rzMfJhe

ÃÕþxtuLþk J;l fwEvh vètu

yts:e vtka ycs J»to vnujtkle Jt; Au. yuxju fu c{ñtkzle Wðvr•t :gt vAe 8.7 ycs J»to vnujtkle Jt; Au. ðgthu MËgo l n;tu, d{ntu l n;t, Jtbld{ntu l n;t, yLg jÎþrvkztu l n;t. xqkfbtk yðgthLþk mtihbkz¤ l nðþk. vhkðþ ;ult c’ju yuf JtGþ ylu hsLþk hftce ytfthLþk bntftg Jt’¤ nðþk. ;ulu rlntrhft (luçGËjt) fnu Au. yt bntftg Jt’¤lt bægbtk ntEz[tusl JtGþbtk ;tvLGþ¾jg «r¢gt (:btuo LGþ¾jgh «tumum) NY :;tk ðgtk MËgoltu sLb :gtu. ;u MJgkWsto WðvLl fh;tu n;tu. ;ule Vh;u Jjgtu hatgt, ;ubtk:e d{ntu hatgt ylu jÎþd{ntu hatgt. su yJNu»ttu cågt ;u MËgo:e yðgk; ’qh Ne;tdth suJt rJM;thbtk hÌtt. yt:e MËgo fh;tk vtka:e vk’h ycs rfjtubexhlt rJM;thbtk yuf hftce suJtu vètu MËgoVh;u hatgtu. ;ulu ‘fwEvh cuÕx¥ fnu Au. fwEvh cuÕx ÃÕþxtuLþk J;l Au. ÃÕþxtu suJt yluf rvkztu ;ult mÇgtu Au.

fwEvh cuÕxle Ntu" lu"hjuLzlt Fdtu¤rJ¿ttle suhtÕz fwEvhu 1951btk fhuje. ;u vnujtk 1949btk fulu: yumu¾m yusJ:uo ;ultu Jt’ ytÃgtu n;tu. vhkðþ 1992btk GþrlJrmoxe ytuV nJtElt zurJz su rJè ylu sul ÕþWyu MËgo:e gtuøg yk;hu yuf ÍtkFtu rck’wJ;T «ftN ’uFtgtu. ;ule ytu¤FtK ;ubKu ‘1992 ¾âwce1¥ ytve. ;u ‘gtuøg yk;h¥ MËgo:e Ã\ÚJelt mhuhtN yk;h fh;tk 42 d½þk ÃÕþxtu:e ’qh nðþk. ytuÂMxl Ft;u GþrlJrmoxe ytuV xu¾mtmlt yrl;t ftuahtlu ncj yJftNe ’qhcelle b’’:e æËbfuðþ btvlt Fzftu fwEvh cuÕxbtk òuJt bégt. ;uKu yub ;thÔGþk fu ;u fwEvh cuÕxbtk ycs fu ;ult fh;tk J"thu ntuE Nfu Au.

;u MËgo:e vtka:e vk’h ycs rfjtubexh hftce ytfthlt f’btk rJM;huj Au. ;u mtihbkz¤lt d{ntult jkcJðþo¤tfth mb;jbtk hnuj Au. cnthlt mtihbkz¤ ÃÕþxtule fûtt:e ylu fwEvh cuÕx:e yðgk; ’qh Fzftu "htJ;tk rJM;thtu Au ;ulu QxoLþk Jt’¤ fnu Au. Qxolt Jt’¤lu vK lu"hjuLzlt Fdtu¤rJ¿ttle òl Qxuo Ntu"e ftZuj. QxoLþk Jt’¤ yuJtu rJM;th Au subtk æËbfuðþytu Jmu Au. æËbfuðþytu dk’t dtu¤t suJt cVeojt Fzftu Au. ;u yr;’eDo Jðþo¤tfth fûttbtk MËgo Vh;u bn’TykNu vrhC{bK fh;tk ntug Au. fuxjtf æËbfuðþytultu vrhC{bKft¤ xqkftu ntug Au ßgthu fuxjtf æËbfuðþytultu vrhC{bKft¤ jtkctu ntug Au.

jtkct vrhC{bKft¤lt æËbfuðþytu Qxolt Jt’¤btk hnu Au. ;u MËgo:e 5000 ycs:e 30000 ycs rfjtubexhlt rJM;thbtk mtihbkz¤lt Ne;tdth suJt rlcezbtk ytJuj Au. yt rJNt¤ yk;h MËgolt «CtJle mebt Au ;ub btlJtbtk ytJu Au. ;ubtk 6000 ycs æËbfuðþytu ytÔgt ntuJtltu yk’ts Au.

fwEvh cuÕx xwkft vrhC{bKft¤lt æËbfuðþytuLþk W’Tdb Au. nujelt æËbfuðþlu ytvKu òKegu Aeyu. AuÕju 1986btk ;u ’uFtgtu n;tu. nJu 76 J»tolt dt¤u 2062btk ’uFtNu. ;u fwEvh cuÕxltu mÇg Au. yubltu MËgo Vh;u vrhC{bKft¤ 200 J»ttuo:e ytuAtu Au. ;uJt æËbfuðþytu fwEvh cuÕxbtk:e ytJu Au. mtihbkz¤ su ÷Ôg cLGþk ;u ytr’ftrjf ÷Ôglt ;u :eS dgujt yJNu»ttu Au. ;ubtk vk’h rfjtubexh fu ;u:e btuxt ÔgtmJt¤t ’N ycs suxjtk cVeojt Fzftu fwEvh cuÕxbtk ntuJtltu yk’ts Au. fwEvh cuÕxbtk btºt ltlt s Fzftu l:e. ;ubtk 100 rfjtubexh fh;tk vK J"thu Ôgtmlt 35000 rvkztu ntuJtltu yk’ts Au. bkd¤ ylu øþYlt d{n Jåau ytJuj jÎþd{ntult vètbtk su jÎþd{ntu ytJujt Au ;ult fh;tk mukfztu dKe mkÏgtbtk ylu mukfztu dKt ÷Ôgbtl "htJ;tk rvkztu fwEvh cuÕxbtk Au. Wvhtk; ;ubtk Jem rfjtubexh fu ;u:e J"thu Ôgtmlt ’N fhtuz æËbfuðþytu ;ubtk ntuE Nfu sule ncj yJftNe ’qhcel:e vhF bu¤Je Nftg ;ub Au. Ntu"tgujt mukfztu v’t:tuolu ‘fwEvh cuÕx ytuçsu¾x¥ yuxju fu xqkfbtk ‘fuceytu¥ fnu Au. vhkðþ nsw DKt c"t Ntu"tJtle htn òuElu cuXt Au.

Fdtu¤ rJ¿ttleytult nJult yk’ts «btKu cVeojt Fzftult clujt 70000 rvkztu luvåGËlle fûttlu vth MËgoVh;u vrhC{bK fhe hÌtt Au. Fdtu¤ rJ¿ttleytulu fwEvh cuÕxlt yÇgtmbtk Wkztu hm Au. fthK fu ;ubtk mtihbkz¤Lþk ytr’ftrjf Bˤ ÷Ôg ;ubtk hnuj Au. ;ult yÇgtm vh:e MËgole d{nbt¤tlt btuxtd{ntu clJtle «r¢gt vh «ftN vtze Nfu ;ub Au.

fwEvh cuÕx rJM;thbtk ÃÕþxtule fûttlu vth btuxt fwEvh vètlt rvkztu sulu ‘fuceytu¥ fnu Au ;u DKtk Ntu"tgt Au. fuxjtfltu Ôgtm ;tu 100 rfjtubexh:e vK J"thu Au. ÃÕþxtu ylu ;ultu ak÷ auhtul vK fwEvh vètlt rvkztu (fuceytu) Au. ;u:e yt c"t ;ult nbJ;leytu dKtg.

15be btao 2004lt htus btEfj c{tWl ylu ;ult Fdtu¤rJ¿ttle mt:e’thtuyu ÃÕþxtu suJtu yuf rvkz Ntu"e ftZTgtu. yðgk; Ne;j yuJtu yt rvkz yðgk; jtj hkdltu Au. ;ulu 2003 Jece12 :e ytu¤Ftgtu. vtA¤:e ;ulu ‘muzlt¥ ltb ytvJtbtk ytÔGþk. ytb ;tu muzlt yuÂMfbtult ytfoxef mBþ÷le ’uJeLþk ltb Au. ;u MËgo Vh;u 11.5 ycs :e 148.5 ycs rfjtubexh yk;hu vrhC{bK fhu Au. yt yk;h ÃÕþxtult MËgo:e yk;h fh;tk ºtK d½þk Au. ;ule vrhC{bK fûtt yðgk; jkcJðþo¤tfth Au. ylu ;u MËgo Vh;u yuf vrhC{bK fh;tk 10500 J»ttuo ju Au.

MËgo:e lSfbtk lSfltu ;thtu ‘«tu¾mbt muLxtuhe¥ (mbev;tht) Au. ;u MËgo:e 40000 ycs rfjtubexh ’qh Au. muzlt bn•tb yk;h fh;tk ;u 300 dKtu ’qh Au. muzlt ÃÕþxtu fh;t ltltu Au ;ultu Ôgtm 1300 :e 1800 rfjtubexh yk’tsJtbtk ytÔgtu Au. ;ule fûtt yuxje ;tu yr;jkc Jðþo¤tfth Au fu Ntu"ftult b;u ;ulu mtat y:obtk d{n dKJtlu c’ju ;ulu Cxf;tu jÎþd{n dKJtu òuEyu. ;uytultk btlJt «btKu ßgthu d{ntu hatJtltu nsw ythkC :gtu n;tu ðgthltu ;u abðfthef yJNu»t Au. ;u a¤f;tu jtj rvkz Au. ;ulu ‘ÃjuluxtuEz¥ fnuJtu gtuøg dKtNu. øþsht;ebtk ;ulu ‘ûtw÷d{n¥ fne Nftg.

ceòu fwEvh vètltu rvkz yuxju fu fuceytu E.m. 2002btk Ntu"tgtu. ;uLþk ltb ‘fJt-ytun-JtnTh¥ Au. ;ult:e muzlt cbKt yk;hu Au. ;ultu Ôgtm 1600 rfjtubexh Au. ßgthu ;u Ntu"tgtu ðgthu 1930btk ÃÕþxtule Ntu" vAe Ntu"tgujtu ;u btuxtbtk btuxtu Fdtu¤eg rvkz dKJtbtk ytJujtu. ;u jÎþd{ntu fh;tk vK btuxtu Au. ;ule ythkrCf ytu¤FtK ‘2002 yujyub 60¥ Au. vtA¤:e ;u ‘¾Jt-ytun-JtnTh¥ ;hefu ltb vtBgtu. ;u MËgo:e A ycs rfjtubexh:e ’tuZ ycs rfjtubexh yk;hu hne jkcJðþo¤tfth fûttbtk vrhC{bK fhu Au. ;u ÃÕþxtulu vth ytJujtu Au. ;u MËgo Vh;u yuf vrhC{bK 288 J»ttuobtk ÃþÁk fhu Au. furjVturlogtlt ytr’Jtme xtuLøJtle ÃþhtKf:tbtk ytJ;tk ’uJLþk ltb Au rv;t ytftN ylu bt;t Ã\ÚJelu Cudt fhJtlu L\ðgt fhu Au ylu de; dtg Au.

muzlt ylu ¾JtnT-ytun-Jtnh Wvhtk; E.m. 2001btk ‘ytE¾mytul¥ Ntu"tgtu. ;ultu Ôgtm 1065 rfjtubexh Au. ;u vnujtk E.m. 2000btk ‘JYK¥ Ntu"tgtu n;tu. rnk’wytult ÃþhtKtubtk ytJ;tk yuf ’uJLþk ;u ltb Au. ;ultu Ôgtm 900 rfjtubexh Au. Vuçþ{ythe 2003btk fwEvh vètltu yuf rvkz Ntu"tgtu sule ytu¤F ‘2004 zezcÕGþ¥ Au. ;ultu Ôgtm 1800 rfjtubexh Au. yt c"t vh:e yuÔþk btlJtbtk ytJu Au fu ;ult suJzt fu ;ult:e btuxt fwEvhlt vètbtk rvkztu ntuJt òuEyu. mtihbkz¤Lþk vºtf rJM;hðþk òg Au.

E.m. 2000:e ßgthu ßgthu btuxt btvltu fwEvh vètltu rvkz yuxju fu ‘fuceytu¥ Ntu"tg Au ðgthu ’Nbtu d{n Ntu"tgtu ntug ;uJtu berzgtbtk «ath :tg. Au. ‘ytE¾mytul¥, JYK, ‘¾Jtn-ytunT-JtnTh¥ ylu muzltle Ntu" :E ðgthu yt «btKu s cLGþk nðþk. vhkðþ ;ule vhtft»Xt ‘2003 Gþce 313¥le Ntu" :E ðgthu Ãntukae n;e. ;ult Ntu"ftu btEfj c{tWl, x[wrsÕjtu ylu htrclturJxTÍuyu ;ule Ntu" 21be ytu¾xtuch 2003lt htus fhe n;e. yjc•t ;ule ònuht; 29be swjtE 2005lt htus fhJtbtk ytJe n;e. ;ult Ntu"ftuyu ;uLþk ltb xeJe rmhegjle jztgf htsfwkJhelt ltb vh:e ‘Íult¥ ltb htFuÕþk. òu fu nJu ;uLþk yr"f]; ltb ‘Erhm¥ htFJtbtk ytJuj Au. d{ef ÃþhtKtubtk ‘Erhm¥ yu ’uJeytu Jåau jztE fhtJe ‘x[tuslJtph¥Lþk rlbtoK fhuÕþk. fwEvh cuÕxlt yt rvkzle Ntu"le sub ceò cu btuxt rvkz ‘2005 yuVJtg 9¥ ylu ‘2003 Eyuj 61¥ vK Ntu"tgt. ytb yuf vAe yuf fuceytu Ntu"t;t òg Au. ;ubtk fwEvh cuÕxltu rvkz 2003 Gþce 313 y:to;T Íult y:to;T Rrhm ;tu ÃÕþxtu fh;tk ’tuZ dKtu btuxtu Au. ;ultu Ôgtm 3400 rfjtubexh Au. ßgthu ÃÕþxtultu Ôgtm 2320 rfjtubexh Au. ;u MËgo:e Jæþbtk Jæþ yk;h 14.5 ycs rfjtubexh yk;hu vtu;tle fûttbtk ntug Au ylu lSfbtk lSf 5.3 ycs rfjtubexh yk;hu ntug Au. ;ule fûtt yr;Ng jkcJðþo¤tfth Au. ;ulu MËgo Vh;u vrhC{bK fh;tk 557 J»ttuo jtdu Au. yt fuceytu d{n v’ltu «c¤ ’tJu’th n;tu. ;ulu ’Nbtu d{n dKJtu òuEyu ;u btxu òuh’th ’tJtu ytd¤ fhJtbtk ytJujtu.

vhkðþ d{n ftulu dKJtu? ;ule MvÐ ÔgtÏgt l n;e ;u:e 14 :e 25 ytudMx 2006lt lu"hjuLzlt «td Ft;u b¤uj ytk;hht»x[eg Fdtu¤eg mkDle vrh»t’btk d{nle ÔgtÏgt rlrù; fhJtbtk ytJe. ;u ÔgtÏgt yuJe fhJtbtk ytJe fu lJt Ntu"tgujt ftuE fwEvh vètltu rvkz y:to;T fuceytu ;tu d{n ;hefu btLg;t ln´ vtBgtu vhkðþ Auf 1930:e btLg ÃÕþxtuyu vK vtu;tle btLg;t øþbtJe ylu mtihbkz¤btk lJlt c’ju ytX d{ntu hÌtt. ÃÕþxtu, ÃÕþxtultu ak÷ auhtul, 2003 Gþce 313 y:to;T Íult y:to;T Rrhm ylu jÎþd{n muhumlu Jtbld{n (z[JtVo Ãjulux) dKJtbtk ytÔgt. sule mkÏgt zÍlck" he;u J"Jtle N¾â;t Au. yt Wvhtk; yluf yLgrvkztu mtihbkz¤lt jÎþrvkztu ;hefu ytu¤Ftgt ylu ytu¤Ft;tk hnuNu.

fwEvh cuÕxbtk ySctudhec rvkztu hnujt Au. ;ubtkltu yuf ;tu ÃÕþxtu Au. yjc•t fwEvh cuÕxle Ntu" vnujt ‘ÃÕþxtu¥le Ntu" :guje. 1930btk yburhftlt GþJt Fdtu¤rJ¿ttle ¾jtEz xtubc"u ;ule Ntu" fhe n;e ylu mtihbkz¤lt AuJtztlt d{n ;hefu M:trv; :gtu n;tu. MËgo:e 45 ycs:e 75 ycs rfjtubexh yk;hu hne yr;Ng jkcJðþo¤tfth fûttbtk vrhC{bK fh;tu ÃÕþxtu ;uLþk yuf vrhC{bK 248 J»tuo Ãþhwk fhu Au. ;u yuxjtu ’qh Au fu ðgtk MËgoLþk rfhK Ãntuka;t ath:e mt; fjtf ju Au. nJu ;tu ÃÕþxtu Wvhtk; ÃÕþxtu:e ’qh MËgo Vh;u vrhC{bK fh;t DKtk fuceytu ;hefu ytu¤Ft;t fwEvh vètlt rvkztu Ntu"tgt Au. ÃÕþxtu ylu fuceytulu ;jtNJt 2006lt òLGþythebtk ‘LGþntuhtEÍtuLm¥ ltbLþk gtl hJtlt :Gþk Au. ;u ÃÕþxtule lSf 2015btk vntukalth Au ylu yLg fuceytu vtmu:e 2022btk vmth :lth Au. ðgthu ;u ÃÕþxtult ylu ;ult J;l fwEvh cuÕxlt yluf hnMgtu WfujNu ;u rlrù; Au.

Top