øþsht;lt DzJigt

BþkcRlt øþsht;eytu ylu øþsht;eytuLþk BþkcR (2)

jdCd 1850 vnujtk øþsht;e Juvtheytuyu vhkvhtd; he;hmbtu Bþsc BþkcRlu rJfmtÔGþk nðþk. rc{rxN Ntml ylu ykd{uòulu ;tu jtC s n;tu. h;lS VhtbS JtAt ltblt vthmeyu 1872btk «rmæ" fhuj d{k: ‘BþkcRltu ctnth¥btk yuf yjd «fhK ‘rnk’wytule nejatj¥ ytÃGþk Au. ;ubtk siltu vK ytJe òg Au. J¤e ;ubKu rnk’wytule sub vthmeytultk sqltk Ftl’tltu Wvh vK mthtu «ftN ltkÏgtu Au. ;u òuJt:e s mtatu Ïgtj ytJe Nfu fu BþkcRbtk M:¤tk;h fhe dgujt øþsht;eytuyu jdCd 1700le mtj:e 1850 Mþ"ebtk ykd{uòu ylu Gþhturvgltu mt:u beXt mkck"tu fu¤Jelu BþkcRlu fuJe ytct’ ÂM:r;yu vntukatzâwk nðþk. sub fu BþkcRlt rbjbtrjf Ji»KJ JrKf mh bkd¤’tm lÚþCtElt JzJt YvS "lS ’eJ ck’h:e Auf 1692btk M:¤tk;h fhe dgt n;t. bkd¤’tm lÚþCtE BþkcRbtk sLBgt n;t.

1850 ct’ BþkcR ;Æl sw’e r’Ntbtk VkxtGþk.mbd{ rnk’le mti «:b huÕJu jtEl BþkcR ylu :tKt Jåau 1853btk lkFtE ylu ðgthct’ BþkcR ylu øþsht;lu òuz;e ‘ctuBcu chtuzt yuLz muLx[j RÂLzgt huÕJu¥ 1864:e NY :E. rJ’uNe Ntml nuX¤ltu yt «fthltu rJftm mtau s yÇË;ÃËJo ylu ¢tkr;fthe n;tu. BþkcR mbtath, htM; dtuV;th, Mºte ctu" ylu ztkrzgtu suJt yFcthtu ylu mtbgeftu îtht Gþhtuvbtk:e yJlJe xufrlfj btrn;e BþkcR ylu ðgtk:e øþsht;lt ldhtubtk vntukae s;e.

yt «fthlt ‘RLVtubuoNl heJtuÕGþNl¥lu øþsht;e mtnmeftu ;:t ctiÂæ"ftuyu ytct’ he;u ÍeÕGþk. ftJmS ’tJhu 1854-55btk øþjtb rnk’le mti«:b rbj NY fhe. ðgthct’ FxtW bflS ltblt Ctxegtyu ceS rbj NY fhe. òu;òu;tbtk BþkcRle ftgtvjx NY :RdE. 1890 Mþ"ebtk ;tu BþkcR ‘rnk’lt btLauMxh¥ ;hefu ’uNrJ’uNbtk «Ïgt; :R dGþk. sbNu’S ;t;t ;u mbgu yuf ‘rjsuLzuhe Vedh¥ ;hefu vkftgt n;t. ytsLþk Mþ«rmæ" ‘BˤS suXt btfuox¥ ;tu ;ule vnujtk rJfMGþk nðþk. n;tN :gujt lbo’lu ;ult SJllt ykr;b J»ttuobtk su jtathe:e ‘vtve vuxlu Ft;h¥ dtufw¤’tm ;usvt¤lt "bto’t Ft;tlt mu¢uxhe ;hefu ltufhe fhJtle Vhs vze ;u ;tu 1864btk NY :R dGþk nðþk.

BþkcR btºt yti¼turdf ldh ;hefu s ln´, rnk’Chbtk ytæþrlf rNûtK ylu mbtsMþ"thtlt ytk’tujllt mti «:b fuL÷ ;hefu vK rJfMGþk nðþk.

BþkcR GþrlJrmoxe ;tu 1857btk M:vtE. vhkðþ ;ule vnujtk d{tLx burzfj ftujus ylu yuÂÕVLMxl ftujusle M:tvlt :E åËfe n;e. sbNu’S SSCtElt ’tl îtht 1857btk su.su.Mfqj ytuV ytxo M:vtE n;e. yt mkM:tbtk vtA¤:e øþsht;lt fjtøþY hrJNkfh htJj C½gt ylu fåAlt btuCe ntS bnkb’ yÕjthFegt NeJSyu 1916btk NY fhuj mtbgef ‘Jembe m’e¥btk raºtfjtlt rl»Kt; ;hefu òuztgt n;t. yn´ sht swytu< ægtlÃËJof Jtkatu. ntS bnkb’lt 1921btk yJmtl ct’ raºttu ylu Vtuxtud{tVtu:e MþNturC; yt btrmf ck" :Gþk, vK btºt ºtK J»to ct’ hrJNkfh htJ¤u 1924btk yb’tJt’btk yuÔþk s mraºt, mkMfthe btrmf ‘fwbth¥ NY fGþO. ftuElu Ftm Ïgtj vK lt ytJu ;uJe ÏËce:e ;ubKu yt he;u BþkcRLþk yLþmk"tl øþsht;lt vtxldh yb’tJt’ mt:u NY fGþO. ytsu vK ‘fwbth¥ «r;»X; mtbrgf ;hefu ’uNrJ’uNbtk Jkatg Au. øþsht; ylu BþkcRlu ytcunqc he;u mtkf¤;e ‘Vthcm øþsht;e mCt¥ 1865btk NY :E n;e. ‘Vthcm mtnuc¥ 1846btk yb’tJt’lt fjufxh ;hefu lebtgt n;t ylu ðgthct’ ;ubKu ldhNuX nebtCtE JF;ak’ ylu ;ublt Ãþºt ldhNuX «ubtCtE nebtCtE, bnev;htb Yvhtb ylu Ctu¤tlt: mthtCtE suJt «r;»X; Juvtheytu ylu bægbJdolt Mþ"thftult mnfth îtht 1848 ylu 1865 Jåaultu yb’tJt’-BþkcR Jåaultu mtkMf]r;f muðþ hatgtu n;tu. 1861-65lt Nuhmètlt cu;ts ct’Ntn «ubak’ htgak’u BþkcR GþrlJrmoxebtk htòctE xtJh ylu yb’tJt’btk x[urlkd ftujusle M:tvlt fhe n;e.

ceS yuf bn•Jle Jt; fhJe Au. øþsht; ylu BþkcRlt ºtK ;usMJe mbtsMþ"thftu ylu ‘yJtoaeltubtk yt¼¥ ;u bnev;htb Yvhtb,frJ lbo’ ylu fhml’tm BˤS. yt ºtKu GþJftu 1853-54btk yuÂÕVLml ftujusbt (yuÂÕVLMxl RLMxexâqx)btk CK;tn;t. ;ublu ‘¾juh MftujhNev¥ b¤e n;e. ;ublt yuf «tuVumh ;u vtA¤:e ‘rnk’lt ’t’t¥ ;hefu «Ïgt; :gujt ’t’tCtE lJhtus. ;uytu 1851btk bu:ubuxe¾m, jtuSf ylu rVjtumtuVelt «tuVumh ;hefu Y.400lt btrmf vdth:e lebtgt n;t. ;u mbgu su «tuVumhtu mhm CKtJu ;ultk JFtK :;t ;u s Bþsc su rJ¼t:eoytu vheûttbtk mti:e J"thu bt¾mo jR ytJu ;ublt W•thtu Jtr»tof ynuJtjtubtk «rmæ" :;t. ;u Bþsc «tuVumh ;hefu ’t’tCtE lJhtuSlu W•tb «tuVumh ;hefu Rltb béGþk nðþk. bnev;htb Yvhtbltu ‘btuhj rVjtumtuVe¥ ylu lbo’ltu ‘jtuSf¥ Wvhltu W•th Jtr»tof ynuJtjbtk «rmæ" :gtun;tu. fhml’tm BˤS CKJtbtk ntukNegth lntu;t, ytb A;tk vK ytsle vrhCt»ttbtk ;uytu yuV.Jtg.ce.yu.btk («eJegm) «:b x[tgju W•teKo :gt n;t ! bnev;htb ylu lbo’lt W•thtu ;uble ;eJ{ çþÂæ", rJNt¤ Jtal ylu ykd{uS Ct»ttlt «ÇþðJlt ¼tu;f Au. ;u mbgu ;tu ftuElu vK ¾âtk Fch n;e fu yt ºtKug øþsht;e ;hwKtu øþsht; ylu BþkcRbtk mbts Mþ"thtltu Íkztu jnuhtJJtlt Au ! ;u Bþsc ftuElu vK ¾âtk Fch n;e fu ;uble vK ydtW, 1826btk BþkcRle rNûtKNtMºtle vtXNt¤tbtk ;igth :gujt Mþh;lt ’wdtohtb bkAthtb øþsht;lt mb:o ‘bnu;tS¥ ylu mbtsMþ"thf ;hefu vkftJtlt Au ?!

dtuJ"olhtb, ftL;, brKjtj lÇþCtE, hbKCtE lejfkX ylu lhrmknhtJ suJt vtAje vuZelt øþsht;lt ;usMJe mtrnðgfthtuLþk Dz;h fhJtbtk BþkcRltu Vt¤tu ytuAt bn•Jltu l n;tu. ;u s «btKu nrh’tm rJnthe’tm, brKCtE sNCtE, blMþFhtb rºtvtXe ylu dtufw¤S Ítjt suJt «:b vk¾;lt JneJx’thtu BþkcRbtk C½gt n;t. Jztu’ht Wvhtk; mtiht»x[ ylu fåAlt hsJtztkytubtk ;uytu r’Jtl ;hefu lebtgt n;t. ;uytu mtat y:obtk ‘btuzltoEÍh¥ n;t.

ymjlt JF;btk øþsht;eytuyu BþkcRbtk M:¤tk;htu fgto n;t. ;ubKu BþkcRlu D½þk ytÃGþk nðþk. vtAje vuZelt øþsht;eytuyu BþkcRbtk:e D½þk jeæþk ylu øþsht;btk JnukåGþk. ytsu vK ytJt yt’tl«’tlltu «Jtn atÕþ s Au.

;uLþk yuf ;tsu;hLþk ylu W•tb ÷Ðtk; ;u øþsht;e mtrnðg vrh»t’u BþkcR Ft;u rzmuBch 2005btk WsJuj mkJðmhe J»to. dtuJ"olhtb rºtvtXe 1905btk yb’tJt’ Ft;u gtuòguje «:b øþsht;e mtrnðg vrh»t’lt «BþF n;t. rzmuBch 2005btk ;ult «BþF cfwj rºtvtXe n;t. òudtLþòud cLlu mtrnðgfthtu Bˤ lrzgt’lt. mdtk vK :tg. su ddlCu’e Wðmtn:e ’uNrJ’uN:e v"thujt øþsht;eytuyu «BþF ylu ;ubltk víe©elu fjtðbf he;u NKdthujt h:btk cumtzelu mhDm ftZTGþk ;u mtau s yÇË;ÃËJo nðþk. ct¤ftu:e btkzelu Ô\æ" Wkbhlt øþsht;eytu ylu øþsht;Ktu swMmtÃËJof dhct ylu ’tkzegthtm mt:u ldhbtk ltågt-ÎËBgt n;t. yluf fÕahj «tud{tbtu :gt. mti:e bn•JLþk, yðgk; rJî•ttÃËKo ÔgtÏgtltu ylu murblthtu :gt n;t.

ÇË;ft¤Lþk yLþmk"tl yufJembe m’e mt:u yt he;u :Gþk nðþk. ‘BþkcRlt øþsht;eytu ylu øþsht;eytuLþk BþkcR¥ ;u yt y:obtk !!