vultuhtbt

mJtuoåa y’tj;ltu ’qhdtbe bnðJltu ylu ytJftgo yt’uN
vtujem;kºtlu htsfthKeytult «CtJ:e Bþ¾; htFtu

mJtuoåa y’tj;le yuf rzrJÍl cuLau ’uNlt vtujem;kºtbtk fuxjtf ’qhdtbe Mþ"thtytu MËaÔgt Au sultu htsfeg Ntmftu fuxjtu ybj fhNu ;u atu¬m fne Nftg ;ub l:e. ytLþk yuf BþÏg fthK BþÏg LgtgBËr;o©e Jtg.fu. mchJtj, LgtgBËr;o ©e ve.fu. X¬h ylu LgtgBËr;o ©e ve.fu. ctjtMþc{b½gble cluje cuLau vtujemlu htsfthKeytult «CtJ:e yrjÃ; htFJt fhuÕþk MËal Au. ytb ;tu vtujemlu «òltu rbºt dKtJtg Au vhkðþ nfef;btk vtujemlu Ftm fhelu Ntmfvûtlt yusLx suJt cltJe ’uJtgt Au. ftuRvK htsfeg vût vtu;tlt vûteg rn; btxu vtujemltu ’whwvgtud fhJtlt ytûtuv:e Bþ¾; hÌttu l:e. ’uNbtk ftg’tu ylu ÔgJM:tle vrhÂM:r; f:¤e dR Au ylu ;u btxu vtujem, vtujexe~gLm ylu yvht"eytu Jåaule rbrjCd;lu fthKÇþ; dKtJtg Au. mJtuoåa y’tj;Lþk ceswk yuf bnðJLþk MËal ftg’tu ylu ÔgJM:t ò¤Jlth ;kºtlu yvht"tule ;vtm:e yjd fhJtLþk Au ;u yt mk’Cobtk WÕjuFleg Au. øþLntytule ;vtm «tbtrKf;t, «r;cæ";t ylu fwN¤;t btde ju Au sule btºt ’kzt ajtJ;t vtujem vttmu:e yvuûtt htFJe Jæþ vz;e Au.

rzrJÍl cuLaLþk ºteswk MËal vtujem MxuNllt yr"fthe:e btkze xtuale fûtt Mþ"elt vtujem yr"ftheytule v’ vhle rlb½Ëfle Bþ’; atu¬m mbg btxu fhJtLþk Au. vtujem yr"ftheytule atu¬m v’ vhle rlb½Ëkf ;:t c’jebtk htsfeg nM;ûtuvlu rlJthJtltu ytNg ytle vtA¤ Au. åËkxKeytu ÃËJuo vtu;tlt btle;t vtujem yr"ftheytule rlb½Ëkf htsfeg Ntmftu îtht :;e ntuJtle Ôgtvf Vrhgt’tu:e mnw JtfuV Au s. åËkxKe vkau vK yrlÐlu ’qh fhJt btxu «gtmtu fgto Au. nJu mJtuoåa y’tj;lu vK yt ykdu rlheûtK ylu yt’uN fhJtLþk sYhe jtøGþk Au.

’uNlt vtujem;kºtlu MJ;kºt ylu sJtc’ug cltJJtle r’Ntbtk mJtuoåa y’tj;u fhujt yt’uNtulu yluf ÇË;ÃËJo vtujem yr"ftheytuyu ytJftgto Au. JMðþ;& yuf ÇË;ÃËJo ztghufxh slhj ytuV vtujem «ftN rmkD ylu yuf rclmhfthe mkdXl ftpbl ftpÍ îtht fhtguje slrn; yhSltu rlftj fh;tk mJtuoåa y’tj;le cuLau yt yt’uN ytÃgt Au.

y’tj;u ’huf htßgbtk yuf me¾âwhexe frbNlle halt fhJt sKtÔGþk Au. ytltu WÆu~g htßg mhfth vtujem vh yltJ~gf «CtJ l ’tFJu fu ’ctK l fhu ;u Mþrlrù; fhJtltu Au.

htßglt vtujem Jzt (ze.S.ve.)le rlb½Ëkf ºtK Jrh»X vtujem yr"ftheytubtk:e fhJe ylu ;uble v’ vh hnuJtle rlrù; Bþ’; fb mu fb cu J»tole htFJe. yLg Wåa vtujem yr"ftheytult ntuÆtle Bþ’; vK yt s «btKu cu J»tole htFJe.

øþLntytule ;vtm ;u Ízve ;:t Jæþ mûtb cltJJt ;vtmlt ftgolu ftg’tu ylu ÔgJM:tlt vtjllt ftgo:e yjd fhÔþk.

’huf htßgbtk vtujem yr"ftheytule atu¬m M:¤u rlb½Ëkf, c’je Jduhu l¬e fhJtLþk ftb vtujem yuMxtçjeNbuLx ctuzo îtht fhÔþk. ’huf rsÕjtbtk vtujem fBÃjuLx ytu:tuhexele halt fhJe.

fuL÷btk luNlj me¾âwhexe frbNlle halt fhJe su fuL÷eg vtujem ;kºtbtk rlb½Ëkf Jduhu ctc;tu ykdu rlKog fhNu. yt yt’uNtultu ybj atÕþ J»tolt yk; Mþ"ebtk fhJtltu hnu Au. yðgthu ’uNbtk su vtujem yu¾x Au ;u yd{uòult mbgltu 1861ltu Au. d; jdCd 145 J»tobtk ;ubtk JF;tuJF; WvhAÕjt VuhVthtu :gt Au vhkðþ ;ulu ’uNle «òle ytJ~gf;t ylu yvuûtt mt:u Mþmkd; cltJt ftuR ¢tkr;fthe VuhVthtu fhtgt l:e. yt:e vtujem ’¤btk Ftm c’jtJ ytÔgtu l:e. ytb ;tu yluf vtujem frbNltule halt fhtR Au ylu ;uKu yluf Wvgtude MËaltu vK fgto Au vhkðþ yt MËaltultu ybj htsfeg Ntmftu îtht fhtgtu l:e. vtujem;kºtlu MJtg; cltJJtle ;t;e sYrhgt; mJtuoåa y’tj;lu mbòR åþfe Au. vhkðþ «òlt «r;rlr" ntuJtltk ’tJtu fhltht htsfeg lu;tytulu vtujem ;kºt vh vtu;tltu «CtJ ytsu vK atÕþ htFJtu Au. vtujem ;kºt htßglt ø\nbkºttjg nuX¤ ftb fhu Au ylu ø\nbkºttjg ø\nbkºte ;:t BþÏgbkºtele EåAt bhS Bþsc ftb fhu Au. mJtuoåa y’tj;u MËaJuj me¾âwhexe frbNl vtujem ;:t htßg (Mxux) Jåau cVh ;hefu ftb fhNu ylu ;u:e vtujem;kºt vtujexe~gLmlt «CtJ:e Bþ¾; hnuNu ;ub mJtuoåa y’tj;Lþk btlÔþk Au. WÕjuFleg Au fu luNlj vtujem frbNllt ceò rhvtuxobtk vK ytÔþk s MËal :Gþk nðþk vK ;ultu ybj fhtgtu l n;tu. vtujem yr"ftheytulu mMvuLz fhJtle fu ;uble c’je fhJtle "bfe:e Bþ¾; htFJt MJtg;;t yrlJtgo Au yub Ntmf vûtlt lu;tytu rmJtg yLg mnwftuR MJefthu Au. vtujem ;vtmbtk vK htsfthKeytu ylu Jd’th Ôgr¾;ytu îtht nM;ûtuv :tg Au yu MþrJr’; Au. yt:e mt"lmkvLl ylu Jd’th ythtuveytu mnujtR:e Awxe òg Au. sumeft jtj nðgt fumbtk su ftkR :Gþk ;u ytLþk yuf W’tnhK Au. vkòclt ÃËJo vtujemJzt ©e fu.ve.yum. dejlt b;u 2006lt rzmuBchlt yk; Mþ"ebtk vtujem Mþ"thtytu ykdu mJtuoåa y’tj;lt yt’uNLþk vtjl N¾â l:e. vtujem «ðgu «òlt yuf Jdobtk su yrJµtmle jtdKe «J;uo Au ;ultu vK ;ubKu WÕjuF fgtuo Au. yt jtdKe duhmbs vh yt"trh; Au ylu mJtuoåa y’tj;lt yt’uN:e «òltu yuf mBþ’tg ÏþN :tg ;u MJtCtrJf Au. ;ubKu Lgtg;kºt îtht fumtult rlftjbtk :;t rJjkc ykdu xtuKtu btgtuo Au ylu Lgtg;kºt îtht yLg ûtuºtbtk ftgo’ût;t btxu mjtn ytvu Au fu xftuh fhu ;u ykdu ytùgo Ôg¾; fGþO Au. vtujem ;kºtlu btlJN¾; ylu ltKtkle ;kde m;; lzu Au ðgthu y’tj;u ’huf htßgbtk me¾âwhexe frbNl haJtLþk su MËal fGþO Au ;ule vK xeft ©e deju fhe Au. yt btxultu Fao fuxjtu :Nu ylu ltKtk ¾âtk:e ytJNu? ;ublt b;u Wåa vtujem yr"fthe vtu;tle nt: leault vtujemtu vtmu:e Jæþ mthwk ftb jR Nfu Au. ;ublt b;u 1861lt vtujem yu¾xbtk ftuR btuxe ûtr; l:e. ;ubKu yt s yu¾x nuX¤ ftb fhe vkòcle vtujemLþk bltuc¤ J"tGþO nðþk. vtujem ;:t Wvhe yr"fthe Jåault mkck"tubtk y’tj;ltu nM;ûtuv vtujem;kºt btxu ¾âthuf ntlefthf vK leJzu Au. frbNl ylu mrbr; îtht rlb½Ëkf fu c’jelt rlKog juJtg ;tu vtujem ftuLMxucj vh ;ult Wvhe yr"ftheltu fuxjtu «CtJ hnu?

vtujem ;kºtlu htsfeg «CtJ:e Bþ¾; fhJtlt y’tj;lt MËal ykdu ©e deju ’uNlt ck"thKeg bt¤Ftbtk su òudJtR Au ;ultu WÕjuF fgtuo Au. ;vtmlt ftgo ;:t ftg’tu ylu ÔgJM:tlt vtjllt ftgolu yjd fhJtlt MËal mt:u vK ©e dej mkb; l:e. ;vtmbtk :;t rJjkc btxu ÃËh;t vtujem yr"ftheytult yCtJlu ;u BþÏg fthK dKtJu Au. ;ublt b;u ftuRvK ltdrhf vtujem MxuNlbtk ’tFj :tg ðgthu ;ulu su yLþCJ :tg Au ;u fuxjtu mthtu fu Fhtc Au ;ulu vtujem Mþ"thtytultu btv’kz dKtg vhkðþ y’tj;lt yt’uNbtk ytltu ftuR WÕjuF s l:e yuJe xftuh vK ©e deju fhe Au. ©e dejltk bk;Ôgtu vtujem;kºtbtk ;ublt Mþ’eDo ylu gNMJe ftgo ylu yLþCJtu vh y"trh; Au. òufu ;uble ftgoNije rJJt’tu:e Bþ¾; hne l n;e yu yuf yjd Jt; Au.

©e dej:e ;Æl rJvhe; b; ©e «ftN rmkDu Ôg¾; fgtuo Au. ©e rmkD mebt Mþhûtt ’¤ (ce.yum.yuV.)lt ÃËJo ztghufxh-slhj Au. ;ult b;u mJtuoåa y’tj;ltu åþft’tu yuf mebtM;kCmbtu Au. d; 145 J»to:e 1861lt vtujem yu¾x nuX¤ ytvKt d¤u Dkxelt vzle sub hnuj mkM:tlJt’eytu vtujem bt¤Ftltu æJkm :gtu Au. 1857lt c¤Jt:e ykd{uòu n;«C :R dgt n;t ylu ;u:e ;ubKu vtu;tlt MJt:o Ft;h 1861ltu vtujem yu¾x Dzâtu n;tu. ’uN MJ;kºt :gtu ;u vAe ytvKu vtujemlu «ò"beo cltJJt btxu sYhe VuhVth yt yu¾xbtk fhJt òuR;t n;t. vK ;ub l :Gþk. ytxÕþk s lrn ’uNle ;btb mhfthtuyu vtujem ;kºtltu ’whwvgtud fgtuo. 1977btk ht»x[eg vtujem vka (luNlj vtujem frbNl) hatGþk. ;uKu yluf CjtbKtu fhe n;e vK mhfthu btºt ;ultu WvhAÕjtu ylu ytkrNf ybj fgtuo. yt:e bu 1996btk mJtuoåa y’tj;btk yuf slrn; yhS fhe n;e sultu WÆu~g vtujem;kºtlu vtujexe~gLmlt jtuFkze vkòbtk:e Bþ¾; fhtJJtltu n;tu, yub ;ubLþk fnuÔþk Au. ’hBgtlbtk vtujem Mþ"thtytult «§u mhfthu ºtK mrbr;ytule halt fhe n;e. 1998btk hecuhtu mrbr;le halt :R. 2002btk vÈltCigt mrbr;le halt fhtR. 2002btk s bÕjeb: frbxe ¢ebelj sMxem meMxeb ykdu rlGþ¾; :R n;e. lJt vzfthtult mk’Cuo ;ubKu vtujem Mþ"thtytule CjtbKtu fhe n;e vhkðþ ;btb htsfeg vûttult rJhtu"lt fthKu yt CjtbKtu ftd¤ vh s hne n;e.

vtujem ;kºt ykdu ’uNft¤lu yLþYv Mþ"thtytule ytJ~gf;t rJNu cub; l:e. yt;kfJt’, lûtjJt’ ylu J";t s;t ytr:of yvht"tultu vzfth ÍejJt btxu vtujem;kºtlu yuf mkÃËKo «tuVuNlj mkM:t cltJJe sYhe Au. J¤e Jmr;lt «btbbtk vtujem ’¤lt f’lu vK J"thÔþk hÌtwk. vtujembtk Ch;e btxu «tuðmtnl ytvJt ;ult vdth, CÚ:tk ltufhele Nh;tu Jduhule vK mbeûtt :Je òuRyu. vtujem;kºtle Ebus su fthKtumh ÍtkFe vze ntug ;u fthKtulu rlJthJt btxu xqkft ;:t jtkct dt¤tltk ytJ~gf vdjtk ChJt btxu mtLþfq¤ Jt;tJhK mJtuoåa y’tj;le cuLalt yt’uNtu vAe mstog ;uJe ytNt htFeyu.

Top