. sil mkDbtk s lrn, bægftjel øþsht;e frJytubtk g subLþk ltb rNhbtuh dKtg Au ;u C¾;frJ ©ebtl W’ghíS bnthtsu yu J»tuo Fuzt:e ©e NkFuµhS bnt;e:oltu A‘he¥ vtjf v’gtºttmkD gtußgtu n;tu. sub sub rJnth ytd¤ J";tu dgtu ;ub ;ub ©e W’ghíS bnthts ylu gtrºtftule «Çþrbjlle ;bLlt-;jmtx J";tu dgtu. AuÕju r’Jmu ;tu yu mtiyu ÏËc ’eDo rJnth fgtuo ylu «r;¿tt fhe fu «Çþltk ’Nol vAe s yLl-s¤ juJtk.

vK hu lmec! rlg; mbg fh;tk ;uytu btuzt :gt ylu BËr;o sublt fcòbtk n;e ;u dtblt Xtftuhlt atfhtuyu ’hJtò ck" fhe ’e"t. yubltu ytNg mkD vtmu:e vimt vztJJtltu n;tu. ©e W’ghíSlu yt mtu’tctS:e vthtJth ’w&F :Gþk. yu yth;le ytdbtk:e yubLþk C¾; Ó’g ctujJt btkzâwk fu, ‘‘vtm NkFuµht, mth fh muJft, ’uJ ftk yuJze Jth jtdu?¥¥ ;uytu MJgkÇË he;u yufuf fze ha;t dgtu - dt;t dgt ylu Jt;tJhKbtk CtJtu÷uf AJt;tu dgtu. chtch vtkabe fze NY :E ylu yr"»Xtgf ’uJu ;tur;kd ;t¤t ;tuzJt mt:u ’hJtò Ftuje ltkÏgt!! yt abðfth lshtulsh rlnt¤elu Fuzt:e ytJuj v’gtºttmkD vK rJMbgrJCtuh cle dgtu. ytsu vK sil mkDbtk Xuh Xuh yu vtka fzeLþk C¾;ftÔg JthkJth dJtðþk hnu Au - øþksðþk hnu Au...

vtkabtu «mkd Au bntfrJ vkrz; ©e JehrJsgS bnthtsltu. atumX «fthe ÃËòytu - lJt½þk«fthe ÃËòytu - vkafÕgtKf ÃËòytu - Mltºt Jduhu yZ¤f ftÔgmtrnðg msolth yt BþrlÃþkdJu ‘‘mth fh mth fh MJtbe NkFuµht...¥¥ M;Jl håGþk Au. yu M;Jlbtk:e yuJtu CtJ æJrl; :tg Au fu &- ‘;ublt vh ftuE Nºtwhtò fu rJhtu"eytultu Wv÷J n;tu. ;ultk rlJthK btxu yubKu cth btm Mþ"e NkFuµhbtk hnelu ’t’tLþk ægtl "GþO nðþk. yult:e yuble RÐrmrØ :E...¥ cnw Ó’gMvNeo Nç’tu ;uytuyu M;Jlle ykr;b fzebtk jÏgt Au fu &- ‘‘bt; ðþk ;t; ðþk C{t; ðþk ’uJ ðþk, lt: ’wrlgtbtk ’qòu l Jntjtu...¥¥ RÐrmrØ ct’ ;uytuyu rJ.mk. 1877 ylu 1878btk yb’tJt’:e NkFuµh;e:olt cu bntl v’gtºttmkDtu gtuòÔgt n;t...

yZ¤f «CtJf «mkdtubtk:e btºt vtka «tael «mkdtu ’NtoJelu NkFuµhSle yt juFbt¤tLþk mbtvl fh;tk ytvKu yu s vkrz; ©e JehrJsgS b.le yLg yuf M;Jltle «rmØ vk¾; xtkfe~þk fu &-

‘‘NkFuµh mtrnc mtatu... ceòltu ytNhtu ftatu...¥¥