ntuxjtEl

Íuhe mtvturjgt suJt ºttmJt’eytulu WAuh;e
’uNChbtk v:htguje AtJKeytulu ;ðft¤ luM;ltçË’ fhtu

13 J»to ylu 25 ctpBc "ztft... 550 :e Jæþ BþkcEdhtlt btu;... yt Au bntldh BþkcEltu rJ¢bmsof ‘xuhh huftuzo'. sBBþ-ft~beh htßglu ct’ fh;tk mti:e Jæþ ctuBc rJMVtux BþkcEbtk :gt Au. ltuk"Jt suJe Jt; ;tu yu Au fu ’wrlgtlt ftuEvK Nnuhbtk yuf:e Jæþ Jth ©uKecØ ctpBc"ztft l:e :gt, ßgthu BþkcEbtk 1993 vAe V¾; ;uh J»tolt dt¤tbtk ceSJth ‘rmrhgj ctuBc çjtMx' :gt Au. ~þk Cth;lt ytr:of vtxldh dKt;t BþkcEyu ºttmJt’ mtbultk skdbtk JthkJth yt he;u rl’tuo»t ltdrhftule ytnwr; ytv;t hnuÔþk vzNu?

fblmecu yt «§ltu sJtc ‘nt' Au. yufjt BþkcE Nnuhlu s ln´, ºttmJt’ltu Íuhejtu ltd ytFt Cth;lu Chztu jE hÌttu Au ylu m•ttJt¤t ;ehu cuXtk ;btNtu òuE hÌtt Au. bntht»x[ htßgbtk rJjtmhtJ ’uNBþFle mhfthle ytkF mtbu Xuh Xuh ºttmJt’eytulu ;tjeb ytv;e AtJKeytu atje hne n;e A;tk ftuE atkv;t vdjtk l juJtgt. ytihkdtct’, blbtz, cez, CeJkze... fkE fuxjtkg XuftKu ytsug yuf gt ceò ltb nuX¤ fèhJt’e BþÂMjbtulu yt;kfJt’le ;tjeb ytv;e rNrchtu atju Au. A;tk rclmtk«’trgf;tltu yka¤tu ytuZelu cuXuje mhfthlu ;ubtk fkE Jtk"tslf l:e sKtðþk. vAe ßgthu ctuBc "ztft :tg, rl’tuo»t ltdrhftult jtunele l’eytu Jnu, fhtuztule mkvr•tltu ltN :tg ðgthu ‘ELxurjsLm VpEÕgtuh'Lþk cntLþk ytd¤ "he lu;tytu vtujem-òMËme Ft;tlu bt:u ’tu»tltu xtuvjtu Ztu¤e ’u Au.

ytvKu mti yðgth Mþ"e yuxÕþk òK;t n;t fu ºttmJt’eytulu ;tjeb ytv;e AtJKeytu ytÍt’ ft~behbtk Au, vtrfM;tlbtk Au. yt;kfJt’ fub VujtJJtuu, Cth;eg rn;tulu fE he;u Lþfmtl vntukatzÔþk ;ule ;tjeb jElu yt xuhrhMxtu mhn’ vth fhe Cth;btk «JuNu Au. vhkðþ BþkcEle jtufj x[ultubtk ;tsu;hbtk :gujtk ©uKecæ" ctuBc rJMVtux vAele ;vtmbtk yuÔþk cnth ytÔGþk Au fu fèhvk:e BþÂMjb GþJftulu yn´ ytvKe Jåau ytvKt Nnuhtubtk s ºttmJt’le ;tjeb yvtg Au. ytJe ;tjeb rNrch BþkcE, yb’tJt’, Chwa, dtu"ht fu ni÷tct’ ¾âtkg vK ntuE Nfu Au.

j~fh-yu-;tugctlt zÍluf Mjevh muj (ck" cthKu Awve he;u atj;t fuL÷) bwkcEbtk btusq’ Au yu hnMgMVtux yuLxe xuhrhMx MfJtpzlt Jzt fu.ve. hÎþJkNeyu dgt bu brnltbtk fgtuo ðgthu bntht»x[lt fuxjtkf MJt:eo htsfthKeytuyu ;uble Jt; nme ftZe n;e.

vkahkde BþkcE Nnuh ºttmJt’eytulu WAuhJt btxuLþk yt’No DturzgtDh Au. dea Jmr; "htJ;t yt bntldhbtk cnthdtb:e ytJ;t nòhtu btKmtu òu;òu;tbtk M:trlf jtuftule Jåau mux :E òg Au. yt he;u ctkdjt’uN ylu vtrfM;tl:e ytJ;tk ytE.yum.ytE.lt Ftkr"gt fu j~fh-yu-;tugct fu j~fh yu -fnthlt yusLxtu vK BþkcEbtk Îþmelu øþvåþv ;uble dr;rJr"ytu ajtJu ;tu ftuElu Fch vK l vzu.

EÂLzgl yuhjtELmle VTjtEx ytE.me.814lu ftXbkzw:e fk’nth ntEsuf fhe dgujt j~fh-yu-;tugctltu yusLx btunBb’ ytmeV, WVo ccÕþ btuntrsh yt Dxlt ÃËJuo cu J»to BþkcE Ft;u òuduµhele Íqkvzvèebtk hÌttu n;tu. ErbxuNl ßJujhe Jukaelu øþshtl ajtJ;tu ytmeV vtztuNele ’efhe mt:u s vh½gtu n;tu. ftuElu Nkft vK l dE fu yt BþÂMjb GþJf Cth;eg l:e cÕfu vtrfM;tle ltdrhf Au ylu cltJxe ltb-Xtb "thK fhe ;uble Jåau JmJtx fhe hÌttu Au. yu ;tu ßgthu ntEsurfkd vAele ;vtmbtk vfztgtu ðgthu Fch vze fu rJbtl yvnhKLþk yt ytÏþk »tzgkºt òuduµhe Ft;ule btunBb’ ytmeVle Íqkvzebtk hatGþk nðþk.

btunBb’ ytmeV yufbtºt yvJt’Yv fum l:e. vtrfM;tle ÏþrVgt yusLme ytE.yum.ytE. yt s he;u ymkÏg BþÂMjb GþJftulu ºttmJt’le ;tjeb ytve sunt’eLþk jucj jdtJe btu;lt mtbtl mt:u Cth;btk CtkdVtuz fhJt btufju Au. j~fh-yu-;tugct, sim-yu-btunBb’, rnÍçþj BþòntÆel, nhf;-yj-yLMþh, Wbh BþòntÆel ylu ztul ’tW’ Ec{tneb ;ublt ftbfts btxult yusLxtule Ch;e Cth;btk:e fhu Au.

btijtlt øþjtb gtÌtt Ftlltu ’tFjtu jEyu. yt NÏmlu BþkcElt cnwbt¤e ns ntWmbtk ck’de fhJt btxu hFtgtu n;tu. ytÍtl vZJtle "trbof ftbdehe yuKu còJJtle n;e. vhkðþ yt Emb j~fh-yu-;tugct J;e Awve ftbdehe vK còJ;tu n;tu. yt ºttmJt’e mkM:tlt Awvt Ckztu¤ltu JneJx yt btijtlt fh;tu n;tu. DKt jtkct mbg Mþ"e ;ule Fhe ytu¤F ftuElu :E lntu;e. vhkðþ dE 14 òLGþytheyu yuLxe xuhrhMx MfJtpzu yt btijtltlt xurjVturlf Jt;tojtv xuv fgto vAe ;ulu hkdu nt:u vfzâtu n;tu.

dgt mÃ;tnu Cth;eg miLglt yuf yr"ftheyu DxMVtux fgtuo n;tu fu vtrfM;tle mkM:tytu ;ublt fçò nuX¤lt ft~beh ylu ;ublt «’uNbtk Wd{Jt’eytu btxu 86 «rNûtK rNrchtu ajtJu Au. ;ultu yufbtºt nuðþ sBBþ ylu ft~behbtk yNtkr; VujtJJtLþk Au ylu Cth;btk htsfeg yÂM:h;t, yk"tæËk"e «J;uo ;u òuJtLþk Au. subtk:e fuxjef rNrch ;tu ykfwN huFtle yztuyz atju Au. ydtW vK yt ftJ;htlt M˺t"thu r’Õne Nnuhlt vk’huf GþJftulu ’wcE jE sElu rJMVtuxf v’t:o JtvhJtle ;tjeb ytve n;e. ctuBc fuJe he;u cltJJtu, ;ubtk

fgt «fthLþk rzxtuluxh JtvhÔþk ylu vmk’delt M:¤u ctuBc fE he;u dtuXJJtu ylu ;ule ;tjeb Jdh ftuE lJt rlNt¤egt yt òuFbe ftb dK;heÃËJof vth vtze Nfu ln´. ºttmJt’ VujtJ;t rNFJtz;e ytJe s ;tjeb mkM:tytu

nJu Cth;lt yluf htßgtubtk Awxe AJtE atju Au. ;tsu;hltk BþkcEle jtufj x[ultult ctuBc "ztft vAele mDl ;vtm-ÍwkcuNbtk vtujemlu yuÔþk òKJt béGþk Au fu BþkcE Nnuhle yk’h vK ftubJt’le ÷rÐyu yr; mkJu’lNej dKt;t rJM;thtu suJtk fu ztukdhe, su.su.btdo, vtgæþle, ltdvtzt, cnuhtbvtzt, FuhJtze, òuduµhe, btjJKe, dtuJkze, ra•ttfuBv (x[tuBcu)le Íqkvzvèebtk ;ub s dea Jmtn;tubtk ºttmJt’eytultk ‘Mjevh muj' (Mþ»twÃ; :tKtk) btusq’ ntuE Nfu Au. yt rJM;thbtk hnultht M:trlf jtuftu rJ’uN:e ytJujtk ºttmJt’eytulu ytNhtu ytvu Au ylu yt;kfJt’ VujtJJtle ftbdehebtk ‘jtursMxef mvtuxo' ÃËhtu vtzu Au.

BþkcE cnth blbtz, ytihkdtct’, cez, btjudtkJ, ;ub s ’rûtKbtk ni÷tct’, auLlE, ftuae, cukdjtuh Jduhu Nnuhtubtk vK ºttmJt’le ;tjeb rNrchtu atje hne Au. bntht»x[btk yt ºttmJt’e fbtLzhtu ak÷tÃþh ylu dZrahtujebtk lfmjJt’eytulu vK ;tjeb ;:t NMºttu ÃËht vtzu Au.

yt rNrchbtk «rNûtftu ;ult ;tjebt:eoytulu F;hltf «Ô\r•tytu NeFJtzu Au. mNMºt ;tjeb ytvJt Wvhtk; yt jtuftu xtEbctuBc fuJ cltJJtu, Mþhkd fub atkvJe, mNMºt Jtnltu vh fuJe he;u nwbjtu fhJtu, x[ultu fE h;u W:jtJJe, Ãþjtu fub ;tuzJt Jduhule ;hfec NeFJtzu Au. rJMVtuxf v’t:tuo JtvhJtle xu¾lef, çËce x[uvlt ltbu ytu¤Ft;e Axftle dtuXJK, ltme AqxJtle f¤t ;:t l¬e fgto Bþsclt ftbdehe fgto ct’ yultu ZtkfrvAtztu (fJhyv) fuJe he;u fhJtu ;u vK rNFJtzJtbtk ytJu Au.

1985lt bu brnltlt r’Õnebtk yuf cuLzlt x[tLÍeMxh suJt ’uFt;t xtEbctuBclu fthKu 80:e Jæþ Ôg¾;lt btu; levßgtk n;t. yt xtEbctuBc cltJJtle xu¾lef vtrfM;tl:e ytgt; :E n;e. Cth;btk yÂM:h;t ylu yk"tæËk"e mstog ;uÔþk vtrfM;tllt Ntmftu EåAu Au. cnth:e rbºt ntuJtltu ztu¤ fh;t vtf lu;tytu vtAju cthKu Cth;btk:e ytJujtk Ctduzwk ytNhtu ytvu Au ;ub s ºttmJt’le ;tjeb ytve hJtlt fhu Au. ytJe s he;u sBBþ-ft~behlt cufth, BþÂMjb GþJftulu ytEyumytEle AtJKeytubtk mNMºt ;tjeb yvtg Au.

vtrfM;tle òMþme yusLmeytu Cth;btklt ykr;bJt’e BþÂMjbtu, ;rb¤ xtEdhtu ;:t btytuJt’e (lfmjJt’e)ytulu rJCtsf «Ô\r•tytubtk ;tjeb ytvJt btxu vkòc ylu sBBþ «tk;le yztuyz ytJujt Cth;-vtf mebt rJM;thbtk ;tjeb fuL÷tu ajtJu Au.

cltJxe vtmvtuxolt yt"thu y:Jt btuxhmtEfj vh s mebt ytu¤kde vtrfM;tlbtk M:¤tk;h fhe sJtbtk yt GþJftulu m:Jthtu b¤u Au. yðgth Mþ"ebtk 50,000:e vK Jæþ GþJftuyu vtrfM;tlbtk ºttmJt’le ;tjeb je"e ntuJtLþk fnuJtg Au. ytÍt’ ft~beh ylu ©eldhbtk:e mhn’ ytu¤kde dgujt BþÂMjb GþJftule mkÏgt vK nòhtubtk Au.

vtrfM;tlle mhn’btk «Ju~gt vAe rmgtjftuxlt ltgc frbNhle fauheyu sElu Ctduzwytu fu ft~beheytu vtu;tlt ltb ltuk"tJu Au. ’uhtctct ltlf mu¾xhle mtbu bt’tolt Ft;ule vtrfM;tle AtJKebtk yt GþJftult ELxhÔGþ juJtg Au. ºttmJt’le ;tjeb juJt yt GþJftu fuxjtu b¬b Eht’tu "htJu Au ;u òKe je"t vAe yjd yjd ;c¬u ;uble mtJau;eÃËJof Wze aftmKe fhJtbtk ytJu Au. ;ult yt"thu ;uble ftgoûtb;t ;ub s ;ubltu M;h fgt «fthltu Au ;u l¬e fhJtbtk ytJu Au. MþrNrût; ylu Jæþ ftgojûte sKt;t GþJftuLþk yjd sq: cltJe ;ublu rmgtjftux ’mft ylu mtæþ Ft;ult rbrjxhe fuL÷btk mNMºt ;tjeb yvtg Au. su GþJftu ftatvtuat jtdu ;ublu vtAt Cth; ;duze BËfJtbtk ytJu Au. ßgthu ceò ykr;bJt’eytulu ò;ò;lt NMºttule ;tjeb ytÃgt ct’ Cth; hJtlt fhJtbtk ytJu Au. yt jtuftulu ºttmJt’ fub VujtJtu ;u ykdult ÃþM;ftu, vtkamtu htWLzJt¤e vtka Mxuldltu, ’m nt:ctuBc ylu vtuELx VturxoVtEJ ctuhle ’m rhJtuÕJhtu ytvJtbtk ytJu Au. Cth;-vtf mhn’ vhlt rJM;thbtk DKt Ztuh ahtJlthtytu btuxe mkÏgtbtk Ztuhtu jElu Vh;t ntug Au. yt ChJtztu Cudt b¤e sElu ykr;bJt’eytu NMºttu mt:u vtAt Cth;btk «JuNu Au.

;uytu MJ’uN vtAt òg ðgthu ;ublu btuxt «btKbtk cltJxe Cth;eg ajKle ltuxtu vK yvtg Au. yt Jt;:e yòK ;tjebt:eo GþJf mtu ylu vtkamtuule ltuxtult ckzjtu òuElu nhFt;tu nhFt;tu Cth; vtAtu Vhu Au.

ºttmJt’le ;tjeb ytv;e Mfqjtu rJNu Jtkaelu ytvKu lJtE yLþCJeyu Aeyu, vhkðþ vujuMxel, juctultul, rlfthtøþytu, yukj mtÕJtztuh, W•th fturhgt, rVrjvLm, sbole ylu ydtWlt ÃËJo Gþhtuvlt mtBgJt’e ’uNtubtk duhejt ;tjeb ytv;e fuxjeg mkM:tytu WDtzu Atudu ºttmJt’le F;hltf ;tjeb ytvu Au.

vtrfM;tle yt;kfJt’eytu ;:t ;ublt Cth;eg yusLxtult Dhbtk yj-ftgu’t buLGþyj'' ltbLþk ÃþM;f Dh Dhbtk òuJt b¤u Au. yt ÃþM;fbtk hkòz VujtJJtle CtkdVtuz fhJtle yJlJe xu¾leftu raºttu mt:u mbòJJtbtk ytJe Au. òMËme mkM:tytuyu vK CtkdVtuzLþk f]ðg fhJt btxu ‘‘mctuxus buLGþyj'' ltbLþk ÃþM;f ;igth fGþO ntuJtlt ynuJtjtu ytÔgt Au. ºttmJt’eytu, nJtE atkragtytu nkbuNt rnkmtFtuhebtk hta;t ntug Au. vtu;tltu WÆuN rmæ" fhJt vimt vtºt Ôg¾;lu y:Jt m•tt"the ltbtkrf; Ôg¾;lu ctlbtk vfze ;ulu bthe ltFJtle "bfe ytve "tGþO ftb fZtJztJu Au.

ºttmJt’Lþk «btK JæGþk ðgth:e mjtb;ele lJe ÔgJM:t QCe :E Au. fuxjtkg j~fhe :tKtkle ytmvtm rJ¼w; «Jtn Jnu;tu ntug ;uJe ;thle Jtz QCe fhJtbtk ytJu Au. ytJe Jtz Xufelu yk’h sJtbtk òlLþk òuFb ntug Au. A;tk ºttmJt’e jtfzelu mnthu fu lSflt ftuE Ítzlu mnthu Jtz Xufelu yk’h sJtle fhtb;tu yvltJ;tu ntug Au. DKeJth rJ¼w; «Jtn Jnu;tu ntug ;uJe Jtz cnw ³ae ntug Au. ytJt mbgu Jes«Jtnbtk yJhtu" QCtu fhelu fu Ntuxo mhfex Jzu VTGËÍ ctu¾m ct¤e ltFelu Jtz ytu¤kdJtle he;tu vK ºttmJt’eytu òK;t ntug Au.

’w~bl ’uNle mhfthlu nuhtl fub fhJe ;u btxult ò;ò;lt LþmFt duhejtytu òK;t ntug Au. xurjVtullt Jtghtu ftve ltFJt, fucjlu Lþfmtl vntukatzÔþk, btuxtk Nnuhlu mtkf¤e ju;tk "tuhebtdtuo vh Ô\ûttu fu btuxt vÚ:htu dtuXJe x[trVf Yk"e ltFJtu, VtEJMxth ntuxujtubtk Vtul fhelu Ftuxwk rhÍJuoNl fhtJÔþk, yVJtytu VujtJJe, vtujem yr"ftheytu, mhfthe ybj’thtu ylu «"tltule btuxhtu ylu Svbtk c¤;Kle xtkfebtk fahtu Cu¤Je ’uJtu y:Jt vtKe huzÔþk Jduhu ºttmJt’eytu îtht ysbtJt;e mtbtLg he;tu Au. fuxjef Jth «"tltule btuxhtu QCe ntug ðgtk xtghle ytmvtm òzt yKe’th Fejt vt:he ’uJtg Au. xtgh aehe ltFelu ;ub s btuxhle cuxhe lftbe cltJe ’Elu nuhtldr; fhJtltu «gðl vK :tg Au. yt btxu cuxhelt fucj ftZe jE ;ulu ludurxJ, vturÍrxJ flu¾Nl c’je ltFJtbtk ytJu Au. cuxhe muj mt:u ltle Fejeytu BËfJtbtk ytJu Au.

yVJtytu VujtJJe yu vK ºttmJt’ltu yuf «fth Au. ;tsu;hbtk BþkcE ylu r’Õnebtk ctpBc BËftgtle yVJt ylufdKe J"e dE yu vK ºttmJt’ltu s yuf Ctd Au. òMËme mkM:tytu vK ceò ’uNbtk yVJt VujtJJtLþk ftb fh;e ntug Au. yt xu¾lflu rbm ELVtubuoNl ;hefu ytu¤FtJtg Au. ’w~bl ’uNtubtk ºttmJt’ VujtJltht yusLxtulu :tv ytvJt fuxjef Jth mhfthe M˺ttu vK yVJt VujtJu Au.

ytk;hht»x[eg "tuhKu :;t ºttmJt’lt cltJtu rJNu yuf yburhfl vºtfthu rJMð\; ynuJtj ytÃgtu Au. ;uKu sKtÔGþk Au fu yðgthu rJµlt 70 suxjt ’uNtubtk 270 suxjtk ºttmJt’eytu sq:tu Au. mti:e btuxtu xuhrhMx fuBv Wvh W•th fturhgtbtk atju Au. yt ’uNbtk ;tjeb vtbujt ºttmJt’eytuyu rJµl 72 ’uNtubtk 140 :e Jæþ ºttmJt’e f]ðgtu fgto Au. W•th fturhgtltk skdjtubtk ’m suxjt ºttmJt’e ;tjebfuL÷tu atju Au. ÇË;ÃËJo vtujem yturVmhtu ylu j~fhbtk:e AxKe :gujt y:Jt rlÔ\•t :gujt mirlftu vimtle jtjau ytJtk fuL÷tubtk ;tjeb ytvu Au. mhfthle me"e fu ytzf;he bnuhctle:e atj;t xuhrhMx fuBvtu rjrcgt, rmrhgt, Ehtf, Ehtl, VTGþct, sbole ylu cÕdurhgtbtk Au.

ºttmJt’eytu btxu y½þctuBc cltJJtu f’ta Bþ~fuj ftb dKtg. vhkðþ ;uytu rJ»tt½þGþØ îtht btuxtu F;htu QCtu fhe Nfu Au. btuxt rJM;thlu ytJhe ju ylu Ôgtvf «btKbtk htudat¤tu VujtJu ;uJt rJ»tt½þytu ;uytu Aqxt BËfe ’u ;tu btlJòr; btxu btuxtu F;htu QCtu :tg. ytuMx[urjgtlt ¾JeLmjuLz Nnuhbtk ºttmJt’eytuyu rc{mcul GþrlJrmoxe Ft;u:e Íuhe rJ»tt½þytule yuf ctxje atuhe n;e. ðgthct’ ;ubKu mhfthlu yuJe "bfe ytve n;e fu òu ¾JeLmjuLz Nnuhle sujbtk «J;o;e vrhÂM:r; Mþ"hNu ln´ ;tu ;uytu ctxjebtklt rJ»tt½þytu Aqxt bqfe ’uNu.

ºttmJt’eytule ;tjeb ylu «Ô\r•t nJu ftuE yuf ’uNlt mebtzt ÃËh;e bgtor’; l:e hne. ;uytu ytFe btlJò; btxu F;htYv cLgt Au. ydtW mkGþ¾; ht»x[mkDlt bntbkºte surJguh vuhuÍ ’ ¾âwjhu ytk;hht»x[eg yt;kfJt’ rJNu ctuj;tk fÌtwk nðþk fu ºttmJt’eytu mbM; btlJò;lt ’w~bl Au. ;uytu ftghtu Au ylu mkÃËKo sd;btk rl’tuuo»t jtuftu Wvh ºttm øþòhe hÌtt Au. ;u:e ’huf ’uNu Cudt b¤elu yt ytk;hht»x[eg mbMgtltu Wfuj Ntu"Jtu òuEyu.

Top