jtntuhle bNnqh Ju~gtyu Che y’tj;btk ykd{us sslu fÌtwk nðþk,
‘rVhkde nwfqb;lt fq;htlu ~þk vkvt¤Jtu ? yu ;tu jt; FtJtlu jtgf s ntug !¥

Jt; ðgthle Au ßgthu dtk"eS mbd{ Cth;btk ymngtud ytk’tujlltu «ath fhe hÌtt n;t. ;u mbgu ftNe, lirl;tj ylu fjf•ttlt Ct»tKtubtk dtk"eSyu Ju~gtytult ftgtuole CthtuCth rlk’t fhe n;e. dtk"eSyu Ju~gtytulu vtu;tLþk rlk’leg ftgo Atuzelu m;Tarhºtt clJtLþk Mþal yt Ct»tKtubtk fGþO nðþk. ;;Tftjel Ju~gt mbtsbtk dtk"eSlt yt Ct»tKtult Duht «ðgtDt;tu vzât n;t. yBþf Ju~gtytult ;tu yk;hbl m¤de WXâtk n;tk. fub fu ;uytu Ju~gtSJl Wvhtk; MJ;kºt;t mkd{tbbtk vK gtud’tl ytv;e n;e. nt, yt Jt; òKelu ;blu sht yswdðþk jtdNu vK 1915:e ytÍt’e «tÂÃ;lt mbg Mþ"e fuxjeg bNnqh Ju~gtytuyu ytÍt’ele jztRbtk «ðgût ylu vhtuût he;u mnfth ytÃgtu n;tu !!

ytJe s yuf Ju~gt n;e - rbm yrjfuNe. ;u fjf•ttbtk hnu;e yuf øþKmkvLl Ju~gt n;e. ;uKu dtk"eS mt:u ykd; Bþjtft; je"e n;e. yt Bþjtft;btk ;uKu dtk"eSlu Cth;le Ju~gtytu ykdule bn•JÃËKo btrn;eytu ytve n;e. ;uKu c;tÔGþk nðþk fu ckdt¤lt ¢tkr;fthe ftgtuobtk Ju~gtytu fR he;u øþÃ; b’’ fhu Au ? ¢tkr;ftheytulu vturjm:e catJJt ;ublu vtu;tlt Dhbtk vltn ytvu Au. dtk"eSyu rbm yrjfuNe mt:u ytNhu yuf fjtf Mþ"e ykd{uSbtk øþVT;udtu fhe n;e. ðgthct’ ;ubKu bn•JÃËKo òKftheytu ytvJt c’j yrjfuNeltu ytCth vK Ôg¾; fgtuo n;tu. yrjfuNe MþrJÏgt; dtrgft bÕjeft òlle òuze’th n;e. ykd{uS, rnL’e, Q’wo ylu ckdt¤e Ct»tt vh ;ulwk «ÇþðJ n;wk. ;u DôJKo n;e, vhkðþ ;ult aunht vhlwk ;us CjCjtlu JrNÇþ; fhJt btxu ftVe n;wk. ;uKu s ftNele yuf ltbtkrf; Ju~gt rJ¼t"helu ‘mJo«:b ;JtgV mCt¥ ytgtuS; fhJt btxu «rh; fhe n;e. fjf•ttlt C÷ mbtsbtk yrjfuNeLþk D½þk ltb nðþk, ;u:e ;ultu Áytc yLg Ju~gtytu fh;tk fkRf ytuh s n;tu. vtu;tle vntukaltu Wvgtud ;uKu DKeJth ¢tkr;ftheytulu øþÃ; b’’ fhJt btxu vK fgtuo n;tu. fuxjeg Jth vtu;u vK ytr:of b’’ fhe n;e.

R.m. 1919le NÁyt;btk rbm yrjfuNele «uhKt:e ‘mJo«:b ;JtgV mCt¥Lþk ytgtusl :Gþk nðþk. subtk ;u mbgle òKe;e Ju~gt nwMltctRyu Ct»tK ytÃGþk nðþk. ftuR Ju~gt îtht vnuje s Jth Ju~gtytulu ytvJtbtk ytJujwk yt Ct»tK ÏËc gt’dth ;tu nðþk s vK mt:u mt:u ;uxÕþk s ;ÚgÃËKo ylu btrbof vK nðþk. ’uNle ytÍt’ebtk gtud’tl ytvJt btxu Ju~gtytu ~þk fhe Nfu ? ylu yuf Ju~gtlt blbtk vK ’uN«ub ntuR Nfu yu CtJlt mt:u nwMltctRyu Ju~gtytulu Ct»tK ytÃGþk nðþk. ;u Ct»tKlt htuaf ykN ytvKu òuR Nfeyu Aeyu -

‘‘ytvKlu mkMf]; Ct»ttbtk drKft ylu Vthmebtk ;JtgV y:Jt vhe fnuJtbtk ytJu Au. vnujtklt sbtltbtk ytvKlu mJoºt mJtuo•tb M:tl b¤ðþk. RL÷le mCtbtk, hts’hcthtubtk, MJgkJhbtk, g¿tbtk.... ’huf M:¤u ytvKe Rßs; :;e ytJe Au.... ytsu yrNûttlt je"u ytvKt mbtsle yJ’Nt :R hne Au. fuxjtf ’w»tKtuyu ytvKlu Duhe je"t Au. vnujt suJtu «ub fu mkdXl ytvKe Jåau hÌttu l:e. ytsu ßgthu mbd{ rnL’ ylu rnL’Jtmeytu yuf :R ykd{us nwfqb; mtbu jz; ytve hÌttk Au, ðgthu ytvKe ytk;hVqx ytvKt leatvKtle mtce;e ytve hÌtwk Au.... yt mbgu ’uNJtmeytulwk ÃËhuÃËhwk ægtl ht»x[eg de;tu ;hV Au. ;u:e ytvKu bnurVjtubtk ht»x[eg de;tu dtJt òuRyu ylu ytJt de;tu vh s ltaÔþk òuRyu. ytvKe DKe cnultu dhece ylu BþVjemebtk r’Jmtu rJ;tJe hne Au. ytvKu yublu btxu nb’’eo htFJe òuRyu. ;ublu ahFt ftk;Jt ylu ftvz JKJtle ;tjeb ytvJe òuRyu, su:e ;uble dhece ’qh :tg. dtk"eSle yt¿tt:e nJu Cth;u MJ;kºt;t ylu MJhtsle Dtu»tKt fhe ’e"e Au. ytvKu rJ’uNe btjltu crn»fth fhelu ’uNle ytÍt’ebtk vtu;tLþk gtud’tl ytve Nfeyu Aeyu. nwk yts:e rJ’uNe JMðþytu l Fhe’Jtle «r;¿tt jô Awk ylu ytNt htÏþk Awk fu ;bu vK ytÔþk s fhNtu. ytvKu c"tyu ytvKt vrhJthJt¤tytulu fne ’uÔþk òuRyu fu ybu bheyu ðgthu ybtht Nhehu ltvtf rJ’uNe fVl l ltkF;t !!... ~þk ;bu Cth;lu øþjtbebtk:e Bþ¾; fhtJJt btkdtu Atu ? yult btxu ;bu mtultlt DhuKtkle søgtyu jtuFkze cuzeytu vnuhJt ;igth Atu ? ~þk Jt¼gkºttu vh L\ðg l fh;t ;bu yt cuzeytult mkde; vh ht»x[de;tu dtJt ;igth Atu ? ~þk ;bu bFbjle NiGgt ðgSlu sbelu vh MËJt ;igth Atu ? òu nt, ;tu nwk ’tJt mt:u fne Nfwk Awk fu yu r’Jm nJu ’qh l:e ßgthu ytvKu c"t ytÍt’ Cth;le ytctunJtbtk µtm ju;t ntuR~þk....¥¥

nwMltctRlt yt Ct»tKu Ju~gt mbtsbtk ¢tkr;le jnuh VujtJe ’e"e n;e. yt Ct»tK mtkCégt ct’ DKe Ju~gtytu ¢tkr;fthe ftgtuobtk mr¢g he;u Ctd ju;e :R n;e. bntht»x[le yuf yðgk; MJYvJtl ylu øþKJtl Ju~gt ak’tctR vK ytJe s yuf Ju~gt n;e. ;uKu vK Ju~gtytult mtbtSf Wðf»to btxu ¢tkr;fthe ftgtuo fgto n;t. ;u vtu;tlt de;tulu btægb cltJe ykd{uòu mt:u cdtJ; fh;e. ;u mbgu jtntuh, yB\;mh ylu vkòcbtk Ju~gtytu mtbu schsM; rJhtu" atj;tu n;tu. ;u:e ðgtkle Ju~gtytult ftb-fts yuf’b cume dgtk n;tk. Ju~gtytulu Ftuxe he;u c’ltb vK fhJtbtk ytJe hne n;e. ;u mbgu s vkòclt yuf hneNlu ðgtk yuf ftgo¢bbtk ak’tctRle bnurVjLþk ytgtusl fhtGþk nðþk. ;u:e ;u bntht»x[:e vkòc ytJe n;e. ðgtkle Ju~gtytule vrhÂM:r; òuRlu ;uKu Ju~gtytu rJhtu"e Jt;tulu vzfth;wk yuf vºt «ftrN; fhtÔGþk. su vkòc, yB\;mh ylu jtntuhbtk JnukatGþk. vºtbtk Ju~gtytulu c’ltb fh;tk ;btblu ak’tctRltu ÏþÕjtu vzfth n;tu, fu su ftuR vK Awve he;u yt ftb fhe hÌtwk Au ;u bh’ltu cåatu ntug ;tu mtbu ytJelu Jt; fhu. nwk ;ule mt:u ÏþÕjuytb Jt;ae; fhJt ;igth Awk. yt vºtltu schsM; vzDtu vzâtu ylu ;u rJM;thtubtk Ju~gtytultu rJhtu" ck" :gtu ylu Ju~gtcòhtu Vhe:e "b"bJt jtøgt. ak’tctR Bˤ he;u ;tu yuf Ju~gt s n;e vhkðþ "bo ylu mÇg;tlu Jhuje n;e. ;ultu ’uN«ub ;ult de;tubtk òuJt b¤;tu n;tu. ymngtud ytk’tujllt r’Jmtubtk ;ulwk dtguÕþk de; - ‘vrhL’tuk ntu òytu ytÍt’ / ftnu ðþb rvkshu vhu / htòS swÕb fhu ...¥ ÏËc jtufr«g :Gþk nðþk.

’uN«uble jnuh Ju~gt mbtsbtk nJu mkvqKo he;u Jnu;e :R n;e. 18 ytu¾xtuch 1919btk dtk"eS vnujeJth jtntuh Nnuhbtk ytÔgt n;t. jtntuhbtk ;uytu vk. htbCs’•t ati"helu ðgtk htuftgt n;t. ;u mbgu ftukd{umle ;vtm mrbr; vkòcbtk :gujt yðgtathltu rhvtuxo ;igth fhe hne n;e. ÏËc ÔgM;;t ntuJt A;tkg dtk"eS jtntuhlt DKt jtuftulu ÁcÁ bégt n;t. yubtk fuxjeg brnjtytu vK n;e. yt ’hrbgtl s yBþf Ju~gtytu vK Awvt JuNbtk dtk"eSle Bþjtft;u ytJe n;e. Ju~gtytuyu dtk"eSlu vtu;tle vrhÂM:r;:e JtfuV fhtÔgt n;t. Ju~gtytu mt:ule dtk"eSle yt Bþjtft; DKe htubtkaf n;e. cuXf ÃËhe :R ðgthu yuf Ju~gtyu dtk"eSlu ÃËATGþk fu ‘;bu c;tJtu ybu ’uNle muJt btxu ~þk fhe Nfeyu ?¥ yuf ûtKltu rJjkc fgto Jdh dtk"eSyu fÌtwk,‘fwfbo:e catu ylu catJtu. su fbtytu ;ubtk:e :tuzwk ht»x[le MJ;kºt;t btxu ’tl fhtu.¥

dtk"eSle mjtn Bþsc Ju~gtytult SJlbtk DKt c’jtJ ytÔgtk. nJu "ehu-"ehu MJ;kºt;tlt skdbtk Ju~gtytuLþk «’tl J"e hÌtwk nðþk. 1923-24btk jtntuhle yuf bNnqh ;JtgV Rbtbctk’eyu vK ytÍt’elt skdbtk bn•JÃËKo gtud’tl ytÃGþk nðþk. ;uu ’uFtJu ÏËc ytf»tof n;e. ;ult Yv «btKu ;ule f¤t vK mkbtunf n;e. ;uKu vtu;tlt mbgbtk ÏËc ltb ylu ’tb bu¤Ôgtk n;tk. MJCtJu ;u nmBþFe ylu ntshsJtce n;e.

yultu yuf ltltu CtR n;tu, su vkòclt ybwf ¢tkr;ftheytu mt:u ftb fh;tu. CtRlt je"u Rbtbctk’elt Dhbtk ¾âthuf ¾âthuf ¢tkr;ftheytu mk;tRlu ytJ;t-s;t n;t. yuf r’Jm ;fltu jtC jR ykd{s nwfqb;ltu yuf vturjm yturVmh ¢tkr;ftheytu mt:u JuN c’jelu ytJe dgtu. òufu ;u mbgu Rbtbctk’eltu CtR Dhu lntu;tu. ;fmtæþ yturVmhu Rbtbctk’elu VtumjtJe ylu ht; Dhbtk htuftR sJtle hò btkde je"e. òufu Rbtbctk’eLþk Dh mtbtLg ;tu nðþk ln´, fub fu ðgtkk ;tu DKe ÁvMþk’heytu hnu;e n;e. GþJtl yturVmhle lsh vK yuf Ju~gt vh vze. ;ule ytkFtubtk:e Jtmltle jt¤ xvfJt jtde. ;ulu vtbJt btxu ;u ;ult Áble yk’h Îþme dgtu. Rbtbctk’elu Fch vz;tk s ;u ðgtk ’tuze ytJe ylu vujt yturVmhlu yuf mKmK;tu ;btatu Í´fe ’e"tu !

:tuzt mbg ct’ s GþJtl yturVmhu vtu;tle ò; c;tJe ylu yvbtlltu c’jtu juJt Rbtbctk’elu yuf fumbtk VmtJe je"e. Rbtbctk’e vh ftuxobtk fum atÕgtu. ss ykd{us n;tu. ftuxobtk mtûte ;hefu GþJtl yVmh ytÔgtu ylu Jt;-Jt;btk ;btatle Jt; vK mtbu ytJe. vtu;tlt yturVmhlu yuf Ju~gtyu ;btatu Í´fe ftZTgtu yu Jt; ykd{us sslu lt dbe. ;uKu Rbtbctk’elu ÃËATGþk,‘;u ~þk rJathelu ybtht yturVmhlu jtVtu btgtuo n;tu ?¥ ntshsJtce Rbtbctk’eyu ;h; s sJtc ytÃgtu,‘nwsqh, bthe ;trjb ylu yLþCJu blu ;h; s c;tJe ’eæþk nðþk fu yuf Ju~gtlt SMbltu jtuC fhlthtu æþ;thtu ¾âthu vK mtatu $fjtce lt ntuR Nfu ! blu Fch vze dR n;e fu yt ;tu rVhkde nwfqb;ltu vt¤ujtu fq;htu Au, su ybtht Dhbtk ÎËme ytÔgtu Au.¥ ytxÕþk mtkC¤;t s ftuxobt ntsh mti ftuR òuh-òuh:e nmJt jtøgt. ykd{us ss ;tu chtch øþMmu Chtgtu. :tuze Ntkr; :gt ct’ Rbtbctk’eyu vtu;tle Jt; ÃËhe fh;t fÌtwk,‘mtnuc, ybu ftuR rJjtg;e bub l:e, su fq;htkytulu vkvt¤eyu. J¤e, swÕbe nwfqb;lt fq;htklu ~þk vkvt¤Jtu ? yu ;tu jt; FtJtlu jtgf s ntug ! òu yulu jt; bthelu l CdtJeyu ;tu yu caftk Chu ! yuxju buk yt fq;htklu jt; bthelu Dhle cnth ftZe Bþ¾âtu n;tu.¥

CjCjt jtuftu ßgthu ykd{us ss mtbu ctujJtle rnkb; lntu;t fhe Nf;tk, ;u mbgu Rbtbctk’eltu yt szcumjtF sJtc ctuBc rJMVtux:e ytuAtu lntu;tu. Che y’tj;btk ykd{us ss mtbu rVhkde nwfqb;lwk yvbtl fhJt Ítkmele htKe suÔþk fjuswk òuRyu. su Rbtbctk’e suJe yuf mtbtLg Ju~gt vtmu nðþk. ;uKu ykòble vK vhJtn fhe lntu;e. ssu ;ulu ytfhe mò VhbtJe ðgthu vK ;ult BþF vh MJbtl CGþok ÂMb; nðþk. suj:e Awxât ct’ ;uKu vkòcbtk s Ft’elt «ath ylu «mthbtk ÍkvjtJe ’eæþk ylu Ju~gtSJl ðgtde ’eæþk n;wk.

Rbtbctk’e suJe rlrCof, MJbtle ylu ’uN«ube Ju~gt n;e - ftNele jrj;tctR. R.m. 1931lt mbg ’hrbgtl ;uLþk ltb øËksðþk :Gþk nðþk. ;ult ht»x[eg rJathtu ylu ftgtuoyu ;ulu ÏËc Ïgtr; yvtJe n;e. ;uKu fuxjeg Jth ftukd{um btxu Vt¤tu yufXwk fhJtLþk ftb vK fGþO nðþk. ;u nkbuNtk Ft’eltu s Wvgtud fh;e n;e. yt Ju~gtlt Ábbtk ’uNlt xtualtu lu;tytult Vtuxt jdtJujtk n;t. sule JåatuJåa yuf ftkale £ub vh jFuÕþk nðþk - ‘fhuk nb fwA g;l yumt, J;l ytÍt’ ntu òyu¥.

jrj;tctRle bnurVjltu hkd nkbuNtk fkRf sw’tu s hnu;tu fub fu yubtk R~f-rJ~flt de;tu fh;t ht»x[eg de;tu ÏËc dJt;t ylu jrj;tctR ytJt de;tu vh s ltaJtLþk vmk’ fh;e. ;ultu ’uN«ub òuRlu jtuftuyu ;uLþk ltb ‘ahFtJt¤e ctR¥ htFe ’eæþk nðþk. jrj;tctRle rlzh;t ylu ykd{us yturVmh mtbule jz;ltu yuf rfMmtu Au. ftuR Nnuhbtk yuf hneNlt ðgtk ;ult Bþshtltu ftgo¢b n;tu. yt ftgo¢bbtk Nnuhltu vturjm ftu;Jtj vK ntsh n;tu. yt ftu;Jtj MJ;kºt;t murlftule btxu bt:tltu ’w&FtJtu cle dgtu n;tu. jrj;tctRlu yt Jt;le òK :R ;tu ;uKu ftu;Jtjlu mcf NeFJtzJtLþk bl cltJe jeæþk. Bþshtu NÁ :gtu ylu jrj;tctRyu ltaJtLþk NÁ fGþO. bnurVjbtk htulf ytJe dR. lta;t-lta;t jrj;tctRyu yatlf veX ftu;Jtj ;hV VuhJe ylu de;le yt vk¾;ytu NÁ fhe -

‘yumtu fe ¾ât ’uFu MËh; / SLnuk J;l mu ni yvlu lVh;/ òu rcfu nwyu nik xwfztuk vh/ nb Rlmu Bþnçc; fimu fhu ?/ RLnuk ’uF fu yvle bnurVj buk/ nbuk Ïþ’ mu lVh; ntu dR ni.¥

cm, vAe ~þk nðþk ? ftu;Jtj de;lt yt ctujltu b;jc mbS dgtu. ;u øþMmtbtk ht;tu-ve¤tu :R dgtu. yvbtlle yÂølbtk ;ultu htubuhtub c¤Jt jtøgtu. rsk’debtk vnujtk ¾âthu vK ytJtu yvbtl yuKu mnl fgtuo lntu;tu. J¤e, yt ;tu Nnuhlt hneNtu:e FeatuFea Chtguje bnurVj n;e !! b’bM; cle dguje bnurVjbtk yuftyuf mLltxtu AJtR dgtu. yt yu sbtltle Jt; Au ßgthu Nnuhlt ftu;Jtjltu Áytc ytslt rbleMxhtu fh;tk vK Jæþ hnu;tu. ftu;Jtju bnurVjbtk s jrj;tctRlu "bfe ytve ’e"e. òufu jrj;tctR ytlt:e mnus vK rJarj; :R lntu;e, vK vujt gsbtl hneN dChtR dgt. jrj;tctRlt anuht vh ;tu øþÁh ylu dJo n;tu. ;uKu vujt hneNlu Ntk; vtzât ylu yult btægb:e s ftu;Jtj Mþ"e mk’uNtu vntuka;tu fgtuo fu jrj;tctR bnurVjlt cltJ ykdu Jt; fhJt btkdu Au. DKt «gðltu vAe Bþjtft; N¾â cle ylu jrj;tctRyu vtu;tle JtfTvxw;t:e ftu;Jtjlu mkbturn; fhe je"tu. ftu;Jtjltu ¢tu" ;tu NBgtu s vhkðþ yuuLþk Ó’g vrhJ;ol vK :Gþk. jrj;tctR mt:ule ykr;b Bþjtft; ct’ ;u ’uNC¾; ylu ¢tkr;ftheytultu nb’’o ylu b’’dth cle dgtu !!

MJ;kºt;t mkd{tbbtk yuf ln´ ;tu ceS he;u fuxjeg ltbtkrf; Ju~gtytuyu vtu;tLþk yrJMbhKeg «’tl ytÃGþk nðþk. ’uN btxu ;ubKu ;l-bl ylu "l mJoMJ fwhctl fhe ’eæþk nðþk. vK ~þk ’uNle ytÍt’elt MJ¡de;tu vh L\ðg fhelu MJ;kºt;tle jnuh Jnu;e fhlthe yt Ju~gtytu ytÍt’ ’uNle ytctunJtbtk µtm jR Nfe ? ~þk ;uytu MJ;kºt Cth;lu òuR Nfe ?!!