ntuxjtEl

CrJ»gbtk Ã\ÚJe vh ºttxflth WÕft-jÎþd{nlu Vqkfe bthJtle gtuslt

cu mÃ;tn ÃËJuo fåAlt CatW ;tÕþftbtk AwxeAJtE WÕftltu Jhmt’ :gtu ;ule aato Fdtu¤NtMºteytu ytsug fhe hÌtt Au. yJftN rJ¿ttllt yÇgtMþytulu vK yt WÕftvt;btk ÏËc hm vzâtu Au. ceS ;hV Jtkrzgt dtb ßgtk mti:e Jæþ WÕftvt; :gtu Au, ðgtklt d{tbJtmeytu ;ublu szujt yJftNe vtKt (v:ht):e ÏËc htubtkra; :E WXât Au. ;ubLþk fqðþnj JæGþk Au. yu mt:u s ydtW fåAlt Õþlt dtbbtk m’eytu ÃËJuo vzuje WÕftlt fthKu yuf rfjtubexh Ôgtmltu Ftztu vzâtu n;tu yu Jt; vK Vhe aatolu adztu¤u aZe Au.

‘Emhtu' mt:u mkf¤tgujt cukøjtuhlt yuf rJ¿ttleyu yuÔþk sKtÔGþk nðþk fu fåAbtk su WÕftJ»tto :E yu Awxt xwfzt yuf yFkrz; WÕft Yvu vze ntu; ;tu btuxe FtltFhtce :E ntu;. JtM;Jbtk yt WÕft Ã\ÚJelt Jt;tJhKbtk «JuNe ðgthu ;ultu Jud 55,000rf.be. «r;fjtfltu n;tu. «akz Judu Jt;tJhKbtk «JuN;tk s yt WÕft D»toKlu fthKu m¤de QXe n;e ylu ymkÏg ltlt xwfztbtk rJmrso; :E n;e. ;ultu fuxjtuf rnMmtu ;tu c¤elu htF :E dgtu n;tu. ytb fåAlt dtbzt yt WÕftvt;:e mstolthe btuxe ’wDoxlt:e cae dgt n;t. vhkðþ btle jtu fu yuft’ btuxt Fzf suJe WÕft ytFuytFe Ã\ÚJe vh Ftcfu ;tu? yuf «§ yu vK :tg fu ~þk yuJe ftuE N¾â;t Au? yt «§ltu sJtc nt Au. JtM;Jbtk ytvKe JMþk"htltu fhtuztu J»to sqltu Er;ntm «jgfthe «akz WÕftvt;ltu mtûte Au.

yk;rhûtbtk bkd¤ ylu øþhwlt d{ntule Jåau 1 jtF suxje ltle btuxe WÕftytu Vgto fhu Au ylu ¾âthuf Ã\ÚJele C{bK fûttle lSf vK ytJu Au. rJµChlt yk;rhût rJ¿ttleytu Ã\ÚJele lSf ytJ;e WÕftytulu ’qh fuJe he;u htFJe ;ult mkNtu"lbtk vzât Au ðgthu Cth;u vK ;ubtk mr¢g hm juJtu òuEyu ;uÔþk yburhftlt rJÏgt; Fdtu¤ rJ¿ttle xtub d{unÕmu sKtÔGþk nðþk.

GþrlJrmoxe ytuV yurhÍtultlt Ãjuluxhe mtgLmlt «tuVumh ylu yb’tJt’le veythyujlt Vujtu «tu.d{unÕmu sKtÔGþk nðþk fu òu ytJe ftuE btuxe WÕft Ã\ÚJe mt:u y:ztg ;tu nehtuNebtk ctuBc fh;tk 10 jtF dKe Wsto «dxu ylu Ã\ÚJe vhLþk SJl lÐ :E òg. òu yt WÕft ’rhgtbtk vzu, ;tu ;ult:e su Mþltbe btuò «dxu ;ult îtht :lthe ;thtSle fÕvlt vK :E Nfu ;ub l:e.

yurhÍtultbtk 40 nòh J»to vnujtk Fhuje ytJe yuf "tðþle cluje WÕftltu Ôgtm 30 bexh n;tu, suKu nehtuNebtk ctuBc fh;tk 200 dKe Wsto «dxtJuje ylu ðgtk 167 bexh ôztu ylu mJt rfjtubexhltu Ôgtm "htJ;tu Ftztu vtze ’e"ujtu.

ßgthu mtzt A fhtuz J»to vnujtk yJftNbtk:e Ã\ÚJe vh ºttxfujt 10 rf.be. jkctElt jÎþd{nu ztgltumtuhlu mkÃËKovKu F;b fhe ltÏgt n;t. yðgthu 1 rf.be.le jkctE "htJ;e 1000 WÕftytu yJftNbtk Vhu Au, subtk fuxjtf æËbfuðþle ftuhltu vK mbtJuN :tg Au, su Ã\ÚJele lSf ytJu Au.

dgt J»tuo Fdtu¤NtMºteytult yuf sq:u rJrJ" WÕft ylu jÎþd{nle C{bKfûttltu yÇgtm fgto ct’ yuJe ytdtne fhe Au fu E.m. 2036btk (ºtem J»to vAe) 390 bexh vntu¤e yuf WÕft Ã\ÚJe mt:u y:ztJtle ÃËhuÃËhe N¾â;t Au. ‘yuvturVm' ltble yt WÕftltu mkCrJ; «’rûtKt btdo Ã\ÚJelu at;helu òg Au. òu yt WÕft ytvKe JMþk"ht vh Ftcfu ;tu rnhtuNebt vh yburhftyu Í´fujt y½þctuBc fh;tk yuf jtF dKtu Jæþ rJMVtux :Nu. ‘99942 yuvturVm' suÔþk mtkfur;f ltb "htJ;e yt WÕft mti«:b 2029le mtjbtk Ã\ÚJele lSf:e vmth :Nu ðgthu Ã\ÚJe ylu WÕft JåauLþk yk;h 20,000 btEj nNu. ðgthct’ 2036btk Vhe Ã\ÚJele ;hV "me ytJNu ðgthu y:ztbKle N¾â;t ÃËhuÃËhe Au. Ã\ÚJelu yt mkCrJ; «jg:e Wdthe juJt bntm•ttytu yðgth:e ftbu jtde dE Au.

yburhft ylu hrNgt cklu yufceòlt fèh nheV ylu vhMvh dgt CJlt Juhe suÔþk JjK ’tFJ;t n;t yu ft¤le Jt; Au. cklu ’uNlt yJftNrJ¿ttleytu vnujtk btpMftubtk ylu ðgthct’ JtprNkøxlbtk bégt. ;uble Jåau rJMð\; fhth vh mnerm¬t :gt. 53 vtltklt yt fhthltu xqkfmth mbòJeyu ;tu yt cklu ’uNu mbM; btlJò; mtbu QCt :ltht F;htlu fuJe he;u xt¤Jtu ;ult ÔgJÂM:; ytgtuslle rJd;tu vh mnb;e mt"e n;e.

1994btk rsgtud{tuVtum ltble htûtme f’le WÕft Ã\ÚJe vh ºttxfJtle Jt;tu :;e n;e. mF; Dl;t "htJ;t Fzftule cluje yt WÕft vtka rfjtubexhltu DuhtJtu "htJu Au. fjtflt 90,000 btEjle dr;:e ;u ytftNbtk C{bK fhu Au. òu ytJe ;us dr;Jt¤tu ftuE yJftNe v’t:o Ã\ÚJe mt:u y:ztg ;tu ;ult:e ÏËc s ÏþJthe :tg. yt rJltN :;tu htufJt btxu s ‘rsgtud{tVtum' Ã\ÚJe mt:u y:ztg ln´ ;u btxu ;ultu btdo VkxtJe ’uJtle gtuslt ;igth fhe hrNgt ylu yburhftyu fhth fgto n;t.

furjVturlogt Ft;ule Ju"Nt¤tyu fhujt rlheûtKlt yt"thu fhtgujt yuf yÇgtm vh:e YkJtzt Fztk fhe ’u ;uÔþk ;thK ftZJtbtk ytÔGþk Au. yt yÇgtm vh:e yuÔþk sKtGþk Au fu MËgole «’rûtKt fh;t fuxjtf jÎþd{ntu Ã\ÚJele C{bKfûtt ftvelu òg Au. ;ult:e yuÔþk clu fu ftuE yuf mbgu yuf s C{bKfûttbtk Ã\ÚJe ylu jÎþd{n yufceò mt:u Cxftg ;tu Cgtlf ;thtS mòog. ztp¾xh vtmtftuVu ltblt Fdtu¤NtMºteyu ;tu ftpBÃGþxhle mntg:e yxvxe dK;he fhelu yuJe ytdtne fhe Au fu yurvftum ltbltu jÎþd{n 2036 v]ÚJe mt:u y:ztNu. ;ule dr; mhuhtN 30,000 rfjtubexh ntuJtLþk sKtJtg Au. ytxje Ízvu "me ytJ;e WÕft Ã\ÚJelt ftuEvK Ctd mt:u y:ztg ;tu ðgtk Cthu ntulth; mstog. BþkcE suJt dea rJM;th vh ;u ðËxe vzu ;tu jtÏFtu btKmtu faztE bhu. WÕft y:ztJtltu sçch "btftu 25 nòh budtxlltu ntEz[tusl ctuBc Vtxât suxjtu rJltN Juhu.

ytJt WÕftvt;:e mstolthe rJltNf ymhle sub sub Jæþ fÕvlt fheyu ;ub Jæþ dChtx :tg Au. btºt yuf rfjtubexh Ôgtm "htJ;tu jÎþd{n òu Ã\ÚJe mt:u vxftg ;tu 15,000 budtxl ctuBc suxjtu rJltN Juhe Nfu. v]ÚJelt vzbtk vk’h rfjtubexhltu Ftztu vze òg. ytmvtmlt mukfztu rfjtubexh rJM;thbtk Ítz c¤e òg, bftl "htNtge :E òg. yt y:ztbK vAe vK Ã\ÚJele ÇËM;heg halt vh dkCeh Vxftu vzJt:e jtkct mbg Mþ"e Xuh Xuh "h;efkv :tg.

rJ¿ttleytu WÕft (rbrxgtuh) ylu jÎþd{n (ytMxhtpEz)btk Vhf dKu Au. jÎþd{n MËgole ytmvtm Vh;t ymkÏg d{ntubtklt s ltlt d{n Au, ßgthu WÕft yuxju v]ÚJelt Jt;tJhKbtk "me ytJ;t yJftNbtklt mukfztu hFz;tk rvkztubtklt Aqxf xwfzt. yuf btEjltu Ôgtm "htJ;tu ‘Efthm' ltbltu jÎþd{n 1968btk Ã\ÚJele yuf’b lSf:e vmth :E dgtu. ;u JF;u Fdtu¤NtMºteytuyu yuJe "thKt htFe n;e fu n;e fu ‘Efthm' v]ÚJe mt:u y:ztNu. vhkðþ 14 sql, 1968lt r’Jmu ‘Efthm' ytvKe yuf’b lSf n;tu ðgthu vK Ã\ÚJe ylu yt jÎþd{n JåauLþk yk;h 40 jtF rfjtubexh nðþk. mtbtLg he;u ’h 19 brnlu ‘Efthm' Ã\ÚJe:e 60 jtF rfjtubexhLþk yk;h htFelu MËgole «’rûtKt fhu Au. ßgthu yt jÎþd{nle C{bKfûttbtk ftuE Vhf vzNu y:Jt ceò ftuE d{nlt øþhwðJtf»toK:e FukatElu ;u Ã\ÚJele lSf "fujtNu ðgthu ;u ytvKe JMþk"ht mt:u sYh CxftNu.

1968btk ‘Efthm'ltu jÎþd{n Cthu WÕftvt; batJNu ;uJe Jt;tu :;e n;e ðgth:e s ntprjÔËzlt fuxjtf rlbto;tytu WÕftvt; :tg ;tu Ã\ÚJe vh fuJe ntulth; mòog ;ule fÕvlt fhelu yt rJ»tg vh rVÕb cltJJtle ;igthe fh;t n;t. AuJxu 1977btk ‘rbrxgtuh' ltble rVÕb cle. ðgthct’ ‘zev EBvu¾x' ltble rVÕb cle. yt rVÕbbtk btuxt f’le WÕft Ã\ÚJe vh ºttxfu ðgthu ;uÔþk «jgfthe Jt;tJhK mòog ;uLþk Mþk’h raºttkfl :Gþk Au. WÕftvt;:e ÂMJðÍjuoLzlt chVtåAtr’; vJo;tu vh fuJtu rnb«vt; :tg Au. ntukdftukdlt ’rhgtbtk fuJt ³at ³at btuò QA¤u Au ;ub s l’eytubtk ÃËh ytJJt:e ylu ;tuVtle ’rhgtlu fthKu ;x«’uN vh Jmujtk Nnuhtu vtKebtk fuJtk chct’ :E òg Au ;u yt rVÕbbtk c;tÔgkwk Au.

yt rVÕble vxf:t juFfu ylu r’ø’Nofu ;uble fÕvltN¾;ltu ©u»X Wvgtud fhelu btuxe WÕft Ã\ÚJe ;hV "me ytJu ðgthu Ji¿ttrlftu btlJò;lu catJJt Ntu Wvtg ysbtJe Nfu ;u c;tÔGþk Au. rVÕble yk’h yburhft ylu hrNgt cklulu yu Bþsclt fhth fh;t ’uFtzât Au fu ;uytu yufceòle mtbu ;tfelu htFujtk rbmtEjtu îtht Ã\ÚJe ;hV "me ytJ;e WÕftlu btdobtk y"Jåau s ;tuze vtzu Au.

yuf ;hV yburhft, hrNgt ylu yBþf Gþhturvgl ’uNtuyu b¤elu ‘ytMxhtpEz Jtpa «tud{tb' Dze ftZTgtu Au. yt ftgo¢b nuX¤ Ji¿ttrlftuyu v]ÚJele C{bKfûttlu ytk;helu sltht jÎþd{ntu vh lsh htFJtle gtuslt Dze Au. ;ubtk Cth; vK mngtud ytve hÌtwk Au.

ceS ctsw Ã\ÚJe ;hV "me ytJ;e WÕft y:Jt jÎþd{n rJNu ydtW:e atu¬m btrn;e b¤u, ;ule C{bKfûttltu btdo òKe Nftg ;tu ;ulu Ã\ÚJe:e mjtb; yk;hu s ;tuze vtzJtle xu¾lf yburhftyu rJfmtJe Au. btmtåGþyuxTm EÂLMxxâqx ytpV xu¾ltujtuSlt «tuVumh muLzhtuV XuX 1967le mtj:e yt r’Ntbtk mkNtu"l fhu Au. 1968btk ‘Efthm' ltbltu jÎþd{n Ã\ÚJe CKe «gtK fhe hÌttu n;tuðgthu yt Ji¿ttrlfu ;ulu ;tuze vtzJt btxu yuf MËal fGþO nðþk. ßgthu yt d{n ’m fhtuz btEj ’qh ntug ðgthu s rJµlt mtii:e N¾;Nt¤e blt;t yburhfl muxlo vtka htufuxlu yt jÎþd{nle r’Ntbtk AtuzÔþk. yt htufuxle mt:u dtuXJujt ntEz[tusl ctuBc "htJ;tk rbmtEÕm jÎþd{nle lSf vntuka;t s rhbtux fLx[tuj:e ’tdJtbtk ytJu ;tu rbmtEj nwbjtbtk jÎþd{nlt Vqhau Vqhat Qze òg. ftuE btuxt xwfzt Nu»t cau ;tu vK yu Ã\ÚJele C{bKfûttbtk:e nòhtu btEj ’qh VkukftE òg.

muLzhtuVle yt gtusltlu 90 xft mV¤;t b¤u ;uÔþk btlJtbtk ytJðþk nðþk. vhkðþ ;ule gtusltbtk hnuje Ftbe ’qh fhe furjVturlogt Ft;u sux «tuvÕml jpctuhuxhe "htJltht çþ{m BËhu Ã\ÚJelu yzvjtk fhJt "th;e WÕftlu chtch vtX CKtJJt lJumh:e gtuslt ;igth fhe Au.

Ji¿ttrlftu yt ctc;btk yuÔþk rJathu Au fu 30 Vqx fu ;u fh;tk Jæþ Ôgtm "htJ;e ntug ;uJe WÕft v]ÚJe ylu ak÷ Jåault yk;h (2 jtF 40 nòh btEj) fh;tkg Jæþ lSf ytJe òg ðgthu ;ulu bthe nXtJJtltu «gtm :E Nfu. òu fu V¾; n¤Jtu ytkaftu ytvJt:e Cthu JudÃËJof "me ytJ;e WÕft fu jÎþd{nltu btdo c’je Nftg ln´. J¤e WÕftltu btdo c’Õgt vAe vK ;u lJtu fgtuu btdo "thK fhNu ;ultu yk’ts aeJxÃËJof btkzJtu òuEyu. ln´ ;tu yuÔþk clu fu ytsu "¬tu bthe ’qh nzmuje BËfuj WÕft fu jÎþd{n yBþf mbg vAe Ã\ÚJele lSf:e vmth :tg y:Jt Ã\ÚJe mt:u y:ztJtle N¾â;t JthkJth QCe :tg.

Ji¿ttrlftu jkctKÃËJof dK;he fgto vAe yuJtu yzmètu BËfu Au fu jÎþd{nlu ;ule atu¬m C{bKfûttbtk:e ytuAtbtk ytuAtu vtuKtu btEj arj; fhJtu vzu. yt btxu 14,000 xelyulxele N¾; vu’t fhe Nfu ;uJt ntEz[tusl ctuBc JtvhJt vzu. ;uJe s he;u yt ctuBc jE slthtk rbmtEÕm vK WÕft y:ztJtle ntug ;ult 20 r’Jm ydtW Ã\ÚJe vh:e «M:tl fhe sJtk òuEyu. mh¤ Ct»ttbtk fneyu ;tu sub WÕft fu jÎþd{n Ã\ÚJele Jæþ lSf ytJe azu ;ub ;ulu ’qh nzmujJt Jæþ N¾;Nt¤e ctuBc VtuzJtu vzu.

yt ftbdehe btxu y½þN¾;ltu Wvgtud fhJt:e fuxjuf ykNu y½þ«’q»tK :Jtltu zh hnu Au. J¤e y½þ"ztftu fhelu ;tuze vtzuje WÕft fu jÎþd{nlt xwfzt v]ÚJe vh vzu ;tu Lþfmtle ytuh J"e òg. nÕftuJx ltblt ceò yuf rl»Kt; yuJtu b; "htJu Au fu su jÎþd{n CrJ»gbtk F;htYv clJtltu ntug ;ultu yÇgtm fhe Vhe Jth yu Ã\ÚJe lSf ytJJtltu ntug ðgthu mjtb;elt vdjtk rJathe htFJtk òuEyu. yt jÎþd{nle jtûtrKf;t òKe je"t vAe ;u lJumh:e «’rûtKt Vh;tu Ã\ÚJe mbev ytJu ðgthu ‘vuhenurjgl' (MËgole ytmvtm «’rûtKt fh;t v’t:oLþk yuÔþk M:tl ßgthu ;u MËhsle yuf’b lSf ntug) vtuELx vh ytJu ðgthu ;ulu vtA¤:e "¬tu bthJtu òuEyu. ytJtu nzmujtu n¤Ju:e btgtuo ntug ;tu vK MËgolt «akz øþhwðJtf»toK c¤lu je"u vuje WÕft fu jÎþd{nLþk ðgth vAeLþk ’huf C{bK ;ulu v]ÚJe:e ’qh MËgo ;hV Fukae òg. yt he;u n¤Jtu "¬tu bthJt cnw N¾;Nt¤e ctpBcle sYh vz;e l:e. btºt 75 xl xeyulxe:e btkzelu 200 vtWLz "¬tu ÃËh;tu :E vzu.

òu fu jÎþd{nle rak;t xt¤Jt btxultu Wvtg ysbtJJt ;ule atu¬m rJd;tu bu¤JJe sYhe Au. yuJt yluf jÎþd{ntu Ã\ÚJele yuf’b lSf:e vmth :E dgt vAe Fdtu¤NtMºteytulu ;ule òK :E ntug ;uÔþk cLGþk Au. ydtW 1982 ze. ve. ltbltu vtuKt rfjtubexhltu DuhtJtu "htJ;tu jÎþd{n Ã\ÚJe:e 25 jtF btEjlt yk;hu vmth :E dgt vAe Ji¿ttrlftulu ;ule òK :E n;e. 1989btk btaole 23be ;theFu 1989 yuV. me. ltbltu jÎþd{n vK mnusbtk y:zt;tk hne dgtu ylu Ã\ÚJelu lSf:e mjtbe bthelu vmth :E dgtu n;tu. ;u ÃËJuo 1976btk 200 ds vntu¤tu ‘nu:tuh' ltbltu jÎþd{n btºt mt; jtF btEj ’qh:e vmth :gtu n;tu.

yburhftlt Ji¿ttrlftuyu yburhfl mhfth ylu hrNgtle mhfthlu mkctuk"elu jFujt yuf ytJu’lvºtbtk sKtÔGþk Au fu v]ÚJele C{bKfûtt ytk;hltht ylu mbM; btlJò; btxu F;htu QCtu fhltht 78 jÎþd{ntu Ntu"e ftZJtbtk ytÔgt Au. Jnujtubtuztu ftuE yuf Wvd{n yt Ã\ÚJe vh «jgfthe WÕftvt; batJNu. yt btxu bntm•ttytuyu Cudt b¤elu yt mbMgtltu Wfuj Ntu"e ftZJtu òuEyu. yt Jt;lu ºtK Jhm :E dgtk. yðgthu rJµlt mkÏgtck" Fdtu¤NtMºteytu Xuh Xuh xurjMftuv dtuXJelu F;hltf cle Nfu ;uJt jÎþd{ntuLþk vduhwk ftZJt b:e hÌtt Au. ceS ;hV yburhft ylu hrNgtyu yurvVtumle Ã\ÚJe vh v"htbKe :tg ;u vnujtk ;ulu yJftNbtk ;tuze vtzJtle gtusltltk a¢tu dr;btl fhe ’e"tk Au. yðgthu cklu ’uNtu hurzgtu xurjMftuv ylu ftuBÃGþxhlt yt"thu yt WÕft vh atkv;e lsh htFe rJrJ" dK;he btkze hÌtt Au. atu¬m fgt MJYvu ylu ¾âthu yurvVtumltu ‘CÔg mðfth' :Nu yule rJd;tu rzmuBch brnltbtk LGþgtufobtk Chtlthe yuf vrh»t’btk ònuh :Nu. ðgtk Mþ"e Fdtu¤NtMºtbtk hm julthtytu mMvuLm btKJt rmJtg ftuE Aqxftu l:e.

Top