øþsht;lt DzJigt

øþsht;le mti «:b xufrlfj RÂLMxxGËx - Jztu’htLþk fjtCJl

ytsu ;tu øþsht;btk xufltujtuSLþk rNûtK ytv;e yluf ftujuòu ylu mkM:tytu «J;uo Au. ;ubtk vK Jztu’htle bnthtò mgtShtJ GþrlJrmoxele xuÄtujtuS ylu yukSrlgh´dle VufÕxeyu ;tu ’uNrJ’uNbtk ltblt feZe Au. vhkðþ ytæþrlf rJ¿ttl ylu xufltujtuSlt mkMfthtu fuJe he;u NY :gt ylu ;uLþk «mthK fuJe he;u :Gþk ;u òKÔþk hm«’ Au. su sbtltbtk ykd{uòu ytxom ftujuòu îtht Rr;ntm, rVjMËVe ;:t ykd{uS, øþsht;e ylu mkMf]; Ct»tt ylu mtrnðg suJt rJ»tgtulu s «t"tLg ytve hÌtt n;t ;u sbtltbtk xufltujtuS, yuxju fu ‘yuÃjtRz mtgLm¥ îtht rnk’ ylu øþsht;le ’rh÷;tlu VuzJtltu mti «:b «gtm fhltht Mþ«rmØ Ji¿ttrlf rºtÇþJl’tmfÕgtK’tm dßsh (1863-1920) ylu Jztu’htlt bnthtò mgtShtJ dtgfJtz (1862-1939) n;t. ;ublt mtBËrnf «gtmtubtk:e fjtCJl xufrlfj RÂLMxxGËxle M:tvlt 116 J»to vnujtk 1890btk :R n;e. ytsu sublt ltb vh:e rVÕb sd;Lþk vtrh;tur»tf bNnqh cLGþk Au ;uJt ’t’tmtnuc Vt¤fu 1891btk fjtCJlbtk CKJt ylu ;trjb juJt ytÔgt n;t. yn´ ;uytu Vtuxtud{tVe, rbfurlfj z[tuRkd, raºtfjt ylu r«ÂLxkd NeÏgt. ;uble ntukN òuRlu dßshu sbolebtk:e BËJe fubuhtle ytgt; fhe ylu ;trjb ytve. ;ulu yt"thu ’t’tmtnucu 1912btk rnk’le mti«:b rVÕb ‘htò nrhùk÷¥ ylu ðgth ct’ ‘bturnle CMbtMþh¥ (1912) ylu ‘mðgJtl mtrJºte¥ (1914) rVÕbtu cltJe. yt c"e mtgjLx rVÕbtu n;e. vK yuf W¼tud ;hefu ;ule NYyt; fhJtLþk ©ug fjtCJllu ;ubs ;ult ;usMJe rJ¼t:eoytulu Vt¤u òg Au. ’t’tmtnuc Vt¤fu yuxju rnL’wM;tllt rVÕb W¼tudlt rv;t, xe.fu. dßsh yuxju rnk’lt xufltujtursfj rNûtKlt rv;t. ytb ytæþrlf rJ¿ttl ylu xufltujtuSLþk mtkMf]r;f g:t:ov½þk fuJe he;u rmæ" :Gþk ;ule yt r’jaMv ylu JtM;rJf fntle Au.

ftuR vK lJtathe mkM:t lJe rJathmhKe ylu mbvoKle CtJlt:e NY :tg Au. rJ¿ttl ylu xufltujtuSle mkM:t ;tu Ftm «fthLþk ytgtusl btkde ju Au. ;u:e fjtCJllt M:tvftu rJNu òKe~þk. dßsh Mþh;lt Ji~g Mþ:th fwxwkcbtk sLBgt n;t. ;ublt fwxwkcesltu xufrlfj ¿ttl "htJ;t n;t. dßshlt ’t’tyu rNÕvNtMºt Wvh d{k: «rmØ fgtuo n;tu ylu Jztu’htlt jûbe rJjtm vujumLþk ytgtusl fGþO nðþk. rv;t fÕgtK’tm Mþh; ylu yb’tJt’btk jthele ’wftltu "htJ;t n;t. rºtÇþJl’tm CKJtbtk ÏËc ntukrNgth n;t ylu J¤e rv;tlt JfoNtuvbtk vK b’’ fhtJ;t. vtu;tle ztghebtk ;ubKu jÏGþk Au & ‘nwk rbfurlfj ftb btht rv;t vtmu:e NeÏgtu n;tu¥. «:b Jdobtk burx[f :gt vAe dßsh BþkcRle yuÂÕVLMxl ftujusbtk òuztgt. dßshu «:b Jdobtk hmtgKNtMºt mt:u ce.yumme.le zed{e bu¤Je. yub.yumme. CKÔþk NY fGþO. vK ðgtk ;tu ;uble víeLþk yJmtl :Gþk. ;u JF;u brKjtj lÇþCtR yu s ftujusbtk mkMf]; ylu rVjtumtuVeltu yÇgtm fh;t n;t. cklu rbºttu n;t. brKjtju dßshlu mjtn ytve & ‘fubuMx[e Atuzelu ;•J¿ttl CKtu. DKe Ntkr; b¤Nu.¥ vK dßshu ;uble mjtn lt btle ylu fubuMx[e mt:u s yub.yumme. zed{e «:b Jdobtk vmth fhe.

nJu ~þk fhÔþk ? «§ Dtu¤tgtu. ;u mbgu ;uble s Wkbhlt mgtShtJ dtgfJtz «dr;Nej htsJe ;hefu vkftgt n;t. su sbtltbtk lbo’ ylu bnev;htb suJt Mþ"tht Gþdlt «Fh «r;rlr"ytu vK ’rj;tu ylu ytr’Jtmeytu Mþ"e vntukågt l n;t ;uJt mbgu yt htòyu ;ublt Wð:tlle «Ô\r•tytultu ythkC fgtuo n;tu. J¤e Jztu’htlt aejtatÕþ Juvtheytu ylu NhtVtubtk ’tFjtu cumtzJt ;ubKu 1882btk yuf xuûxtRj rbj vK M:tve n;e. yt yuf ‘Mxux yuLxh«tRÍ¥ n;tu. ;ult Wìtxl «mkdu bnthtòyu Dtu»tKt fhe n;e & ‘btht htßglt ftuR vK bn•Jtftkûte «òsllu sgthu vK rbj Fhe’Je nNu ðgthu nwk ;ulu mM;t CtJu ytve ’RN.¥ ;u Bþsc nhdturJk’’tm ftkxtJt¤t ltblt mbtsMþ"thf ylu ht»x[Jt’eyu 1909btk yu rbj Fhe’e je"e.

dßshu mgtShtJle Ïgtr; mtkC¤e n;e. ;u:e ;uytu chtuzt mtgLm ftujusbtk fubuMx[elt «tuVumh ;hefu 1886btk òuztgt. ;uytu htusleNe htF;t. 1887btk ;ubKu ltukæGþk & ‘btºt CKtJJtbtk bthwk r’j atukxðþk l:e. sgtk Mþ"e «gtudtu îtht lÔþk Wðvt’l NY lt fhtg ðgtk Mþ"e ’uNltu Wæ"th l:e. bthe RåAt rJ¼t:eoytu btxu yuf vtujexuflef RÂLMxxGËx M:tvJtle Au ylu bnthtò vK yuf òKe;t ytr:of ht»x[Jt’e Au. nwk bnthtòlu b¤Jt ytðþh Awk.¥

dßsh bnthtòlu bégt. :tuze aato fgto vAe htòyu Ji¿ttrlflu fÌtwk & ‘dßsh, «tusufx ;igth fhelu blu c;tJtu.¥ «tusufx ;igth :gtu. bnthtòyu vimt mtBþk l òuGþk. «tusufx bksqh. ylu ftb vK NY :Gþk.

yt he;u swl 1890btk fjtCJl NY :Gþk. ;ultk r«Lmevtj dßsh n;t. meJej ylu rbfurlfj yukSrlgh´d, ftuxl rJrJkd r«Lx´d ztRkd ylu çjea´d, Vtuxtud{tVe, ju"h Jfo, fta cltJJtltu W¼tud ylu J¤e f]r»t rJ¿ttl suJt ;Æl yYrZd; ftumeom NY :gt.

Ws¤egt;tuLþk yt ftb ln´. ;ublu ;u mbgu Nu¾mrvgh, ftrj’tm ylu Gþhtuv ;:t Cth;eg Rr;ntm ylu ;•Jrak;lbtk hm vz;tu. J¤e bKejtj lÇþCtR ylu hbKCtRlt ònuh Jt’rJJt’tubtk ;ublu hm vz;tu ntug. dbu ;ub vK, ;u mbglt yFcthtu Bþsc ytxom ftujuslt rJ¼t:eoytu fjtCJllu ‘bsqhegt ftujus¥ fnelu ;ule ntkme Whtz;t. su rJ¼t:eoytu fjtCJlbtk òuztgt ;uytu Mþ:th, Õþnth, btuae, ’hS ylu JKfh suJt dhec Jdolt fthedhtu n;t. J¤e dtbztbtk Fu;e fh;t yluf GþJt Fuzq;tu vK fjtCJlbtk ’tFj :gt.

ytJt rJ¼t:eoytu ykd{uS lt òKu. vK ;ublu btxu mgtShtJ ylu dßshu ‘mgtS ¿ttl bksq»tt¥ meheÍ NY fhe. y¼;l ykd{uS d{k:tubtk:e vtXg ÃþM;ftultu øþsht;ebtk yLþJt’ NY :gtu. ;u mbgu frJ ftL; ylu brKjtj lÇþCtR suJt ;usMJe mtûthtu Jztu’ht htsgle ltufhebtk n;t. rJ¼tr"fthe ;hefu nhdtuJ´’’tm ftkxtJt¤t n;t. ;ubKu mtûthtu vtmu xufrlfj Nç’tultu yLþJt’ øþsht;ebtk fhtÔgtu. J¤e bnthtòyu yt «tusufx btxu ;ubs Ct»ttytu NeFJJt btxu øþsht;e ylu bhtXe NtMºteytule rlb½Ëkf fhe. òu fu vtgtbtk ;tu «gtudNt¤tytu s bn•Jle n;e. rnk’Chbtk ;ule ;theV :R n;e.

fjtCJl vturjxuflef RÂLMxxGËx GþJt Ji¿ttrlf ylu GþJt m•tt"thelt mnfthbtk:e vtkdhe n;e. bnthtò ylu dßsh cklu «Fh ytr:of ht»x[Jt’eytu n;t. bnthtòyu f’e vK dßshlt ftbbtk btÚþk lt btGþO, f’e yub l ÃËAGþk fu ‘ytxjtu c"tu Fatuo Ne’ lu fhtu Atu ?¥ dßshle «tbtrKf;t ylu N¾;ytubtk ;ublu ÏËc rJµtm n;tu. dßshle mjtn b¤Jt:e mgtShtJu sbol rl»Kt; ztp. yunhtzole rlb½Ëkf 1894btk furbfj xufltujtuSlt «tuVumh ;hefu fhe.

vrhKtb "tGþO ytÔGþk. ;u mbgu yb’tJt’le rbjtu òb;e s;e n;e. lJt «fthlt ztRkd, JeJ´d, r«Lx´d btMxhtu, Vtuhbul, rbMºte Jduhule sYh vzu s. Jztu’htlt Zdjtck" rJ¼t:eo zeÃjtubt ntuÕzhtultu Wvgtud yb’tJt’u yt he;u NY fgtuo. sbNu’S ;t;t vK fjtCJllt rJ¼t:eoytultu Wvgtud fh;t. 1904btk ;ublt yJmtl ct’ ;t;t sq:u ;uble rbjtu Wvhtk; ‘xeMftu¥ suJe rJhtx yti¼turdf mkM:tytubtk fjtCJllt ;usMJe rJ¼t:eoytulu leBgt. fjtCJllt ;u mbglt Jtr»tof ynuJtjtu Bþsc & ‘yt mkM:tbtk:e ;igth :gujt rJ¼t:eoytulu BþkcR, ltdÃþh, r’Õne, fjf•tt ylu Auf yB\;mh ylu jtntuhltk fthFtltkytubtk Qkau vdthu ltufhe b¤u Au.¥ J¤e 1906-14 Mþ"elt ynuJtjtu Bþsc ‘fjtCJlbtk ;igth :gujt DKtk fthedhtuyu mtçþ, ;uj, fta, ’eJtm¤e, Ntne ;ubs ztRkd ylu r«ÂLxkdlt fthFtltkytu NY fgtO Au ylu ;uytu bt;ch :gt Au.¥

dßshu su NeFÔGþk ;u ;ubKu fhe c;tÔGþk. 1896btk ;ubKu Jztu’ht AtuzGþk ylu BþkcRle rJÕml ftujusbtk fubuMx[elt «tuVumh ;hefu òuztgt. ;ubKu vtu;tle MJ;kºt btrjfele ‘xufltujtuSfj juctuhuxhe¥ M:tve ylu neht, btKuf ;:t ÍJuht;lu lJe s abf ytvelu BþkcRlt ÍJuheytulu vtu;tlt Dhtf cltÔgt. ;ubKu yZ¤f ÷Ôg «tÃ; fGþO. BþkcR GþrlJrmoxeyu mtbu atjelu dßshlu rJlk;e fhe & ‘ybtht rJ¿ttllt rJ¼t:eoytulu «gtudtu fhJtle vhJtlde ytvtu. ybu ;bthe juctuhuxhelu «:b fûttle «gtudNt¤t ;hefu btLg;t ytveyu Aeyu.¥ dßshu rJlk;e MJefthe.

dßshle Wvhtuf; juctuhuxhebtk «gtudtu fhJt yluf rJ¼t:eoytu s;t. ;ubtklt cu ;u ytk"{ «’uNlt ftuxe CtMfh ylu Fuzt SÕjtlt vtrx’th CtRjtjCtR ybel. CtRjtjtCtR Fuzq; n;t. «tu. dßsh ylu ;ublt yt cu rJ¼t:eoytuyu rJath fgtuo & ‘ftvzle rbjtu ;tu yluf Au. ftkRf lÔþk fhe c;tJeyu.¥ ºtKu sK Jztu’ht dgt. bnthtòlu bégt ylu fÌtwk & ‘ybthe RåAt Jztu’htbtk fubefÕm ylu hkd ;:t hmtgKltu W¼tud NY fhJtle Au.¥ bnthtò ÏþNÏþN :gt. aatoytu :R. bnthtòyu sbel Fuzq;lu CtJu ytve ylu W¼tud btxu vtKe ÃtqÁk vtzJtLþk Jal vK ytÃGþk. J¤e jtuzo fÍolu 1904btk ckdt¤lt Ctdjt vtzgt ntuJt:e rnk’btk ‘MJ’uNe ytk’tujl¥ltu swJt¤ vK atÕþ s n;tu. ytJt mtLþfq¤ mkòudtubtk dßsh, ybel ylu ftuxe CtMfhu 1907btk ‘yujuÂBcf fubefj Jfmo¥le M:tvlt fhe ylu ytsu ;tu ;u ’uNrJ’uNbtk «Ïgt; Au. 2007btk ;ulu mtu J»to ÃËhtk :Nu.

Ji¿ttrlf xe. fu. dßsh ;:t htsfeg m•tt"the mgtShtJu ‘xeb-Jfo¥ îtht fjtCJlle M:tvlt yt he;u fhe n;e. ceò yluf rl»Kt;tulu yt «tusufxlu ytd¤ "vtJJt ;ubKu bn•JLþk M:tl ytÃGþk nðþk. fjtCJl îtht ;ult M:tvftuyu øþjtbe ylu rl"ol;tbtk mcz;t øþsht;lt CtJe ytr:of rJftm btxu vtgtLþk ftb fGþO nðþk. mbtsvrhJ;olle ÷rÐyu vK ;u bn•JLþk nðþk. ‘leajt JKolt bsqhegtytu¥lu lJe s ;f «tÃ; :R n;e. øþsht;lt jtkct Rr;ntmbtk yt yuf yÇË;ÃËJo Dxlt n;e. ;u mbgu leaje dKt;e JhKlt rJ¼t:eoytu çþÂæ" ylu Nrf;btk vAt; l n;t. ;ubKu ;ftultu yuJtu ;tu fwlunÃËJof Wvgtud fgtuo fu xqkf mbgbtk s ;uytu mB\æ" :gt. ;ubKu ‘ytxomJt¤tytu¥le dKºteytulu Ftuxe mtce; fhe ytve n;e. rJîßsltule aatoytu fh;tk yt yrCgtl ;Æl yjd «fthLþk nðþk.