MJtbe rJJuftlk’

Cth;btk GþJtN¾;, lJau;lt, Cth;eg mkMf]r;btk lJ«tK mkath fhlth MJtbe rJJuftlk’S, ;ublt sLblt ’tuZmtu J»to ct’ ylu B\ðGþlt ytNhu yuf N;f ct’ ytsu vK Cth;eg GþJtllt «uhKtMºttu; cle hÌtt Au.

vtu;tltk ymhfthf ÔgtÏgtltu îtht Cth;lt ytægtÂðbf mtbÚgole ylu Ju’tL;le rJµlt ’uNtulu ytu¤F fhtJlth MJtbe rJJuftlk’u raftdtu (yburhft)btk b¤uj rJµ"bo vrh»t’btk 11be mÃxuBch 1893lt htus yir;ntrmf «Jal ytÃGþk nðþk. vtu;tlt yu vnujt Ct»tKbtk MJtbeyu ©tu;tytulu rbMxh ylu rbrmm mkctu"ltu:e xuJtgujtk yburhfltulu - ‘CtEytu ylu cnultu¥ ;hefu mkctu"l fGþO ðgthu vrh»t’btk ntshe ytvlth A:e mt; nòh suxjt "boæþhk"htu, vkrz;tu ylu rJrJ" "bolt «r;rlr"ytuyu ;ublu ;t¤eytult dzdztx:e J"tJe je"t n;t. yu Ct»tK cnw «Nkmt vtBGþk nðþk ylu yburhftltk DKtk yFcthtuyu yult ynuJtj btuxt b:t¤t mt:u «rmØ fgtuo n;tu.

rJJuftlk’Lþk Bˤ ltb lhuL÷ nðþk. ;ubltu sLb 12-1-1863lt htus :gtu n;tu. ;ublt rv;tLþk ltb rJµlt: ’•t ylu bt;tLþk ltb ÇþJluµhe’uJe nðþk. ct¤vK:e s lhuL÷ ÏËc ;usMJe çþrØ ylu y’TÇþ; MbhKN¾; "htJ;t n;t. ckdt¤lt Mþ«rmØ ytatgo Rµhak÷ rJ¼tmtdh vtmu ;ubKu rNûtK bu¤ÔGþk nðþk. Rr;ntm ylu ;•J’Nol ;ublt r«g rJ»tgtu n;t. ce.yu.le vheûttLþk vrhKtb ytJu ;u vnujtk ;ublt Jfej rv;tLþk ytfÂMbf yJmtl :Gþk ylu Dhle c"e sJtc’the lhuL÷ vh ytJe vze. rv;tlt WztW lu Fato¤ MJCtJ:e Dhle ytr:of ÂM:r; ;Æl f:¤e dE. ce.yu.Lþk «btKvºt nt:btk jE fjf•ttle mzftu vh ht;r’Jm hFzJt A;tk ;ublu ltufhe lt b¤e.

ce.yu. :gt ;u vnujt cu J»to ydtW MJtbe htbf]»K vhbnkmlu bégt n;t. y’TÇþ; MbhKN¾; "htJlth lhuL÷lu MJtbeSyu ÃËATGþk nðþk fu, ‘~þk ;bu Rµhlu òugt Au ?¥ sJtcbtk ©e htbf]»Kyu ‘nt¥ vtze ylu lhuL÷lu ykøËXt:e MvNo fh;tk s lhuL÷lu rJraºt yLþÇËr; :E n;e. htbf]»K vhbnkmle f]vt:e yuble ytægtÂðbf rs¿ttmt vrhð\Ã; :E ylu ;ubKu E.m. 1884btk ;ubKu mkLgtm "thK fgtuo. ct’btk Cth;C{bK fGþO ylu AuÕju ‘rJJuftlk’¥ ltb "thK fhe ;uytu yburhft dgt.

rv;tLþk yJmtl :;tk ylu Jthmtbtk ’uÔþk ChJtle sJtc’the ytJe vzJt:e lhuL÷le fVtuze ntj; :E n;e. jøl lne fhJtltu b¬b rl"toh fhelu Dh Atuzlth lhuL÷yu htbf]»K vhbnkmlt r«g rN»g cle dgt. MJtbeSyu lhuL÷btk vtu;tle mt"ltle N¾;ltu Jthmtu ytÃgtu. htbf]»Kle mbtr" vAe lhuL÷ vrhJ{tsf cle rnbtjg:e fLgtfwbthe Mþ"e mbd{ Cth;J»tobtk vrhC{bK fhJt lef¤e vzât. yLþCJtu:e Dztgt ylu yubLþk ¿ttl ;jMvNeo cLGþk. lhuL÷lt:lu W•tb yr"fthe òKelu «:b:e s htbf]»K yublu ytægtÂðbf btdo’Nol ytv;t hÌtt. 1884btk rv;tle yJmtl vAe yubKu mkLgtm "thK fgtuo. 16be ytpdÐ, 1886lt htbf]»K vhbnkmlt rlJtoK vAe yubKu ylu ceò øþhwCtEytuyu Jhtnldh bX M:tvelu mkLgM; SJl NY fGþO.

1888btk ;uytu vrhJ{tsf ;hefu Cth;ltk ;e:o"tbtule gtºttyu lefégt ylu Vh;t Vh;t Auf ’rûtKbtk fLgtfwbthe Mþ"e vntukågt. ðgtk ’rhgtbtk ’qh yuftk;btk yuf Fzf vh cume "trbof rak;l mt:u ’uNle ytr:of WLlr; y:uo vK bll fGþO. dhec ’uNctk"Jtult WØth btxu gtuøg fu¤JKe ytvJe ylu ;u btxu ’rhgtvth sJtltu rlùg vK yubKu yn´ s fhujtu. fLgtfwbthebtk su rNjt Wvh lhuL÷lu vtu;tlt Ó’gbtk ©e øþhw ylu sd’kctlt ’Nol :gtk yu rNjt ‘rJJuftlk’ rNjt¥ ;hefu Mbthf cle dE Au.

MJtbe rJJuftlk’le N¾;le ytu¤F fuJ¤ yburhftbtk s lrn, RkøjpLz, Rxtje, £tkm, sbol, ÂMJxTÍjuoLz Rðgtr’ ’uNtubtk vK :E. vtu;tlt ;usMJe JtKe:e Cth;eg ;•J¿ttlle mc¤ hsqyt; fhlth MJtbeSlt rN»gtubtk rJ’uNeytu vK mthe yuJe mkÏgtbtk Cégt. MJtbe rJJuftlk’u yu ’uNtubtk jdCd 1000:e vK Jæþ «Jaltu fhe rnL’w "bolt Ju’tk;le sgv;tft VhftJe ðgtk:e ;uytuyu ÂMJxÍjuoLz, RkøjuLz, Rxtje, £tLm, sbole Jduhu ’uNtubtk vK vtu;tlt ytusMJe JtKe:e Cth;eg ;•J¿ttlle mc¤ hsqyt; fhe. jkzlbtk Cth;eg mkMf]r;lt Qkzt yÇgtme, òKe;t ’tNorlf yluu sbol rJîtl bu¾m BGþjh mt:u Bþjtft; :guje. rJJuftlk’u yublu ‘Ju’tk;eytult vK Ju’tk;e¥ ;hefu ytu¤FtJujtk.

Cth;btk vtAt ytJelu ;ubKu vtu;tlt øþhwle MB\r;btk htbf]»K rbNlle ylu fjf•ttbtk cuÕþh bXle M:tvlt fhe. ytsu ’uN-rJ’uNbtk cuÕËh bXlt mkatjl nuX¤ 165 suxjt yt©btu atju Au. ytlt suJtu s cnultu btxultu yuf bX cltJJtle RåAt yublt SJlft¤btk ÃËKo l :E. vhkðþ bt Nth’tbrK’uJelt sLb N;tç’e J»to (1953)btk cnultult bXle M:tvlt :E, sult ntjbtk Cth;btk 24 fuL÷tu atju Au.

rJ’uNbtk Ju’tk; «athLþk ftgo ytd¤ "vtJJt ;uytu 29be sql, 1899btk Vhe vrùblt «Jtmu dgt. RkøjuLz ylu yburhftbtk yubltk Xuh Xuh Jf;Ôgtu gtuògtk. 9be rzmuBch, 1900lt ;uytu rnL’ vh; ytÔgt. MJtbeSlt Wv’uN:e «uhtElu fuxjtf vh’uNeytu vK yubltk rN»gtu cLgt n;tk yubtk rbm btdtohux yurjÍtcu: WVuo Crdle rlJur’;t, murJgh ’kvr;, rbMxh øþzrJl Jduhu ltb òKe;tk Au.

’hrbgtl ’blt Ôgtr":e yuble ;rcg; f:¤;e s;e n;e. 1901btk cuÕËh bXLþk mkatjl x[Mxe bkz¤lu mtukÃGþk. yts:e yuf mift ÃËJuo y:to;T 4:e swjtE, 1902 ylu ~þ¢Jthu rnL’w yÂMb;tlt yt W’Tdt;tLþk btºt 39 J»tole GþJtl Jgu yJmtl :Gþk.