øþsht;lt DzJigt

Mºteytult rbÕf; yr"fthLþk hûtK fhlth
yb’tJt’lt ldhNuX JF;ak’ ÏþNtjak’

ytsu vK øþsht; ylu ’uNChbtk Mºteytu mtbu yðgtathtu :tg Au. ftixwkrcf rbjf;lt Jthmt ykdu yluf fumtu vK y’tj;btk jztg Au. ytsle ytJe mbMgtytulu jûgbtk jElu yºtu JF;ak’ ÏþNtjak’ (1740- 1814) ylu yb’tJt’lt «òsltuLþk ÷Ðtk; hsq fhJtbtk ytÔGþk Au. Jztu’ht htßglt «dr;Nej rc{xeN vturjrxfj yusLx suBm ftlof ßgthu dtgfJtz mhfthle mJthe mt:u 1812btk yb’tJt’ ytÔgt ðgthu ldhNuX ;:t «òyu Mºteytult Jthmt mkck"e «§ fuJe he;u WXtÔgtu ;ule yt hm«’ ;ubs ctu"f Jt; Au.

JF;ak’lt vh’t’t Ntkr;jtj ÍJuhe ylu rv;t ÏþNtjak’ ;ublt mbglt «Ïgt; Juvthe, ’tluµhe ylu ònuh lu;t n;t. JF;ak’ ÍJuht; Wvhtk; NhtVe, ftvz ylu yLg aeòult Juvth îtht yZ¤f ÷Ôg fbt;t n;t. sil mtæþ ûtubJ"olu 1814btk haujt ‘JF;ak’Sltu htm¥btk jÏGþk Au fu JF;ak’ øþsht;, BþkcE, htsM:tl, ckdt¤, r’Õne, jFlti ylu clthm suJt «’uNtu mt:u yluf aeòultu Juvth fh;t. J¤e ;uytu htò bnthtòytulu btuxe hfbtu "ehelu dtbtult dtb dehJu bu¤J;t. ;ubKu Ròhtbtk bu¤Jujt vtje;tKt ylu htahzt suJt dtbtubtk ’uhtmhtu ck"tÔgt n;t. mtiht»x[ ylu htsM:tllt htòytuyu vtjFe ;:t bNtj yultg; fhelu ;ubLþk cnwbtl fGþO nðþk.¥

’wft¤ suJe Dxltytu JF;u JF;ak’u fhujt ’tltu btxu ;ubKu jtufatnlt bu¤Je n;e, sub fu 1761, 1790 ylu 1813lt ’wft¤tu. ceòu yuf bn•Jltu «mkd ;u ykd{us multvr; dtuztzole yb’tJt’ Wvhle aztE. 1780btk hÎþlt:htJ vuµt ;hV:e yb’tJt’lt MËcu’th ;hefu ctÃþS vkrz; n;tu. ;ult ybj:e jtuftu ºttMgt n;t. Ïþ’ hÎþlt: htJu (htDtuct) lzegt’lu ÕËkxâwk nðþk. Ctx athKtu mrn; yluf lrzgt’Jtmeytule htDtuctyu f;j fhe n;e. ytJt mkòudtubtk vuµt vtmu:e yb’tJt’ V;unrmknhtJ dtgfJtzlu yvtJJt ßgthu Vuçþ{ythe 1780btk slhj dtuztzuo dJloh slhj Jtuhl nuMx´ømlt nwfb:e yb’tJt’lt rfÕjt vh ;tuvbthtu ajtJelu ÕËkxJtltu nwfb fgtuo ðgthu ;ulu mbòJlth lÚþNt ldhNuX, ct’Ntne ’eJtl begt behÍt yBþ ylu Nnuhlt ftÍe NuF bnkb’ Ntju n;t. lÚþNt ldhNuX JF;ak’lt Jzej CtE n;t. dtuztzuo yb’tJt’ S;e jeæþk vK Õþkxâwk ln´. ’M;tJusbtk JF;ak’ltu ftuE vK WÕjuF l:e, vK yt «mkd ftixwkrcf vhkvhtltu ¼tu;f Au. J¤e ;u ftube yuFjtmle CtJltltu vK mkfu; fhu Au. ;u mbgu hatgujtu ‘dtuztzoltu htmztu¥ yb’tJt’le Mºteytu lJhtrºtlt r’Jmtubtk dt;e n;e.

BþDj mbglt fuxjtgu ’M;tJuòu c;tJu Au fu Mºteytulu ftixwkrcf rbjf;btk:e :tuztuDKtu rnMmtu b¤;tu n;tu. J¤e Mºteytuyu Dh ylu ’wftltu Juågt, Fhe¼t ;ubs dehJu htÏgt ylu B˾âtlt vK yluf ÷Ðtk;tu b¤e ytJu Au. f]»Kjtj btunljtj ÍJuheyu 1940btk «rmØ fhujt yuf ’M;tJus Bþsc ßgthu 1640btk lzegt’lt yuf sil Ôgtvthe vrhJthbtk rbÕf;le JnukaKe :E ðgthu ;ultu fuxjtuf rnMmtu ’uJfe ltble rJ"Jt ylu ;ule mdeh Jgle Ãþºte dtkdctElu bégtu n;tu. Ntkr;’tm ÍJuheyu ;tu 1656btk ;uble Ãþºte btKufctElu yuf nJuje cûtem ytve n;e. ;u s mtjbtk c{tñK ¿ttr;le sJtk ylu ;ule Ãþºte VqjctEyu ‘yufb;e :Elu¥ btKufatufbtk ytJuje ;uble btrjfele ’wftl JtAzt ltblt Juvthelu Juae n;e. 1711btk btkzJele vtu¤btk NtnCJtleLþk Dh dehu htFlth fÕgtKe ylu ;ule Ãþºte btuxe n;t. ytJt ltltbtuxt yluf ÷Ðtk;tu Wvh:e yu Vrj; :tg Au fu, Mºteytultu rbÕf; "thK fhJtltu yr"fth mJomtbtLg ln´ ;tu vK ;u MJef]; n;tu. bn•Jle ctc; yu Au fu MËcu’thtu, ybj’thtu ;:t ftÍe rnk’w ylu siltule yt «fthle ytk;rhf ctc;btk btÚþk bth;t ln´, ;uLþk yuf r’ja~v W’tnhK yu Au fu Ntnsntllt mbgbtk M:tlfJtme ylu µu;tkch BËr;oÃËsf sil mk«’tgtu Jåau ;eJ{ b;Cu’tu vzât ;u:e M:tlfJtmeytuyu Ntnsntllu rJlk;e fhe fu ;u yt ctc;btk ’hrbgtldehe fhelu Jxnqfb cnth vtzu vK Ntnsntlu 1644btk Vhbtl «rmØ fhelu rlKog ònuh fgtuo fu ‘‘ftule mt:u sbÔþk fu mdvK htFÔþk yu ;bthe ytk;rhf ctc; Au. htßg ;ubtk ’hrbgtldehe fhe lt Nfu.¥¥ ytb Bˤ BþÆtu yu Au fu Ôgtvth«"tl mkMf]r; "htJlth øþsht;u yuÔþk ftuE ‘befuleÍb¥ ysbtÔGþk nðþk fu su Mºteytulu b’’Yv :E vzu. BþDj Ntmftuyu ;ubtk f’e vK btÚþ btGþO l nðþk.

bhtXtytuyu ytlt:e ;Æl Wjxwk s fGþO ! ;ubKu atu: ylu mh’uNBËFe Wvhtk; lJt lJt ‘mtbtrsf Juht¥ Ntu"e ltkÏgt ! ;uytu ’huf ¿ttr;’eX Juhtu ¿ttr; vkatg; bthV;u JMËj fh;t. lt;ht Juhtu, ;tgVt Juhtu, ¿ttr;Ctusl Juhtu, yb’tJt’btk ytJ;e ;:t yb’tJt’:e s;e jølle òllt «mkdtult Juht, yub yluf ò;lt mtbtSf Juhtytu Rr;ntmlu atuvzu ltuk"tgt Au. ;u yuxju Mþ"e fu òu ftuE mJKo rnk’w yMÃ\~glu MvNo fh;tu sKtg y:Jt ;tu Dhbtk ftuE «mkdu yMÃ\~g «JuN fh;tu sKtg ;tu ;uJt ‘øþLnudth¥lu vK ’kz ChJtu vz;tu. vuµtytuyu Ftm lebujt atzegt òMËmtu Jt; Vtuze ’u;t. W’tnhK ;hefu 1801btk rmltuh ;tÕþftlt fbtje mh’th bihj lthtgKu ßgthu dtu’zt ;:t ;fegt WvtzJt btxu ‘yMÃ\~gtu¥ltu Wvgtud fgtuo ðgthu òMËme- btrn;elu yt"thu dtgfJtz mhfthu yuJtu nqfb Atuzâtu fu, ‘‘Vhe:e ytÔþk vtv fh;t ln´. dtu’zt ylu ;rfgt Ckde vtmu WvztJJtbtk rnL’w "bo ¾âtk hÌttu ?!¥¥ (;u mbglt Nç’tu Au.) ;u s «btKu Mºteytu rbÕf;lt Jthm clu ;ule vK rJYØ bhtXe Ntml nðþk. ;uytu yluf «fthlt rJÎltu ltkF;t ylu ’kz JMËj fh;t. yb’tJt’le «ò yuJe ;tu ºttme dE fu ;uKu cu atzegtytulu bthe ltkÏgt. ‘atzegtle jtJKe¥hatE ;u yb’tJt’le cnultu dhctbtk ÎËb;t ÎËb;t dt;e.

‘‘vK yukNe s J»to vAt;,

òu òuEyu ÍtkFe,

’emuu ’rûtKeytu øþsht;,

ÎËb;t zh htFe.

Ntu vuNJtEltu ’tuh,

Ãþlu:e mkah;t,

cnw afhtk òjb òuh,

‘Efzu gt¥ fh;t.

btkzât htsu y"bo yvth,

"boLþk fntJu su,

fhe ath r’Jm abfth,

~ËLg :Gþk mnusu.¥¥

ytJt mkòudtubtk ßgthu Jztu’htlt bnthtò ytlk’htJ dtgfJtzlt CtE V;unrmknhtJ rc{xeN humezuLx suBm ftlof mt:u yb’tJt’ dgt ðgthu ldhNuX JF;ak’lt luð\ðJ leau yb’tJt’le «ò ;ublu b¤Jt dE. C÷ft¤e bt;tlt bkr’h ylu ºtK ’hJtò Jåault atudtlbtk rJNt¤ mCt b¤e. JF;ak’u Vrhgt’ fhe fu ybu ßgthu ßgthu ybthe ’efheytulu rbÕf;ltu Jthmtu ytveyu Aeyu, ðgthu vuµtytu ÏËc s flzd; fhu Au. ;u:e ;bu yblu hûtK ÃËhwk vtztu. yb’tJt’eytu btxu ytJe Vrhgt’ MJtCtrJf n;e. BþDj mbgbtk ytJe ftuE flzd; :;e l n;e. yt «fthle BþDj vhkvhtytulu jûgbtk jElu s ldhNuXu ’rjjtu fhe nNu.

’M;tJuòu ;tu yluf jFtgt Au, vK ;u ftd¤ Wvh. ldhNuX JF;ak’ ylu yb’tJt’lt «òsltule ÷rÐyu «mkdu yuJtu ;tu bn•Jltu n;tu fu CrJ»gle vuZeytu ;u Jtkau ylu ;ule vh bll fhu ;u ÷rÐlu jûgbtk htFelu ;ubKu ythmvntK Wvh «mkdlu ftu;gtuo yuxÕþk s ln´, ºtK ’hJtòle C´; vh ;ulu sztJe ’e"tu. yt «mkdlu ytsu ;tu 194 J»to :E dgtk Au ytb A;tk ºtK ’hJtòle vtAje ctswbtk ßgtk:e fxjhe ylu fubeMxtule ’wftltu NY :tg Au ðgtk ytsu vK ;u MvÐ he;u Jtkae Nftg ;uJe ntj;btk Au. yt yuf Jehj ònuh ’M;tJus Au. Mºteytult yr"fthle ytsle ÍqkcuNtult BËr¤gtk yt ylu yt «fthlt «mkdtubtk hnujt Au. yb’tJt’le Mºteytu su Wðmtn:e ‘dtuztzoltu htmztu¥ ylu ‘atrzgtle jtJKe¥ dt;e ylu dhctbtk ÎËb;e ;u ~þk mtJ ltkFe ’uJt suJeJt; Au ?! Rr;ntm DzJtbtk Mºteytu DKe ‘JeÍecj¥ (÷Ðbtl) n;e.

Wvhtu¾; NejtjuFtubtk mkJ; ’NtoJJtbtk ytJe Au. ;ule atu¬m ;theF 10 ytu¾xtuch 1812 Au. òu RåAeyu ;tu yt vJo J»ttuoJ»to ºtK ’hJtò vtmu WsJe Nftg ;ub Au. jtufòø\r;le ÷rÐyu yt rJath bn•Jltu dKtg. yt rNjtjuFle yufÏËce yu Au fu ;ubtk ;u mbglt r’Õnelt ’hcth ct’Ntn yfchNtn dtÍe, ÃËltlt vuµt ctShtJ ceò, suBm heJux ftlof, bnthtò ytlk’htJ dtgfJtz ylu ;ublt CtE V;unrmknhtJ, ykd{uòult btle;t ylu vuµtlt fthCthe dkdt"hNtMºte vxJ"ol, ‘yb’tJt’lt ©u»X JF;ak’ ÏþNtjak’¥ ;:t ‘Ntnwfth ylu hig;¥ ;ubs vuµtlt MËct hÎþ htbak÷ ylu Nnuhlt btbj;’th ylu dtgfJtz nJujelt btbj;’th ctÃþS dturJk’lt ltbtult MvÐ WÕjuFtu Au. ’M;tJus ct¤ctu"btk Au ;u:e ;ulu JVt’th hnelu øþsht;ebtk fuxjef bn•Jle fzeytu ’NtoJe~þk &

‘‘Nnuh yb’tJt’lt ©u»X JF;ak’ ÏþNtjak’ ylu Ntnwfth ;:t hneg; mJuo ytJelu yhs fhe su ftu yuflt JkNbtk fLgt ntug ;ult ve;tle rbjf; mtY mhfth nhf; fhu Au. ;ule btVebtk D½þk ÃËLg Au. mtkC¤elu ’gt ytJe ðgthu yt¿tt fhe su ’efhtu ;:t ’efhe Jthm’th (ntug) y:Jt fkLgtlu mk;tl l ntug ðgthu fLgt vtu;u ßgth Mþ"e fLgtle ngt;e ntug ðgtk Mþ"e Jthm’th yuÔþk ©e ak÷ MËgo ;vu ðgtk Mþ"e atju. mhfth (;u) mkck"e ’Fj ftuR fhu ln´ yuÔþk ctujelu htsu©e hÎþ htbak÷, Nnuhlt btbj;’th ;:t nJuje dtgfJtzlt btbj;’th htsu©e ctÃþS dturJk’u yt¿tt fhe su yu «btKu ajtJòu. ;:t vt»ttK Wvh yu «btKu jFelu còhbtk BËfe su ftuE yt yt¿ttLþk WÕjkDl fhu ;ublu ©e rJµlt: ÃËAu. ftuE Jtkfwåþfwk ctuju ;tu rnk’wlu ©e bnt’uJ ;:t Bþmjbtllu Ïþ’t ;:t hMþj ÃËAu ;u mðg btlòu.¥¥

yt ;tu r’Jtj vh ftu;htguÕþk- jFtguÕþk- sztguÕþk yuf ‘Vhbtl¥ Au. òKu fu yt rNjtjuF ytvKt mti mt:u mkJt’ haJt b:;tu l ntug ?! rNjtjuF ;tu jFtE å˾âtu< c"t bhe vhJtgto. nJu òu RåAt ntug ;tu mkJt’ ytvKu NY fhJtltu hnu Au !!