bulusbuLx

"k"tM:tvftu, mkM:tM:tvftu ylu RltuJuNl

bulusbuLx øþÁ vexh z[fh btlu Au fu sd;ltu mti:e "k"tmtnrmf ’uN yburhft l:e vhkðþ fturhgt Au. vatm J»to vnujtk fturhgtbtk ftuE W¼tud ln;tu. òvtlu fturhgt vh ’tgftytu Mþ"e htßg fGþO nðþk. Wåa rNûtKle mkM:tytulu vK òvtlu ’ctJe ’e"e n;e. yuxju fturhgtbtk Wåa rNûtK je"ujt jtuftu sqs n;t. 1953btk yburhftyu fturhgt mt:u Gþæ" fGþO ;ubtk ’rûtK fturhgt jdCd F;b :R dGþk nðþk. ytsu jdCd vatm J»to ct’ ’rûtK fturhgt sd;lt Jem:e Jæþ W¼tudtubtk ytduJtl Au ylu Nev ceÕz´dbtk ;u sd;btk ©u»X Au. fturhgt vAe "k"tmtnrmf;tbtk yburhftLþk M:tl lt ytJu vK ;iJtlLþk ytJu. 1950 vnujtk ;iJtlbtk W¼tudtu l n;t. ytsu ;iJtl DKtk ntR xuf ûtuºttubtk rJµle ytduJtle fhu Au. btR¢tuaeÃm cltJJtbtk ;u D½þk ytd¤ Au. ael vK W¼tudtu:e "b"bu Au. yts:e mtRX J»to vnujtk ceò rJµ Gþæ" (1945)btk òvtl F;b :R dGþk nðþk vhkðþ ;u vAe Gþæ"le htFbtk:e ;u cuXwk :R dGþk ylu ytsu òvtlbtk mtule, ntuLzt, Mþbextubtu, btðMþNe;t, gtbtnt, xtugtuxt, ftubtLMþ suJe JÕzo fjtm fkvleytu Au. sbole vK Gþæ"btk ntgto vAe JÕzo fjtm buLGþVufah´dlt ûtuºtu ;ult nòhtu ltlt ltlt "kættM:tvftulu je"u xqkf mbgbtk s ytd¤ ytÔGþk.

bulusbuLxle ctc;btk vK yuÔþk s cLGþk. 1970lt ’tgftbtk yburhft yub btlðþk nðþk fu ;uLþk bulusbuLx ©u»X Au vhkðþ òvtlle Wkae øþKJ•ttJt¤e A;tk rfkb;btk ytuAe «tuzfxmu yburhfl bulusbuLxLþk øþbtl W;tGþO ylu ;uytu òvtlle fiÍtl sMxRl xtRv bulusbuLx RLJuLxhe meMxb, ftlctl, fJtujexe mfoÕm Jduhu bulusbuLx xufleftu NeFJt jtøgt. òvtlem ylu fturhgl fkvleytuyu lJt "k"tytu WCt fhJt hemao yuLz zuJjvbuLx vtA¤ Fatuo fhJt btkzgtu ylu ;ultk V¤tu ;uytu ytsu CtudJe hÌtt Au. nS Mþ"e yurNgtlu ctvzw rcathwk btlltht vrùblt "rlf ’uNtu ;ule «dr;:e yJtaf :R dgt Au.

ceS yti¼turdf ¢tkr; & yjc•t vrùble fkvleytuyu DKe lJe Ntu"tu fhe Au. 1820lt ’tgftbtk RkøjuLzbtk huÕJule M:tvltyu ceS yti¼turdf ¢tkr; NY fhe ylu ðgth:e btkzelu vnujt rJµ- Gþæ" (1914) Mþ"e lJe Ntu"tultu "tu" NY :gtu. 1850lt ’tgftbtk RkøjuLzlt rJrjgb vhfelu yulejtRl ztg (f]rºtb hkdtu)le Ntu" fhelu ytæþrlf hmtgKNtMºtltu vtgtu ltkÏgtu. 1850lt ’tgftbtk s sbolelt Jsoh mebuLmu Rjufx[ef btuxhle Ntu" fhe ylu Jes¤e yt"trh; ytæþrlf yuLSltultu vtgtu ltkÏgtu. yt s ’tgftbtk yburhftlt mtghm buftuobefu Fu;e btxuLþk ydðgLþk gkºt ‘hevh¥ NtuæGþk ylu Fu;elt gtkºtefhKltu vtgtu ltÏgtu. 1850lt ’tgftbtk rlgrb; x[tLmytxjtLxef MxebNevle muJtytu NY :R ylu x[tLmytxjtLxef xurjVtul fucÕm lkFtgt. J¤e ;u ’hrbgtl s RkøjuLzlt cumubuh ltblt W¼tudvr;yu Mxej cltJJtle mh¤ «r¢gt Ftu¤e, su ytsu vK cumubh «tumum ;hefu ytu¤Ftg Au. 1880lt ’tgftbtk sboleyu RLxloj fBcùl yuLSlle Ntu" fhe sulu fthKu Jembe m’ebtk rJhtx btuxhfth W¼tud WCtu :gtu, su ytsu vK "b"be hÌttu Au.

RltuJuNl & vhkðþ RltuJuNl yuxju btºt lJe Ntu"tu (RLJuLNLm) ln´ RltuJuNl yuxju còhle c’jt;e btkd «btKu ;bthu «tuzfx ylu muJtytubtk Mþ"tht J"tht fhJt. còhtu cnw Ízv:e c’jtg Au. ’t.;. yburhftle DKe cukftu ytsu ftubrNogj jtul ytvJt fh;tk yuxeyub muJtytu, BGþåGþyj VLzÍltk JuatK, ¢uzex ftzoÍ, fhLmeltu Ôgtvth Jduhubtk:e Jæþ fbtg Au. yt muJtytu vatm J»to vnujtk l n;e. yuxeyub muJtytu ;tu yburhfbtk vK lJe dKtg, su AuÕjtk J»ttuobtk s Feje Au. nJu ;btb yd{Ke Cth;eg cukftu ;ublt d{tnftulu yuxeyub muJtytu ytvu Au vhkðþ Cth;btk nS ¢urzx ftzoÍltu Wvgtud DKtu bgtor’; Au. yburhftbtk ;u mJoÔgtve Au. fthK fu ¢uzex ftzole b’’:e Dhle cnth lefégt rJlt ;bu ftuBÃGþxh vh:e s ;btht ;btb cejtu Che Nftu Atu. x[trVflt rlgbltuLþk WÕjkDl fGþO ntug ylu ;blu ’kz :gtu ntug ;tu ;u vK ¢uzex ftzo îtht Che Nftu Atu. yt c"e lJe muJtytulu RltuJuNLm dKe Nftg.

Cth;le GþrlJrmoxeytu vK nJu ftuhmvtuLzLm ftumeoÍ îtht vtu;tle muJtytuLþk rJM;hK fhe hne Au. nJu fuxjef GþrlJrmoxeytuyu ytul jtRl rNûtK ytvJtle ;:t btfomlu c’ju d{uz ytvJtle vK ÔgJM:t fhe Au. ;ub A;tk «t:rbf rNûtK ûtuºtu cnw Mþ"tht :gt l:e. RltuJuNllt mk’Cobtk fkvleytuyu leaule ºtK ctc;tu ægtlbtk juJe sYhe Au &

(1) vtu;tle atÕþ muJtytule øþKJ•tt J"thtu (’t.;. btjle zejeJhe Ízve ;ubs rJµtmvtºt cltJJe, bsçË; vtxom «tuzfxmbtk mtbuj fhJt, vufuSkd Mþ"thÔþk) lu vtu;tltu rJftm fhJtu (2) vtu;tle muJtytuLþk rJM;hK fhÔþk (sub fu cukftuyu yuxeyub ’tFj fgto ylu huÕJuyu ytuljtRl rhÍJuoNl meMxb ’tFj fhe ylu mhfthu MvuNegj Rftultubef ÍtuLm WCt fgto) ylu (3) ;Æl lJe, sd;btk su yt vnujtk fgtkg lt ntug ;uJe «tuzfxm WCe fhJe. ’t.;. Íuhtud{tVe fu fuxMful fu RLxuj aev fu vmolj ftuBÃGþxh btR¢tu msohe fu btR¢tu JuJ fu ntxo x[tLmÃjtLxle Ntu"tu ;’Tl lJe Ntu"tu Au, sulu vatm J»to vnujtk ftuR òKðþk lnðþk. btuxt’i; ftuBÃGþxhle Ntu" vK btºt 1946btk s :R Au, su ;u sbtltbtk ENIAC ltbu ytu¤Ftðþk. vmolj ftuBÃGþxh ;u vAe ºtem J»tuo ytu¤FtGþk. ftuBÃGþxhbtk btWmle Ntu" Íuhtuût fkvleyu fhe vK ;u yt ûtuºtbtk ytRceyub ylu yuvj fh;tk vtA¤ vze dGþk.

;Æl lJe Ntu"tu yuxju fu ‘LGþ xw " JÕzo «tuz¾xTm¥ Ntu";tk J»ttuo lef¤e òg Au.

mhfthbtk RbtuJuNl & btºt W¼tud "k"tlt fu rJ¿ttl-xufltujtuSlt ûtuºttubtk s mkNtu"l :tg Au ;uÔþk l:e. mhfthlt bt¤Ftfeg ;kºtbtk vK lJe Ntu"tu :tg Au. vk’hbe m’eltk ytFhe J»ttuobtk ht»x[- htßg (luNl- Mxux)le Ntu" :E ylu ;uKu jtuftlt CtrJ c’je ltkÏgt. ;uKu mtbk;Ntne ’qh fhe ylu ytsu ;u Ntu" (luNl-Mxux) ytFt sd;btk Ôgtve dE Au. ytFe ’wrlgt nJu ht»x[-htßgbtk JnukatE dE Au. ;u vnujtklt mbgbtk hsJtztk ylu «’uNtu n;t, sule mebtytu DKe yrlrù; hnu;e. vnujtk htòytu mhn’ btxu jZ;t n;t, nJu ht»x[tu btxu jZu Au.ht»x[tubtk ’tFj :Jt nJu vtmvtuxole sYh vzu Au, su vnujtk l n;e. J¤e Cth;btk vkatg;e htsltu rJath vK RltuJuNl dKtg, òu fu ;ultu ybj nS lc¤tu Au.

mbts mtnrmftu & "k"tle M:tvlt fhltht mtnrmftulu sd;btk yuxjtk btl-vtl- mkvr•t bégt Au fu ;uble ÍtfbÍtu¤btk mbtsmtnrmftu (mtuNeyj yuLxh«tulegmo)lt ltbtu ÍtkFt vze dgt Au. yt mbts mtnrmftu ’wrlgtlu c’ju Au yl ;uytu lVt btxu ln´ vhkðþ mbtslu Wkatu jtJJt btxu ftb fhu Au. ;uytu "k"tle M:tvlt fh;t l:e vK mkM:tytule M:tvlt fhu Au. ;uytult ftbbtk "k"tfeg mtnm suxÕþk s òuFb hnuÕþk ntug Au. ;uytu vtu;tLþk mJoMJ Atuzelu rcllVtfthf mtbtSf ûtuºtbtk ÍkvjtJu Au. ;ubtk mti:e vnuÕþk ltb bntðbt dtk"eSLþk ytJu, subKu yðgk; òuFb Fuze ylu ylLg mtnrmf;t ’NtoJelu Cth;eg MJt;kºg btxu yluf mkM:tytule M:tvlt fhe. rcl lVtfthf mkM:tM:tvftu mbts btxu "k"tM:tvftu suxjt s fu ;u:e f’ta Jæþ ydðglt Au. MºterNûtKle ctc;btk bnr»to fJuo fu ’rj;tult WØth btxu yÏËx òuFb WXtJlth rJhtx f’lt lu;t ctctmtnuc ytkcuzfhlu btuxt dòlt mbtsmtnrmftu dKe Nftg. sd;Chbtk ytsu Cth;btk lVt btxu ln´ yuJe DKe mtbtSf mkM:tytu (ltux Vtuh «tuVex ytuduoltRÍuNLm) Au ;ubtkle btuxt Ctdle mkM:tytuLþk bulusbuLx lc¤wk ntug Au fu bulusbuLx s ntuðþk l:e. ;uytu Jl-bul Ntp cle òg Au ;u:e ;uytu MJgkmuJftulu ytf»teo Nf;t l:e. ;uytule «tuz¾x (yuxju fu muJtytu)le ;:t rbNlle Jæþ ft¤S:e ÔgtÏgt fhJtle sYh Au. ;uytu btxu mthwk bulusbuLx (Ftm fhelu mbgmh;t ylu vrhKtble buÍhucejexe) Ftlde "k"t suxÕþk s sYhe Au.