vrh»t’-N;tç’e
rl»Xt ylu lb{;tle BËr;o fuNJ n»to’ æþ{J

fuNJ n»to’ æþ{J ylu nrh n»to’ æþ{J cu mdt CtEytu. fuNJjtj nrhjtj:e Jgbtk vK ºtK J»to ltlt. yJtoael øþsht;e mtrnðgbtk sub ’jv;htb ylu LntltjtjLþk, rv;t-ÃþºtLþk mJtmtu J»toLþk yvoK Au, ;ub nrhjtj ylu fuNJjtjLþk, cu cLæþytuLþk ytX ’tgftLþk yvoK Au. ftuEvK Ct»ttlt mtrnðgbtk ytÔþk rv;t-ÃþºtLþk ylu cu cLæþytuLþk ’eDoftjel yvoK rJhj Au. nrhjtju BþÏgðJu frJ;tLþk btirjf msol fGþO Au, ;tu fuNJjtju «tael «rNÐ mkMf]; frJytu ylu ltxâfthtultk ftÔgtu ylu ltxftuLþk yLþmsol fGþO Au ylu bægftjel øþsht;e frJytultk ftÔgtuLþk mkNtu"l-mkvt’l fGþO Au.

fuNJjtj n»to’htg æþ{Jltu sLb 1859lt ytu¾xtuchle 17beyu mtchftkXt rsÕjtlt ’nudtb ;tÕþftbtk crnguj dtbbtk :gtu n;tu. ltlvKbtk s ;uytu yb’tJt’btk JMgt n;t. 1876btk ;uytu burx[f ylu 1882btk BþkcEbtk yuÂÕVLMxl ftujusbtk ce.yu. :gt n;t. 1882btk ;uytu yb’tJt’btk «ubak’ htgak’ x[urlkd ftujusbtk rNûtf ;hefu ylu vAe yb’tJt’btk hKAtuzjtj Atuxtjtj ntEMfqjbtk «:b rNûtf ;hefu ylu 1908btk nuzbtM;h ;hefu rlGþ¾; :gt n;t. 1915btk ;uytu nuzbtM;hv’u:e rlÔ\•t :gt n;t ylu vAe yb’tJt’btk øþsht; ftujusbtk øþsht;elt mJo«:b yægtvf ;hefu rlGþ¾; :gt n;t. 1934btk ;uytu yægtvfv’u:e rlÔ\•t :gt n;t. 1907btk ;uytu 2S øþsht;e mtrnðg vrh»t’lt «BþF ;hefu rlGþ¾; :gt n;t ylu yubKu ‘JtøÔgtvth¥ Ne»tof:e yægûteg ÔgtÏgtl fGþO nðþk. 1931btk yubKu BþkcE GþrlJrmoxelt Wv¢bu X¬h JMtlS bt"Jle ÔgtÏgtlbt¤tbtk, ‘v¼haltle yir;ntrmf ytjtualt¥ Ne»tof:e vtka ÔâtÏgtltu fgtO n;tk. 1920 :e 1938 jde, ytGþ»glt yk; jde ;uytu øþsht;e Jlto¾âwjh mtumtgxe (ntjle øþsht; rJ¼tmCt)lt «BþFv’u hÌtt n;t. 1938lt btaole 13beyu 79 J»tole Jgu yb’tJt’btk yubLþk yJmtl :Gþk nðþk.

1887:e fuNJjtju ykd{uSbtk ‘Malayas of Mudrarakshas' ylu ‘The Age of Vishakhadatta' ;:t øþsht;ebtk ‘Bþ÷thtûtm¥ juFtu:e yublt mtrnðgSJlltu ythkC fgtuo n;tu ylu 1932 jde, jdCd ytGþ»glt yk; jde, mtzt ath ’tgft jde ;uytu yuble mkNtu"l, mkvt’l ylu yLþJt’le «Ô\r•tytu, Ct»tt ylu mtrnðglt mkNtu"l ylu rJJual ;:t ftÔgmsolle «Ô\r•tytubtk mr¢g hÌtt n;t.

yubltk mkNtu"ltu ylu mkvt’ltu Au & CtjKf]; ‘ft’kche¥ ÃËJoCtd, W•th Ctd, ‘vk’hbt N;fltk «tael øþsoh ftÔg¥ hðl’tm f]; ‘nrhùL÷tÏgtl¥ ylu yFtf]; ‘yLþCJrck’w¥. yubltk mkMf]; ftÔgtult yLþJt’tu Au & ybhwf]; ‘ybhwN;f¥, sg’uJf]; ‘de;dturJk’¥ ylu ‘AtgtDxfvoh¥. yublt mkMf]; ltxftultk yLþJt’tu Au & Ctmf]; ‘«"tlle «r;¿tt¥, ‘mtåþk MJÃl¥, ‘bægbÔgtgtud¥ ylu ‘«r;bt¥; rJNtFt’•tf]; ‘bu¤le Bþr÷ft¥; n»tof]; ‘rJLægJlle fLgft¥, ylu ftrj’tmf]; ‘vht¢ble «mt’e¥. yublt Ct»tt ylu mtrnðg rJNultk mkNtu"l ylu rJJuallt mkd{ntu Au. & ‘mtrnðg ylu rJJual - Ctd 1, 2¥ yubltu rvkd¤ rJNultu d{k: Au & ‘v¼haltle yir;ntrmf ytjtualt¥.

fuNJjtju yubltk mkNtu"ltu, mkvt’ltu ylu yLþJt’tu rJMð\; ylu rJd;ÃËKo «M;tJltytu mt:u «dx fgtO Au. yubtk yubKu yublt mbgbtk su mt"l-mtbd{e Wvjç" n;e yultu mkÃËKo ylu rJJufÃËKo Wvgtud fhuj Au. yubtk yubKu yublt btirjf yrCdb:e ftÔgtu ylu ltxftuLþk rJN’ rJ¹ju»tK fGþO Au ylu frJytu ylu ltxffthtu rJNu yubltk MJ;kºt bk;Ôgtu, yrC«tgtu, yLþbtltu ylu y:oDxltu «dx fgtO Au. òu fu yulu btxu yubKu ftuE fthK fu yt"thtu fu ytk;h-ctÌt «btKtu hsq fgtO l:e. yubKu «tael «rNÐ mkMf]; frJytu ybhw ylu sg’uJltk ftÔgtu ;:t ltxffthtu Ctm, rJNtF’•t, n»to ylu ftrj’tmltk ltxftu rJNu ;:t bægftjel øþsht;e frJytu yFtu, vÈltC, ©e"h, «ubtlk’ ylu híuµh ;:t yubltk ftÔgtu rJNu yubltk mbg, M:¤, mbftjel mtbtrsf ylu htsfeg Rr;ntm ylu sl©wr;lt mk’Cobtk rJJual fGþO Au.

1907btk yubKu hS øþsht;e mtrnðgvrh»t’lt «BþFv’u:e ‘JtøÔgtvth¥ ÔgtÏgtl fGþO nðþk. yt ÔgtÏgtl:e yubKu yublt øþsht;e Ct»tt rJNult mkNtu"lltu ythkC fgtuo n;tu. vAe:e yubKu øþsht;e Ct»ttlt MJhtu, Wåathtu, Nç’tule ÔGþðvr•t ytr’le jtûtrKf;tytu ykdu m;; mkNtu"l fGþO nðþk. ytb, Ct»ttNtMºtlt ûtuºtbtk vK yubLþk bn•JLþk «’tl ylu btlCGþO M:tl Au.

1931btk yubKu BþkcE GþrlJrmoxelt Wv¢bu X¬h JmlS bt"JS ÔgtÏgtlbt¤tbtk ‘v¼haltle yir;ntrmf ytjtualt¥ Ne»tof:e vtka ÔgtÏgtltu fgtko n;tk. yubKu øþsht;e mtrnðg vrh»t’btk ‘v¼haltltk «fthtu¥ rlck" hsq fgtuo n;tu. yubtk yubKu }øJu’:e ;u yts jdelt «tael «rNÐ mkMf]; yûthbu¤ Ak’tu, bægftjel «tf];-yvC{kN Ak’tu ;:t øþsht;e btºttbu¤, mkÏgtbu¤, jgbu¤ Ak’tule ft¤¢bu yir;ntrmf ytjtualt fhe Au. Ak’tule Wðvr•t:e ;u fgt mbgu fgt frJytuyu fgt Ak’tultu ¾âtk Wvgtud fgtuo, fgt frJytuyu fgt Ak’tuLþk ¾âtk rb©K, vrhJ;ol fu lJrlbtoK fGþO ;u rJNu, fgt Ak’tultu fgt hm ylu CtJ mt:u mkck" Au ;u rJNu, øþsht;e Ct»ttlt Ak’tule Ne ÔgJM:t Au ;u rJNu yluf aatoytu Au. ’jv;-lbo’u øþsht;e Ct»ttbtk ‘’jv;rvkd¤¥ ylu ‘lbo’rvkd¤¥:e rvkd¤lt yÇgtmltu ythkC fgtuo n;tu ylu htblthtgK vtXflt ‘ç\n’kT rvkd¤¥btk yule vhtft»Xt Au. yt ythkC ylu yt vhtft»Xtle Jåau fuNJjtjltk rvkd¤ rJNultk yt ÔgtÏgtltu muðþYv Au.

fuNJjtjlt mtrnðgSJlle mJo©u»X rmrØ ;tu yublt «tael «rNÐ ftÔgtu ylu ltxftult yLþJt’tu Au. yubKu ‘buD’q;¥lt ythkCu fÌtwk Au &

‘‘øþsohe lu deJtoK rdhtle

vtkFu vth vbtgt¥¥

øþsht;e ylu mkMf]; cLlu Ct»ttytu vh yubLþk «ÇþðJ nðþk. yubKu yu cLlu Ct»ttle vtkFu W¨gl fGþO Au. yu mJomtae yLþJt’f Au. brKjtj rîJu’eyu yublt ‘de;dturJk’¥lt yLþJt’ rJNu fÌtwk nðþk, ‘‘ytÔþk hrmf ylu g:t:o Ct»ttL;h yLg ftuE rJîtl:e l :E Nf;.¥¥ yublt mti yLþJt’tu rJNu vK ytÔþk rJ"tl fhe Nftg. yubltu yLþJt’ltu yt’No frJ CtjK Au. yu rJNu yubKu fÌtwk Au, ‘‘yuf he;u yLþJt’btdobtk CtjK frJ bthtu øþhw Au.¥¥ yubKu Bˤlt vtXlu ‘;tA, ytuv ylu mtultduhwlt mkMfth¥ yÃgto Au, ylu ‘yLþJt’lu «ftNlu mkbtrso; fh;t hne ;ulu ~þØ;h hBg;h cltJJtltu Ãþ»f¤ vrh©b¥¥ fgtuo Au. yubKu yublt yLþJt’tulu ‘yLþmsol¥ y:Jt ‘msoltðbf «r;rlbtoK¥ fÌtt Au. yt yLþJt’tu yuf fÕvltNej, mkJu’lNej ftÔgbbo¿tlt yLþJt’tu Au. yu:e ;uytu yuble fÕvltlt c¤u Bˤ «arj; vtXlu M:tlu btirjf vtX gtuS N¾ât Au, yuble mkJu’ltlt c¤u ymj ftÔg fu ltxflt nt’obtk «JuNe N¾ât Au, yuble ftÔgbbo¿t;tlt c¤u mb¹jtufe yLþJt’ ylu yLþmsol fhe N¾ât Au, Bˤ f]r;lu ‘ÃþlloJt¥ MJYvu «dx fhe N¾ât Au ylu mti:e rJNu»t ;tu yt yLþJt’tu yuble rJî•ttle mt:u mt:u ;uble hrmf;t:e mB\Ø :gt Au.

cjJL;htgu fÌtwk Au fu ;uytu D½þk cæþk :E N¾ât ntu; vK ;uytu yLg fkE l :gt ylu MJuåAtyu rNûtf :gt yu yubltu btuxtu ðgtd n;tu. buDtKebtk btirjf MJ;kºt msof;t n;e vK yu yubKu jtuff:tytu ylu jtufde;tult mkd{n y:uo mbvoK fhe n;e yu yubltu btuxtu ðgtd n;tu. fuNJjtj vK frJ :E N¾ât ntu;. yubltbtk btirjf MJ;kºt msof;t n;e vK yu yubKu mkNtu"l, mkvt’l ylu mrJNu»t ;tu yLþJt’lu, yLþmsollu mbvoK fhe n;e yu yubltu btuxtu ðgtd n;tu. (øþsht;! ðþk mtkC¤u Au fu?)

fuNJjtju btirjf MJ;kºt ftÔgmsol vK fGþO Au. yuble mbd{ msof;t yubKu yublt yLþJt’tulu yvoK fhe n;e yu:e yubKu yÕvmkÏg ftÔgtu s hågtk Au. lJhmltk ftÔgtu ylu ltxftult yt yLþJt’fu yublt yuf ftÔgbtk ßgthu Ch;ÇËrbLþk M;Jl håGþk ylu hmtiJim& yuJt c{ñhmu Celt }r»tJhtuLþk MbhK fGþO Au &

‘~þk ;u s Ch;ÇËrb yt yu,

c{ñhmu Celt }r»tJhle

;u c{ñJu’e ;u yt yu?

~þk ;u s Ch;ÇËrb yt yu?

nt ;u s Ãþ½gÇËrb yt yu,

;u ;vtuJl s ;u yt yu.

Ju’Ôgtm v;ksrj «trKrl,

fKt’ dti;b ddo sirbrl

frvj JtÕberf vhtNhtr’le

«tiZ JtKe ßgtk nSgu WðMþf

fKuo rlðg rvJtgu

;u ;u s Ch;ÇËrb yt yu.¥

fuNJjtju ftÔgtu ylu ltxftult yublt fuxjtf yLþJt’tubtk yvoKftÔgtu Yvu fuxÕþkf btirjf MJ;kºt ftÔgmsol fGþO Au. ‘de;dturJk’¥btk ‘hmBþø" aftuh¥ yvoKftÔg Au &

‘fJK hrmf;t òKNu

hrmf Ó’gle

vhJN ’Nt «btKNu

;l ;Lbgle?

fn´ RL’w Mþ"trmLæþ ddlbkz¤u?

fn´ hkf vkFe ßgtur;ÍkFe ÇË;¤u?

yu bæþh ßgtur;lt ægtlu

yu yb{;hmlt ;tlu

yu ybex bexlt vtlu

yrJa¤ gtud ybtuD fJK Wh ytKNu

MþCd Ctudeltu?

jg jJ fJK rvAtKNu

lJj gtudeltu?

yt ftÔgbtk ‘lJj gtude¥ fuNJjtj yublt yLþJt’lt ‘yrJa¤ gtud¥btk yb{; hmlt vtlu lrn vK yb{; hmlt ;tlu ;Lbg Au yub fnelu yubKu yuble ybtuD gtudrmrØltu lrn vK yuble gtudmt"ltltu brnbt fgtuo Au yubtk yuble lb{;t «dx :tg Au. ‘vht¢ble «mt’e¥btk ‘fjb fhlth Jlbt¤elt W’Tdth¥ yvoKftÔg Au &

‘lu Ô\L’tJllt «rmØ Jlbt¤eyu

bk:llt lJle;Yv ;hw Ct¤elu

vtrhò; MþhJl:e ytKe vbhtJe ftkalÃþhe,

ðgb yt rJ¼th½g;Kt Jlbt¤eyu

hwrah hmNtrjle

fjb deJtoKle

btuxe btuxe bkshe LË;l

cnjtJe cnjtJe bæþfK

Vtuhe Vtuhe hsDl JlJl,

baJtu yJlJe bturnle.¥

fuNJjtjLþk frJltb nðþk ‘Jlbt¤e¥. sub Ô\L’tJllt Jlbt¤e yuJt yuf fuNJu (f]»Ku) mBþ÷bk:lbtk:e su híYve vtrhò; Ô\ût «tÃ; :Gþk ;ulu îtrhftbtk htuÃGþk nðþk ;ub rJ¼tYve Jllt yt yLg Jlbt¤eyu (fuNJjtju) deJtoK ftÔgÔ\ûtle fjb yu s øþsohÇËrbbtk htuve Au yuJe ytðb©Øtlt yt ftÔgbtk yuble rl»Xt «dx :tg Au.

fuNJjtjltk btirjf MJ;kºt ftÔgmsoltubtk ylu yLþJt’tultk yLþmsoltubtk mkMf]; ftÔgvhkvhtle «tiZ ctleLþk ytusm Au, Ak’ ylu jgLþk btæþgo Au, «tmtLþk«tmLþk jtrjðg Au, mkMf]; ;ðmb Nç’tu ;:t øþsht;e ;’TCJ Nç’tu ylu yÕvvrhra; - yvrhra; yuJt Nç’tuLþk mtnago Au. yu:e yubltk ftÔgtu ytMJt¼ ylu ytnTjt’f :gtk Au.

øþsht; ftujuslt mðfth mbthkC «mkdu yubKu vtu;tlu rJNu yuf ¹jtuf hågtu n;tu &

‘~þØ ~þ’T;h ~þØ;bu

çþÂæ" Õþç" bb Bþø" Cbu!

hBg hBg;h hBg;bu

fÕvlt hbr;gt¤ hbu!¥

fuNJjtjlt SJlbtk ylu msol-yLþmsolbtk yuble Õþç" ylu Bþø" çþrØ ~þØ;bbtk s Cb;e n;e ylu yuble hb;eje fÕvlt m’t hBg;bbtk s hb;e n;e. fuNJ n»to’ æþ{J yuxju yJtoael øþsht;e mtrnðgbtk rl»Xt ylu lb{;tle yuf ylLg BËr;o.