øþsht;lt DzJigt

BþkcElt øþsht;eytu ylu øþsht;eytuLþk BþkcE

Cth;le mtkMf]r;f hts"tle BþkcE ytsu ;tu bntht»x[btk Au. vhkðþ yuf bntldh ylu rJµ«rmØ ck’h ;hefu ;ule FejJKe fhlth ;tu Gþhturvgltu ylu øþsht;eytu n;t. BþkcEyu vK øþsht;Lþk Dz;h fhJtbtk ltltuMËltu Vt¤tu l:e ytÃgtu. ’wdtohtb bnu;tS, lbo’, bnev;htb Yvhtb, dtuJ"olhtb, bKejtj lÇþCtE, ftL;, hbKCtE lejfkX ylu lhrmknhtJ suJt ytæþrlf øþsht;lt DzJigtytu ;uble GþJtJM:tbtk BþkcE GþrlJrmoxe mne; vahkde BþkcElt ctirØf ylu mtbtrsf Jt;tJhKle ymhtu vtBgt n;t. ytsu vK BþkcElt rJftmbtk øþsht;eytu vtu;tltu rmknVt¤tu ytve hÌtt Au. yt «fthlt yt’tl«’tlle «akz DxltytuLþk hnMg ~þk nNu ? ;ule ÍtkFe fhJt ’tuhtcS btKufSyu 1861btk vthme- øþsht;e Ct»ttbtk jFuj ftÔgle fuxjef vk¾;ytu xtkfe~þk &

‘‘BþkcE Au hjegtbKe,

ymj:e m’t nmk;e,

mDje JhKlt jtufu ytJe,

fe"e ;ubtk Jm;e.

yu "h;eLþk vux s btuntuxwk,

hunu Au Fejk; yvth,

atubuh:e ytJ;tkytulu,

bju Au MþF mkmth¥¥

‘vux s btuntuxwk¥btk BþkcELþk Ôg¾;ðJ, ;uLþk ftuMbtuvturjxl fÕah ytcunqc he;u ÷~gbtl Au. BþkcE ymjbtk ;tu vtuxwodeÍtuyu vatJe vtzuuuÕþk vK 1661btk ßgthu htsfwbthe fu:uhtRl RkøjuLzlt htò atÕmo ceòlu vhKe ðgthu vtuxwodeÍtuyu atÕmolu BþkcElt xtÃþytu ‘’nus¥ ;hefu ytÃgt. ;u mbgu BþkcEle JM;e btºt 60,000le n;e ylu ;u ‘btAebthtult ctht¥ ;hefu ytu¤Ftðþk.

Mþh; ;u mbgu yZe jtFle JM;e "htJðþk ytk;hht»x[eg ck’h nðþk vK rNJtSyu ;ulu 1664btk ylu 1670btk yub cçcu JF; ÕËkxâwk. ytihkdÍuc ;tu 1669btk rnk’w ylu siltulu JxjtJe å˾âtu n;tu. ytJt fthKtumh CebS vthuF, nhe Ji~g, JehS Jtuht ylu btunl’tm suJt Juvtheytuyu Mþh;le ftuXeJt¤t ylu BþkcEle ftWÂLmj mt:u JtxtDtxtu NY fhe n;e fu òu ykd{uòu ;ublu "trbof MJt;kºg ytvu ;tu ;uytu BþkcE M:¤tk;h fhJt htS Au. ykd{uòuyu ‘nt¥ ;tu vtze vK zh jtøgtu fu "boÍLËle ytuhkdÍuc òu Mþh; ylu yb’tJt’le ftuXeytu Wvh ºttxfNu ;tu Ne ’Nt :Nu ? ytb yt JtxtDtxtu vze Ctkde. vK 1707btk ytihkdÍuclt yJmtl ct’ JehS Jtuhtltu Ãþºt ltlak’, vthuF fwxwkclt fuxjtf m’Mgtu ylu ceò Juvtheytu BþkcEbtk M:¤tk;h fhJt jtøgt, fuxjtf Juvtheytuyu ;tu BþkcELþk CtJe bn•J rvAtlelu Auf 1680:e ðgtk JmJtx NY fhe ’e"tu n;tu.

ðgthct’ lebt vthuF, htb’tm NuX, vhmtu•tb ytu"JS, jûbe’tm FebS, dtufw¤’tm ;usvt¤, Bþ¤S suXt, ;tve’tm JhSJl’tm, SJhtb ctÕþ ylu "thS btuhth suJt mtiht»x[lt Ctrxgt, jtuntKt ylu Ji»KJ JKeftu BþkcELþk neh vthFelu ðgtk M:¤tk;h fhe dgt. yç’wÕjt bnuhyje "hbme, fhebCt Rc{tneb, GþMþV mtuctle ylu yt’bS vehCtE suJt Ftuò, bubK ylu Jntuht suJt ;usMJe Ôgtvthe ftublt mtnrmftuyu BþkcElu ;uble fboÇËrb cltJe. Mþh;lt Ji»KJ JKef ytðbthtb ÇËFKu ;uble vuZele NtFt 1780btk BþkcEbtk NY fhe n;e. ;uKu yuJe ;tu jtufatnlt bu¤Je fu BþkcEbtk ;u ‘‘ftft vthuFl vuZe¥¥lt nqjtbKt ltb:e òKe;e n;e.

’rûtK øþsht;btk:e ’tuhtcS ltltCtE, sbNu’S SSCtE, ’elNt rvrxx (dtk"eJt’e lu;t beXwcnullt ÃËJos), ’t’tCtE lJhtuS ylu sbNu’S ;t;t suJt vthmeytuyu BþkcEbtk M:¤tk;h fGþO. jJS ylu lmhJtlS Jtzegt ltblt Mþh;lt snts cltJlth rl»Kt; CtEytu 1733btk BþkcE dgt ylu ðgtk ;ubKu yuJe ;tu rmrØ bu¤Je fu ;uytu ‘Jtzegt btMxh ceÕzmo¥ ;hefu ’uNrJ’uNbtk vkftgt.

yb’tJt’lt mFegt ltdh’tm ylu btKufak’ btu;eak’ ylu FkCt;lt ybeak’ mtfhak’ suJt Ji»KJtu ylu siltu 18bt miftlt W•tht"obtk BþkcE sElu JMgt. ;uytu vthme ylu Ctrxgtytule sub sntòult btrjf n;t. yb’tJt’lt ldhNuX nebtCtE JF;ak’, ;ublt Ã˺t «ubtCtE ;:t nebtCtElt sbtE nXermn fumhermkn mt:u ;ublu Drl»X Ôgtvthe mkck" n;tu. furjftu rbjlt btrjf ykctjtj mthtCtElt JzJtytuyu 1838btk ;uble vuZe ‘bummo fhbak’ «ubak’¥le NtFt BþkcEbtk NY fhe n;e.

mti øþsht;eytu ;ublt J;l mt:u Dhtuctu htF;t. Nt¤t, vtXNt¤t ylu Atºttjgtu btxu ;uytu W’th CtJ:e ’tltu ytv;t. yt he;u BþkcE ylu øþsht; JåauLþk yt’tl«’tl atÕþ hÌtwk nðþk. ;u rJrNÐ nðþk.

ceS he;u vK, øþsht;e fÕahle ÷rÐyu 1850 vnujtklt Ôgtvthe v:’Noftu bn•Jlt dKtg. ;uytu Cju sq’t sq’t «t’urNf rJM;thtubtk:e ytJ;t ntug, ;uble "trbof, M:trlf ylu «t’urNf ytu¤Ftu rCLl n;e. ytb A;tk ;u mtile Ct»tt ;tu øþsht;e n;e. Bþmjbtl, rnk’w, vthme ylu siltu Ct»ttYve yuf s bt¤tlt bKft n;t. £tLftu vuhtzo ltblt £uLa BþmtVhu Auf 1614btk jÏGþk nðþk fu rnk’e bntmtdhlt ’uNtubtk Ôgtvth ylu ltbtle Ct»tt yLg Ct»ttytu fh;tk J"thu «arj; Au ylu øþsht;eytu Wvhtk; rJ’uNeytu vK ;ultu Wvgtud fhu Au. ðgthct’ 1672btk ykd{us BþmtVh ztu. ßntul £tghu jÏGþk & ‘‘øþsht; ylu bntht»x[lt fÕah Jåau yuf btuxtu ;VtJ; Au. bntht»x[le Nt¤tbtk CK;t ct¤ftu Bˤtûth ylu cthtFze:e NYyt; fhu Au. øþsht;le æËr¤gt rlNt¤lt ct¤ftu mhJt¤t, ct’ctfe, øþKtfth ylu Ctdtfth:e NYyt; fhu Au.¥¥ Jtaftu btxu yt cklu bn•Jlt rJ"tltu ÃËh;t dKtg. ‘sg sg dhJe øþsht;¥, ‘ßgtk ßgtk Jmu yuf øþsht;e ðgtk m’tft¤ øþsht;¥ ylu ‘øþKJk;e øþsht;¥ suJtk ybh ftÔgtu ftkE yØh:e lntu;tk xvfe vzâtk ! ;ule vtA¤ øþsht;eytule m’eytule ;vùgto n;e. øþsht;e fÕah yltuFe he;u rJfMGþk nðþk.

øþsht;e Juvtheytuyu 1750 ct’ mF; vrh©b fhelu ;ubs miftytu sqle nwkze, bntsl, NhtVe, bthVr;gt, ’jtj ylu nqkze «:tytu rJfmtJelu mti «:b BþkcElt vhtk rJM;thtubtk ’wftltu ylu ðgthct’ d{tLxhtuz ylu aaodux suJt ytsu ‘vtuN¥ dKt;t rJM;thtubtk rzvtxobuLxj Mxtumo NY fgto. øþsht;eytuyu yt he;u BþkcElu fuÔþk rJfmtÔGþk nNu ;uLþk W•tb ÷Ðtk; ;tu rc{xeN xqheMx rbmem vtuMxtLmu jkzl:e 1839btk «rmØ fhuj d{k: "Western India in 1838" ÃËhwk vtzu Au. ;uytu Dtuztdtze ylu ath Dtuztle cødeytubtk cumelu BþkcE ldh ÎËbe Jégt n;t. ;ubKu jÏGþk Au &

‘‘BþkcE Gþhtuvltu ’hJtòu Au. vrùbbtk:e su lJt lJt rJathtu ytJu Au ;u Gþhturvgltulu ct’ fh;tk øþsht;e Juvtheytu Íeju Au. Vtuxo rJM;thbtk ytJujt ;ubltk rzvtxobuLxj Mxtumobtk:e ;blu aeÍ, y•th, gkºt:e atj;t hbfztk ylu JtSkºttu:e btkzelu DhJvhtNle aeòu b¤e sNu. Gþhturvgltule sub øþsht;e Juvtheytu Dhtftu «ðgu cuægtl l:e, ;uytu Dhtftule sYrhgt;tubtk hm ju Au ylu btdo’Nol vK ytvu Au.¥¥

øþsht;e Juvtheytuyu ;uble BËze, ÔgJmtge ftiNÕgtu ylu vrh©b îtht BþkcElu y’TÇþ; he;u rJfmtÔGþk nðþk. øþsht; mt:u ;ubKu mkck" atÕþ s htÏgtu n;tu. ;uytu Jth-;nuJthu ‘’uN¥btk s;t, MJsltu ylu sqlt rbºttulu b¤;t ;ubs ;u mbgle «Ktjeytulu yLþmhelu JtJ, fqJt ylu vtXNt¤tytu btxu mFtJ;tu fh;t.