rJµlt mti:e rJNt¤ ctceo ztuj mkd{nLþk jejtb

Jhmtu vnujtk yuf hnMg rVÕb ytJuje. yu ykd{uS rVÕbltu f:tmth yuJtu n;tu fu hbfztle yuf Z´dje btxu ºtKath ÏËkFth øþkzt xtu¤fe Jåau jturngt¤ dukdJtuh :tg Au. yu Z´djelt vuxbtk jtFtu Yrvgtlt neht mk;tztgujt Au. yuxju vtka Yrvgtle yu Z´djele rfkb; jtFtu Yrvgtle :R òg Au. yultu fcòu bu¤JJt btxu yzÍtu zÍl ÏËl :R òg Au.

dgt bkd¤Jthu 26 mÃxukchu jkzlbtk sdrJÏgt; jejtb fkvle r¢Mxeyu rJµlt mti:e btuxt blt;t Z´dje mkd{nLþk jejtb gtußGþk nðþk. ytNhu 4000 ltlfze Z´djelt yt mkd{n btxu r¢Mxe fkvleyu ytuAtbtk ytuAe rfkb; yuf fhtuz Yrvgtle ytkfe n;e. atukfe sJtg yuJe Jt; Au lu? vhkðþ yt Z´djeytu vK yir;ntrmf ylu bthfKe y’tytuJt¤e Au.

yburhftlt ytslt xelusmobtk rmÕJuMxh Mxujtul ylu ytÕcxo µtðÍoludhle su DujAt Au yult fh;tk ylufd½þk J"thu dtkzvK AuÕjtk atjem Jhmbtk ctceo ltble yt Z´djeLþk hÌtwk. 1959btk vnujJnuje ctceo Z´dje còhbtk ytJe ðgthu ºtK jtF yuftJl nòh lkd yt Z´djeltk Juatgtk n;tk. ðgth:e yts Mþ"e m;; ctceole lJe lJe ytÔ\r•t cnth vze ylu cu:e ºtK vuZeltk xelusmolu Dujtk fh;e hne.

ftuK Au ytyt ctceo? ftuKu cltJe ctceolu? Nt btxu cltJe? yule yuJe fR ÏËceytu n;e fu yuf fh;tk Jæþ vuZeytulu DuÕþk jdtze dR? yt c"t mJtjtult sJtc vtA¤ yuf htubtkaf f:t mkf¤tguje Au.

yburhftbtk btèuj ltbltu yuf yr; jtufr«g rzvtxobuLxj Mxtuh Au. yult M:tvf Y: nuLzjh ;:t yult vr; Erjgx nuLzjh ctceoltk slf dKtg Au. BþkcRlt yuf frJ btxu fnuJtg Au fu ;ubKu vtu;tle Ãþºte btxu ct¤ftÔgtu haJtle NYyt; fhuje. vtA¤:e yu ct¤ftÔgtu mkd{nYvu còhbtk ytÔgtk ylu Duh Duh jtufr«g leJzâtk. øþsht; mbtathbtk SJhtb òuNeyu ‘Ídbd¥btk haujtk Aftu-bftu vtºttuyu yuJe s he;u yuf fh;tk Jæþ vuZelu Dze Au.

Y: ylu ErjgxLþk «:b mk;tl ctcoht ltble Ãþºte. yu Ãþºte btxu nuLzjh ’kv;e le; lJtk hbfztk jtJu. GËhtuvlt «Jtm ’hrbgtl nuLzjh ’kv;e MJeðÍhjuLzbtk nðþk ðgthu ;ubKu sbol ÃþÁ»ttu btxu cltJtguje mu¾me Z´dje jeje òuR. ceÕx ÍtRxwkd ltblt sbol yFcthbtk jeje ltble Ju~gtLþk vtºt htus fturbf Mx[evbtk hsq :ðþk. yu n;e ;tu Z´dje vhkðþ yultk WLl; ChtJ’th M;ltu ylu yulu Mþztu¤ ftgt GþJtl sbol Jtaftulu djdrjgtk fhtJ;t. yu Z´dje vh:e nuLzjh ’kvr;lu rJath ytÔgtu fu yburhftbtk ytJe Z´dje hsq fheyu ;tu?

yubtk:e ctceoltu sLb :gtu. bægbJdeo ;ub s ytuAe ytJfJt¤t vrhJthtulu vhJzu yuJe ztuj (Z´dje) cltJJtle nuLzjhle EåAt n;e. yburhfl ztuj bufmo yuxje mtukDe Z´dje cltJe Nfu ;ub lntu;t. yuxju nuLzjhu xturfgtult yuf ztuj bufhlu ytuzoh ytÃgtu. yu ydtW ÃËJo;igthe Yvu LGËgtufolt W•tbtu•tb raºtfth, bufvbul, VpNl rzÍtRlh ylu nuh MxtRj ytrxoMx mt:u aato fhe. vAe xturfgtult Wðvt’flu yu Z´djeLþk raºt cltJelu ytÃGþk. mbftjel yburhfl xelusmolt Ôg¾;ðJLþk yubtk «r;rckc ÍejtGþk nðþk.

hðþbzt ntuX, juxuMx nuh MxtRj, WXtJ’th C{bh, J¤tkf’th ytkFtu, v;je fbh, yðgk; ChtJ’th Whtus, vt;¤t jtkct vd ylu anuht vh jtuCtb½þk ÂMb;! 1959btk mtzt yrdgth Eka Qkae vnujJnuje Z´dje còhbtk ytJe. nuLzjh ’kv;eyu vtu;tle Ãþºte ctcohtlt nwjtbKt ltb vh:e Z´djelu ctceo ltb ytÃGþk. yt ctceoyu ft¤t-mVu’ vxtJt¤tu MJebMËx yuxju fu rcrfle vnuhe n;e. Qkae yuzeltk muLzj n;tk vdbtk.

gtudtLþgtudu yu r’Jmtubtk xurjrJÍl vh rbfe btWm ¾jc ltbu «tud{tb NY :gujtu. yule mt:u nuLzjhu ctceole ònuht; NY fhe. ctceo n;e ;tu Z´dje. vhkðþ yuLþk mJtOde Ôg¾;ðJ ftuR vK b’olu Ylt vtugKt suJtu fhe ’u yuJe b’ntuN GþJ;eLþk nðþk. nuLzjhu befe btWm ¾jc «tud{tb mt:u msoltðbf vK yt¢bf yuzJxtoRrÍkd îtht ctceolu hsq fhe. ht;tuht; yburhftltk bntldhtubtk ctceo ltbLþk JtJtÍtuzwk Vhe JéGþk. nòhtu bt;tytu CgCe; :R dR. ;ubKu vtu;tltk ct¤ftulu ctceo:e ’qh htFJt bhrKgt «gtmtu fgto.

vhkðþ ct¤-btlmlt yÇgtmeytu mtåþk fnu Au fu ;bu su JMðþ ct¤f:e ’qh htFJt EåAtu yule ;hV ct¤f ytvtuytv FukatR òg Au. vnuje s ctceo jtFtu lkdlt rnmtcu JuatR. bt;tytu yulu ‘zuzeÍ ztuj¥ fnu;e. Atufhtytu ;tu Xef, Atufheytubtk vK yt lJe Z´dje yrlJtgo ytf»toK cle hne.

vAe ;tu nuLzjhu f’e vtAwk Jt¤elu òuGþk l:e. jdCd ’h Jhmu nuLzjhlt ‘rlheûtftu¥ btuxe mkÏgtbtk Mfqj-ftpjuòule ytmvtm Vhelu xelusmolt dbt-yKdbtle rJd;tu Cude fhelu nuLzjhlu ytv;t. yulu yt"thu nuLzjh lJe ctceo còhbtk BËf;t. ¾âthuf çjtuLz nuh ylu vtule xuRj ;tu ¾âthuf fjeo ;vFehe Jt¤. ¾âthuf ztpfxh MJYvu ;tu ¾âthuf yJftNgtºte MJYvu... ctceo mbftjel xelusmolu vtdj cltJ;e hne. yult anuht vh rl’tuo»t;tle mt:tumt: åþkcfeg ytf»toK nðþk. ctceole mV¤;t òuRlu nuLzjhu 1961btk ctceoltu ctpg£uLz cltÔgtu. vtu;tlt Ãþºtlt ltb vh:e yu Z´djtlu ful ltb ytÃGþk. yu vAe ctceole £uLz ytJe rbs.

nuhMxtRj, bufv, vtu»ttf, ytkFtu, vdhFtk ylu yLzh dthbuLxm MþØtk ’huf lJe ctceobtk c’jt;tk hÌttk. yub fne Nftg fu 1959-60:e yts m"ebtk yburhfe mbtsbtk VpNl, su he;rhJts ylu hnuKefhKbtk su vrhJ;oltu ytJ;tk hÌttk yu c"tkLþk lFNeF «r;rckc ctceobtk vzðþk hÌtwk. yuxju s ctceole jtufr«g;t m;; J";e hne. yuxje n’u fu ctceole ftÕvrlf SJlf:t jFtR. yu ÃþM;fle vK jtFtu lfj dhbtdhb sjuce-dtkrXgtle sub avtuav Wvze dR.

VpNl budurÍltu ylu yFcthtult ct¤rJCtdlt mkvt’ftuyu ctceolu ‘xea´d xwj Vtuh Vurbrlxe¥ ylu ‘yuJhe rjxj dÕmo z[eb ytpV " vhVu¾x buågtuh ctuze¥ suJtk rJNu»tKtu:e rch’tJe.

r¢Mxe fkvle vtmu vnuje Jth ctceolt mti:e btuxt mkd{nle Jt; ytJe ðgthu NYbtk r¢Mxelt hbfztk rJCtdlt yu¾mvxo zurlgj yuøLGËlt btlJtbtk yt Jt; ytJe lntu;e. yulu yub jtduÕþk fu yz"tuyz" Z´djeytu yuft’ ykd-Wvtkd rJltle ðËxujeVqxuje nNu. vtu;tle fkvlele vhJtlde jRlu zurlgj lu"hjuLz dgtu. 3500:e 4000 Z´djeltu mkd{n fhlth brnjt Eðsu htcuj yðgthu ntpÂMvxjbtk Au ylu yu¾âwx yÕÍtRbhltu Ctud clujtk Au. yÕÍtEbh bdsle cebthe Au ylu yultu Ctud cllth Ôg¾;le gt’N¾; vuNLx mt:u mk;tfqfze hb;e hnu Au. Eðsu htcujle mthJth fhlth ztpfxhtu btlu Au fu Eðsult ct¤vKbtk yultk btctvu yulu ctceo ztuj:e c¤ÃËJof ’qh htFe nNu. yuxju Eðsuyu Ftldebtk FemtFaeo catJelu ctceo Fhe’Jt btkze nNu. Eðsu yðgthu ytJh’tltu mt;btu ’tgftu JxtJe åËfe Au.

Eðsule ’efhe bhelt 50 Jhmle Au. yu fnu Au fu bthe bBbe ybthtk mti CtRcnultule suxje mkCt¤ htF;e yuxje s ft¤S yt ;btb ctceo ztujle htF;e. ybtht Dhlt ºtK ytuhzt ctceo ztuj:e Chujt Au.

r¢Mxe fkvleltu xtug yu¾mvxo zurlgj yuzLGË fnu Au & nwk ;tu yt mkd{n òuRlu ytCtu cle dgtu. sdrJÏgt; nuhtuzTÍ Mxtuhbtk vK hbfztkle ytxje mhm ’uFhuF ln´ hnu;e ntug. ytuj " ctceoÍ yth El rbLx fLzeNl yuxju fu c"e s Z´dje ’wftllt Ntu Ybbtk dtuXJe ntug yuJe ÂM:r;btk Au.

ylu yuxju s yule rfkb; ytxje c"e Qkae ytkfJtbtk ytJe. yt ctceoytu 1959-60btk còhbtk ytJe ðgthu yule rfkb; ºtK:e vtka ztpjh (ºtK:e vtka Yrvgt suxje fthK fu yu sbtltbtk ztpjh fu vtWLz ytslt suJt btukDt lntu;t) n;e. ytsu yu fjufxmo ytRxb dKtg Au. ELxhluNlj yuLxef btfuoxbtk ’huf yuLxef ctceole rfkb; vtka nòh ztpjhle ykftg Au.

EðÍuyu ytxje c"e Z´djeytu Nt btxu Cude fhe nNu? yuJt «§lt W•thbtk Eðsule Ãþºte bhelt fnu Au fu GþJtlebtk bthe bBbe DKt £uLzÍlt JMºttuLþk biºte CtJu VpNl rzÍtRl´d fhe ytv;e. yubtk ctceo DKe he;u Wvgtude mtrc; :;e.

;bu Nt btxu yt mkd{n JuaJt ftZTgtu? yu mJtjlt sJtcbtk bhelt fnu Au fu bthe bBbe su rl»XtÃËJof ytxjt btuxt mkd{nlu mtaJe-ò¤Je Nfe yu btht btxu N¾â l:e. ath nòh ztuÕm vh btºt ÍtvrxGþk bthJt btxug htus vtka-mt; fjtf Vt¤JJt vzu. ytR ftLx zw Ex. yulu c’ju bthe bBbe suJt ftuR ceò ztuj-jJh vtmu yt mkd{n òg ;tu bthe bBbeLþk bhK Mþ"he òg.